Suriya Türkiyə-İsrail Qarşıdurmasının Meydanına Çevrilir?

Əbu Zühura hücum Ankarada narahatlıq yaradıb

İsrailin Suriyadakı hərbi fəaliyyətini genişləndirməsi Ankara ilə Təl-Əviv arasında onsuz da yüksək olan gərginliyi yeni mərhələyə daşıyıb. Son qarşıdurmanın mərkəzində Suriyanın İdlib vilayətində yerləşən Əbu Zühur hərbi hava bazası dayanır.

Uzun müddətdir fəal istifadə olunmayan bazanın yenidən qurulması ehtimalının İsrail tərəfindən təhlükə kimi qiymətləndirildiyi bildirilir.

İsrail döyüş təyyarələrinin hücumu nəticəsində bazanın uçuş-enmə zolağına və infrastrukturunun bir hissəsinə zərər dəyib. Əbu Zühurun Türkiyə sərhədindən təxminən 70 kilometr məsafədə yerləşməsi hücumun Ankara üçün əhəmiyyətini daha da artırır.

Türkiyə heyətlərinin bazaya getdiyi iddia olunur

İsrail mediasının məlumatına görə, son həftələrdə Türkiyənin iki hərbi və texniki heyəti Əbu Zühur bazasına baxış keçirib. Dəməşqlə Ankara arasında bazanın yenidən qurulması ilə bağlı razılaşmanın mümkünlüyü də irəli sürülüb.

Bu iddialar rəsmi şəkildə təsdiqlənməsə də, İsrailin hücumunun əsas səbəblərindən birinin Türkiyə qüvvələrinin gələcəkdə bazada yerləşdirilməsi ehtimalı olduğu bildirilir.

Beləliklə, Əbu Zühura endirilən zərbələr yalnız Suriyaya qarşı hərbi əməliyyat deyil, eyni zamanda Ankaraya ünvanlanan xəbərdarlıq kimi qiymətləndirilir.

Ərdoğanın Trampa müraciət etdiyi bildirilir

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın ABŞ Prezidenti Donald Trampla telefon danışığında İsrailin Suriyadakı hərbi fəaliyyətinin qarşısının alınmasını istədiyi bildirilir.

Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi isə Əbu Zühura hücumu sərt şəkildə pisləyərək bunun Suriyanın suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün pozulması olduğunu bəyan edib.

Ankara beynəlxalq ictimaiyyəti İsrailin Suriyaya hücumlarına qarşı daha qəti mövqe nümayiş etdirməyə çağırıb.

Suriyanın xarici işlər naziri Əsəd Həsən Şeybani də hücumu əsassız təxribat və ölkəsinin suverenliyinin pozulması kimi qiymətləndirib.

Təl-Əviv Türkiyənin hərbi mövcudluğunu “qırmızı xətt” sayır

İsrail Baş naziri Benyamin Netanyahunun ofisi isə fərqli mövqe ortaya qoyub.

İsrail tərəfinin iddiasına əsasən, Dəməşq Türkiyə qüvvələrinin Əbu Zühur bazasında yerləşməsinə imkan verməklə mövcud təhlükəsizlik vəziyyətini dəyişdirməyə hazırlaşırdı. Təl-Əviv Suriyaya bununla bağlı əvvəlcədən xəbərdarlıq etdiyini də bildirir.

Hücum Türkiyəyə birbaşa mesajdır?

Bu mövqedən belə nəticə çıxır ki, İsrail Türkiyənin Suriyada daimi hərbi mövcudluğunun genişlənməsini öz təhlükəsizlik maraqları üçün qəbuledilməz hesab edir.

Əbu Zühura hücumun ən mühüm tərəfi də məhz budur. Hədəf Suriya ərazisində yerləşsə də, zərbənin siyasi mesajının əsas ünvanlarından biri Türkiyədir.

Ankara isə Suriyanın yeni dövlət və təhlükəsizlik strukturlarının qurulmasında daha geniş rol oynamağa çalışır. İsrail bunun gələcəkdə Suriyanın hərbi imkanlarının güclənməsi və Türkiyənin regiondakı təsirinin artması ilə nəticələnəcəyindən ehtiyat edir.

Türkiyəyə hücum barədə əvvəlcədən məlumat verilməyib

ABŞ-ın Türkiyədəki səfiri və Donald Trampın region üzrə xüsusi nümayəndəsi Tom Barrakın açıqlamaları hadisənin nə qədər təhlükəli həddə çatdığını göstərən mühüm məqamlardan biri olub.

