Laçın Görüşü: Bakı ilə İrəvan Enerji Bağlantısına Yaxınlaşır

Laçında enerji sistemləri müzakirə edildi

Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması prosesi fonunda enerji əməkdaşlığı yeni mərhələyə keçir. Avqustun 25-də iki ölkənin enerji sahəsinə cavabdeh rəsmiləri Laçında görüşərək elektrik enerjisinin qarşılıqlı idxal və ixrac imkanlarını, həmçinin enerji sistemlərinin dövlət sərhədində əlaqələndirilməsinin mümkün variantlarını müzakirə ediblər.

Görüşdə Azərbaycanın Energetika Nazirliyi və “Azərenerji”, Ermənistanın isə Ərazi İdarəetmə və İnfrastruktur Nazirliyi ilə Elektrik Enerjisi Sistem Operatorunun nümayəndələri iştirak ediblər.

Açıqlanan rəsmi məlumat kifayət qədər qısa olsa da, görüşün iştirakçı tərkibi diqqət çəkir. Danışıqlarda yalnız siyasi və diplomatik nümayəndələr deyil, elektrik şəbəkələrinin fəaliyyətinə birbaşa cavabdeh qurumlar təmsil olunub.

Bu isə enerji bağlantısının artıq yalnız siyasi niyyət səviyyəsində deyil, texniki və kommersiya imkanları baxımından da qiymətləndirildiyini göstərir.

Paşinyan elektrik xətlərini ilk mərhələ hesab edir

Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan Laçın görüşündən bir gün əvvəl parlamentdə hökumət proqramını təqdim edərkən Azərbaycanı Ermənistanın cənubundan Naxçıvanla birləşdirməsi nəzərdə tutulan TRİPP layihəsinə toxunub.

Onun sözlərinə görə, layihə yalnız avtomobil və dəmir yollarından ibarət olmayacaq. Buraya boru kəmərləri, rabitə kabelləri və elektrikötürmə xətlərinin də daxil edilməsi nəzərdə tutulur.

Paşinyan elektrik xəttinin tikintisinin digər infrastrukturlarla müqayisədə daha asan olduğunu əsas gətirərək onun ilk istifadəyə veriləcək istiqamətlərdən biri ola biləcəyini bildirib.

Bakı üçün əsas məsələlərdən biri Naxçıvandır

Azərbaycanın enerji bağlantısına marağında Naxçıvan Muxtar Respublikasında yaradılan yeni istehsal gücləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Prezident İlham Əliyevin avqustun 11-də açıqladığı məlumata əsasən, Naxçıvanın mövcud elektrik enerjisi istehsalı gücü təxminən 200 meqavatdır və bu göstərici hazırkı yerli tələbatdan yüksəkdir.

Bununla yanaşı, muxtar respublikada yeni enerji layihələri həyata keçirilir.

Naxçıvanda 300 meqavat gücündə istilik elektrik stansiyasının təməli qoyulub. Ümumi gücü 50 meqavat olan iki Günəş elektrik stansiyası tikilir. Bundan əlavə, 600 hektardan çox ərazidə yüzlərlə meqavat gücündə yeni Günəş elektrik stansiyalarının yaradılması planlaşdırılır.

Naxçıvandan böyük həcmdə elektrik ixracı planlaşdırılır

İlham Əliyev Naxçıvanda yaradılan yeni istehsal imkanlarının gələcəkdə elektrik enerjisi ixracına yönəldiləcəyini bildirib.

Azərbaycan artıq elektrik enerjisi üzrə xalis ixracatçı mövqeyindədir. Energetika Nazirliyinin göstəricilərinə əsasən, ölkə 2025-ci ildə təxminən 1,15 milyard kilovat-saat elektrik enerjisi ixrac edib. İdxal isə 177,2 milyon kilovat-saat təşkil edib.

Ermənistan ərazisindən yaradılacaq mümkün enerji xətti Azərbaycanın əsas elektrik sistemini Naxçıvanla birləşdirməklə yanaşı, gələcəkdə Türkiyə istiqamətində əlavə ixrac imkanları yarada bilər.

Lakin Ermənistan marşrutu Azərbaycan üçün yeganə seçim deyil. Naxçıvanla Türkiyə arasında artıq elektrik bağlantısı mövcuddur və daha yüksək ötürmə qabiliyyətinə malik yeni xətt üçün texniki-iqtisadi əsaslandırmanın 2026-cı ildə tamamlanması nəzərdə tutulur.

