İşğalçı İsrailə 40 min ağır bombanın satışı mübahisə yaradıb
ABŞ Nümayəndələr Palatasının Xarici Əlaqələr Komitəsində demokratların ən yüksək vəzifəli üzvü Qreqori Miks Tramp administrasiyasının işğalçı İsrailə nəzərdə tutduğu 2,8 milyard dollarlıq silah satışını hazırkı mərhələdə təsdiqləməyəcəyini açıqlayıb.
Söhbət hər biri 2 min funt, yəni təxminən 907 kiloqram ağırlığında olan 40 min bombanın satışından gedir. Miks bu sursatları ABŞ arsenalındakı ən dağıdıcı silahlardan bəziləri kimi xarakterizə edib.
Konqresmenin əsas narahatlığı bu silahların sıx məskunlaşmış ərazilərdə istifadəsi ehtimalı ilə bağlıdır. Miks xüsusilə Qəzza və Livanı qeyd edərək belə ağır sursatların həmin ərazilərdə necə istifadə olunacağına dair ciddi və cavabsız sualların qaldığını bildirib.
Miks: Kifayət qədər təminat verilməyib
Qreqori Miks bildirib ki, Tramp administrasiyası Netanyahu hökumətinin bu silahlardan ABŞ qanunvericiliyinə uyğun və mülki əhalinin müdafiəsini təmin edən şəkildə istifadə edəcəyinə dair kifayət qədər təminat təqdim etməyib.
Konqresmen məhz bu səbəbdən silah satışına hazırda razılıq verməyəcəyini açıqlayıb. O, Konqresin ABŞ tərəfindən maliyyələşdirilən silahların qanuni və məsuliyyətli şəkildə istifadə edilməsinə nəzarət etmək öhdəliyinin olduğunu vurğulayıb.
Miks eyni zamanda işğalçı İsrailin təhlükəsizliyini və regional təhdidlərə qarşı özünü müdafiə imkanlarını dəstəkləmək mövqeyində qaldığını bildirib. Onun sözlərinə görə, hazırkı etiraz İsrailin müdafiə ehtiyaclarına ümumi dəstəyin dayandırılması anlamına gəlmir.
Konqresmenin etirazı satışı avtomatik dayandırmır
Miksin mövqeyi silah paketinin qarşısında siyasi və prosedur maneə yaratsa da, o, razılaşmanı təkbaşına birdəfəlik ləğv etmək səlahiyyətinə malik deyil.
ABŞ-də böyük silah satışları rəsmi bildirişdən əvvəl Konqresin müvafiq komitələrinin rəhbər üzvlərinin qeyri-rəsmi yoxlamasından keçirilir. Miks bu mərhələdə razılıq verməməklə prosesə maneə yarada bilər. Bununla belə, administrasiyanın müəyyən hüquqi mexanizmlərdən istifadə edərək Konqresdəki adi yoxlama prosesindən yan keçmək imkanları mövcuddur.
Ağır bombalar Qəzza narahatlığını yenidən gündəmə gətirib
Mübahisənin mərkəzində bombaların dağıdıcı gücü dayanır. 2,8 milyard dollarlıq paketə 40 min ədəd 2 min funtluq bombanın daxil edilməsi nəzərdə tutulur. Bu tip ağır bombaların işğalçı İsrailə çatdırılması əvvəlki Bayden administrasiyası dövründə Qəzzada kütləvi mülki itkilər yarada biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlar səbəbindən dayandırılmışdı.
Miksin hazırkı mövqeyi də əsasən eyni məsələyə — ağır sursatların sıx məskunlaşmış ərazilərdə istifadəsinin mülki əhali üçün doğura biləcəyi nəticələrə yönəlib.
Miks daha əvvəl də silah satışına etiraz etmişdi
Bu, Qreqori Miksin İsrailə ABŞ silahlarının göndərilməsi ilə bağlı ilk etirazı deyil. O, 2024-cü ilin aprelində İsrailə F-15 döyüş təyyarələrinin satışına dair lazımi təminatlar almayacağı halda razılaşmaya mane olacağını bildirmişdi.
Miks həmin dövrdə silahların daha çox insan ölümünə səbəb olacaq şəkildə istifadə edilməsinin qarşısının alınmasını istədiyini açıqlamışdı.
Son qərar isə Vaşinqtonda işğalçı İsrailə hərbi dəstəyin miqyası və ABŞ silahlarının Qəzza kimi sıx məskunlaşmış ərazilərdə istifadəsi ilə bağlı müzakirələri yenidən gündəmə gətirib.
2,8 milyard dollarlıq paket hələ yekunlaşmayıb
Hazırkı mərhələdə Miksin etirazı 2,8 milyard dollarlıq silah paketinin tamamilə ləğv edilməsi demək deyil. Konqresmenin qərarı satışın yoxlanılması prosesində maneə yaradır, lakin ABŞ administrasiyasının razılaşmanı irəli aparmaq üçün başqa prosedurlardan istifadə etməsi mümkündür.
Mübahisənin əsasını isə 40 min ağır bombanın mümkün istifadəsi, ABŞ və beynəlxalq hüquqa riayət olunması, eləcə də Qəzza və Livanda mülki əhalinin qorunmasına dair təminatların yetərli olub-olmaması təşkil edir.