Barrakın sözlərinə görə, İsrail döyüş təyyarələri İdlibə hücum etməzdən əvvəl nə Türkiyə, nə də Suriya xəbərdar edilib.

Türkiyənin hava hücumundan müdafiə sistemlərinin İsrail təyyarələrinin hərəkətini qısa müddətdə müəyyən etdiyi də bildirilib.

Birbaşa hərbi toqquşma baş verə bilərdimi?

Barrakın açıqlamasına əsasən, Türkiyə tərəfi təmkinli davranmasaydı, hadisələr fərqli istiqamətdə inkişaf edə bilərdi.

Bu məqam İsrailin Suriyada həyata keçirdiyi gələcək əməliyyatların Türkiyə qüvvələri ilə gözlənilməz hərbi təmasa səbəb ola biləcəyi ehtimalını artırır.

ABŞ nümayəndəsi buna görə Türkiyə, Suriya və İsrail arasında hərbi fəaliyyət barədə məlumat mübadiləsini təmin edən əlaqələndirmə mexanizminin yaradılmasını təklif edib.

Ankara ilə Təl-Əviv Suriyada nə istəyir?

Tərəflərin Suriya ilə bağlı strateji məqsədləri bir-birindən ciddi şəkildə fərqlənir.

Türkiyə üçün Suriya yalnız qonşu dövlət deyil. Ankara bu ölkəyə sərhəd təhlükəsizliyi, kürd silahlı birləşmələri, qaçqınların geri qayıtması, ticarət yolları, enerji, yenidənqurma və regional təsir baxımından strateji əhəmiyyət verir.

Türkiyə Suriyanın dövlət institutlarının, ordusunun və təhlükəsizlik strukturlarının yenidən qurulmasında da mühüm rol oynamaq istəyir.

İsrail zəif Suriya istəyir

İsrail isə Suriyada güclü hərbi strukturun formalaşmasına və xüsusilə Türkiyə kimi regional hərbi gücün burada möhkəmlənməsinə qarşı çıxır.

Təl-Əviv eyni zamanda Suriyanın bir sıra strateji ərazilərində hərbi mövcudluğunu davam etdirir.

Beləliklə, əsas ziddiyyət getdikcə daha aydın görünür: Ankara sabit, vahid və Türkiyənin ciddi təsirə malik olduğu Suriya modelini dəstəkləyir, İsrail isə Suriyanın hərbi baxımdan güclənməsini və Türkiyənin bu ölkədə strateji mövqelər əldə etməsini təhlükə hesab edir.

Suriya uğrunda rəqabət təhlükəli mərhələyə keçir

Türkiyə ilə İsrail arasında Suriyanın gələcəyi ilə bağlı rəqabət yeni deyil. Lakin Əbu Zühur bazasına hücum bu rəqabəti nəzəri mübahisədən real hərbi risk mərhələsinə yaxınlaşdırıb.

Türkiyə Suriyanın hərbi infrastrukturunun istənilən vaxt İsrail tərəfindən dağıdılmasını öz regional planları baxımından qəbulolunmaz hesab edə bilər. İsrail isə Türkiyənin Suriya ərazisində yeni hərbi bazalar və müdafiə infrastrukturu yaratmasını strateji təhlükə kimi görür.

Türkiyə ilə İsrail müharibəyə girə bilərmi?

Hazırkı şəraitdə Ankara və Təl-Əvivin birbaşa genişmiqyaslı müharibəyə getmək istədiyini göstərən qəti əlamət yoxdur. Hər iki tərəfin mümkün hərbi təmasın nəzarətdən çıxmasının ağır regional nəticələr doğura biləcəyini nəzərə aldığı görünür.

Lakin əsas təhlükə planlaşdırılmış müharibədən daha çox, Suriyada baş verə biləcək yanlış hesablama və gözlənilməz qarşıdurmadır.

Türkiyə hərbçilərinin yerləşdiyi və ya yerləşməyə hazırlaşdığı obyektin İsrail tərəfindən vurulması, yaxud İsrail təyyarələrinə Türkiyə hava hücumundan müdafiə sistemlərinin cavab verməsi vəziyyəti sürətlə dəyişə bilər.

Əbu Zühur hadisəsi göstərir ki, Suriyada Ankara ilə Təl-Əviv arasındakı strateji rəqabət artıq daha təhlükəli mərhələyə daxil olub. Qarşılıqlı “qırmızı xətlər” dəqiqləşdirilməzsə, növbəti hava hücumu siyasi böhrandan daha ciddi nəticələrə gətirib çıxara bilər.