Ermənistan enerji bağlantısından nə qazana bilər?

Mümkün əməkdaşlıq yalnız Azərbaycanın deyil, Ermənistanın da enerji bazarına yeni imkanlar aça bilər.

Ermənistanın nüvə, istilik və su elektrik stansiyaları ilin müəyyən dövrlərində daxili tələbatdan artıq elektrik enerjisi istehsal edə bilir. Azərbaycan və Naxçıvan istiqamətinin açılması Ermənistan üçün əlavə satış bazarı yarada bilər.

Eyni zamanda ölkə regional elektrik şəbəkəsində tranzit rolunu gücləndirmək imkanı əldə edə bilər. Bu marşrut Ermənistanın İran və Gürcüstanla mövcud enerji əlaqələrinə əlavə istiqamət rolunu oynaya bilər.

İrəvanda təhlükəsizlik narahatlığı var

Ermənistanda məsələ ilə bağlı əsas mübahisələrdən biri strateji infrastrukturun təhlükəsizliyidir.

Müxalif dairələr enerji sisteminin Azərbaycanla əlaqələndirilməsinin gələcəkdə siyasi təzyiq və asılılıq riski yarada biləcəyini iddia edirlər.

Bununla belə, enerji sistemlərinin əlaqələndirilməsi avtomatik şəkildə tam qarşılıqlı asılılıq demək deyil. Tərəflər məhdud ötürmə gücünə malik sərhəd xətti, mövsümi elektrik mübadiləsi və ya fövqəladə vəziyyətlər zamanı qarşılıqlı yardım kimi müxtəlif modelləri seçə bilərlər.

Tam sinxronlaşdırılmış ortaq elektrik şəbəkəsi isə daha geniş və mürəkkəb texniki-siyasi razılaşma tələb edir.

Azərbaycan və Ermənistan razılaşmaya nə qədər yaxındır?

Laçında keçirilən görüş iki ölkənin enerji əməkdaşlığı baxımından son onilliklərin ən konkret təmaslarından biri olsa da, yekun razılaşmadan danışmaq hələ tezdir.

Tərəflər elektrik xəttinin konkret haradan keçəcəyini, gərginlik səviyyəsini, ötürmə qabiliyyətini və tikintinin maliyyələşdirilməsi modelini açıqlamayıblar.

Tariflər, ödəniş mexanizmləri, texniki nasazlıq və qəza zamanı tərəflərin məsuliyyəti, infrastrukturun fiziki təhlükəsizliyi və mümkün mübahisələrin həlli mexanizmləri də razılaşdırılmalıdır.

Buna görə Laçın görüşünün əsas əhəmiyyəti enerji sistemlərinin dərhal birləşdirilməsi barədə qərarın qəbulunda deyil, belə bir layihənin praktik imkanlarının ilk dəfə bu səviyyədə müzakirəyə çıxarılmasındadır.

Növbəti mərhələdə texniki sənəd həlledici olacaq

Enerji bağlantısının reallaşmağa həqiqətən yaxınlaşdığını göstərəcək əsas addım yeni siyasi bəyanatdan daha çox konkret texniki sənədin ortaya çıxması olacaq.

Belə sənəddə marşrut, ötürmə gücü, maliyyələşdirmə mənbələri, tarif prinsipləri və layihənin icra müddəti müəyyənləşdirilməlidir.

Azərbaycan və Ermənistanın enerji sistemləri sovet dövründə bir-birinə bağlı olub. Qarabağ münaqişəsinin başlanması ilə bu əlaqələr 1990-cı illərdə dayanıb. İndi isə onilliklərdən sonra enerji infrastrukturu yenidən iki ölkə arasında mümkün iqtisadi əməkdaşlıq istiqamətlərindən birinə çevrilir.

Laçın görüşü göstərir ki, tərəflər artıq “enerji əlaqəsi mümkündürmü?” sualından tədricən “bu əlaqə necə qurula bilər?” mərhələsinə keçir. Lakin real bağlantının yaranması üçün texniki, maliyyə və təhlükəsizlik məsələləri üzrə konkret razılaşmalar hələ qarşıdadır.