Azərbaycanda dövlət xidmətləri necə dəyişdi?
Son 14 ildə Azərbaycanda dövlət xidmətlərinin göstərilməsi sistemi ciddi transformasiyadan keçib. Əvvəllər çoxsaylı sənədlərin toplanması, müxtəlif dövlət qurumlarına müraciət edilməsi və uzun gözləmə müddətləri ilə müşayiət olunan proseslər tədricən vahid rəqəmsal mühitə keçirilib.
- Azərbaycanda dövlət xidmətləri necə dəyişdi?
- Dönüş nöqtəsi: ASAN xidmətin yaradılması
- ASAN xidmət şəbəkəsi genişləndi
- Rəqəmsal ekosistem mərhələli şəkildə quruldu
- Ödəniş, viza və giriş sistemləri elektronlaşdırıldı
- SİMA və rəqəmsal sənədlər yeni mərhələ açdı
- Dövlət məlumatları vahid infrastruktura daşınır
- Rəqəmsallaşma biznesə də təsir göstərib
- Azərbaycan qarışıq rəqəmsal modeli seçib
- Elektron xidmətlə fiziki xidmət paralel işləyir
- Beynəlxalq göstəricilərdə Azərbaycanın mövqeyi
- Növbəti hədəf: süni intellekt əsaslı dövlət
- Qarşıda ciddi çağırışlar da var
Dövlət qurumlarının informasiya sistemlərinin inteqrasiyası nəticəsində vətəndaşlar və sahibkarlar bir çox xidmətdən elektron şəkildə istifadə etmək imkanı qazanıblar. Bu dəyişiklik sənədlərin hazırlanması müddətini azaltmaqla yanaşı, dövlət qurumları ilə vətəndaşlar arasındakı münasibətlərin daha şəffaf və səmərəli qurulmasına şərait yaradıb.
Dönüş nöqtəsi: ASAN xidmətin yaradılması
Rəqəmsal və institusional islahatların əsas mərhələlərindən biri 13 iyul 2012-ci ildə Azərbaycan Prezidenti tərəfindən Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyinin yaradılması ilə bağlı qərarın qəbul edilməsi oldu.
ASAN xidmət modelinin əsas məqsədləri bürokratik maneələrin azaldılması, məişət korrupsiyası risklərinin minimuma endirilməsi və dövlət xidmətlərinin vahid standartlar əsasında göstərilməsi idi.
“Bir pəncərə” prinsipinin tətbiqi ilə vətəndaşların müxtəlif qurumlar arasında hərəkət etməsinə ehtiyac əhəmiyyətli dərəcədə azaldıldı.
ASAN xidmət şəbəkəsi genişləndi
Hazırda ASAN xidmət şəbəkəsinin 28 daimi mərkəzdən ibarət olduğu bildirilir. Bunlardan 7-si Bakıda, digərləri isə müxtəlif bölgələrdə fəaliyyət göstərir.
Ucqar ərazilərdə yaşayan vətəndaşların xidmətlərə çıxışını asanlaşdırmaq üçün səyyar avtobuslar və xüsusi qatarlar da istifadəyə verilib.
Mərkəzlərdə dövlət xidmətləri ilə yanaşı, bank, notariat, kommunal xidmətlər və sığorta daxil olmaqla yüzlərlə xidmətin təqdim edildiyi qeyd olunur.
2012-ci ildən etibarən sistem üzrə 70 milyondan artıq müraciətin qeydə alındığı, vətəndaş məmnuniyyətinin isə yüksək səviyyədə olduğu bildirilir.
Rəqəmsal ekosistem mərhələli şəkildə quruldu
ASAN xidmət modelindən sonra Azərbaycanda elektron dövlət sisteminin genişləndirilməsi istiqamətində yeni layihələr həyata keçirilib.
Ödəniş, viza və giriş sistemləri elektronlaşdırıldı
2014–2016-cı illərdə ASAN ödəniş sistemi istifadəyə verildi. Bununla cərimələrin, dövlət rüsumlarının, vergilərin və digər ödənişlərin elektron qaydada həyata keçirilməsi imkanları genişləndirildi.
Daha sonra elektron viza sisteminin yaradılması xarici vətəndaşların Azərbaycana viza alma prosesini sadələşdirdi.
2018-ci ildə vahid identifikasiya sisteminin tətbiqinə başlanıldı. 2019–2020-ci illərdə isə myGov və dövlət informasiya sistemləri arasında məlumat mübadiləsini təmin edən rəqəmsal infrastrukturların inkişafı ilə inteqrasiya olunmuş dövlət modelinə keçid sürətləndi.
Bu mərhələnin əsas prinsiplərindən biri “yalnız bir dəfə” yanaşmasıdır. Prinsipə əsasən, vətəndaş haqqında tələb olunan məlumat artıq dövlətin informasiya bazasında mövcuddursa, həmin sənəd və ya məlumatın yenidən təqdim olunmasına ehtiyac qalmamalıdır.
SİMA və rəqəmsal sənədlər yeni mərhələ açdı
2021–2026-cı illərdə biometrik identifikasiya imkanlarına malik SİMA rəqəmsal imza sisteminin inkişaf etdirilməsi elektron sənəd dövriyyəsinin genişlənməsində mühüm rol oynayıb.
Sistemin milyonlarla istifadəçiyə çatdığı və yüzdən çox dövlət qurumu, bank və özəl şirkətin xidmətlərinə inteqrasiya edildiyi bildirilir.
myGov platformasında da vətəndaşların müxtəlif rəqəmsal sənədlərə çıxış imkanları genişləndirilib.
Dövlət məlumatları vahid infrastruktura daşınır
Dövlət informasiya ehtiyatlarının bulud infrastrukturu üzərindən saxlanılması və emalı da rəqəmsallaşmanın əsas istiqamətlərindən biridir.
Məqsəd müxtəlif dövlət qurumlarının ayrıca informasiya sistemləri yaratması əvəzinə, daha təhlükəsiz və qarşılıqlı əlaqəli rəqəmsal ekosistem formalaşdırmaqdır.
Rəqəmsallaşma biznesə də təsir göstərib
Dövlət xidmətlərinin elektronlaşdırılması yalnız vətəndaşların vaxt itkisini azaltmayıb. Proses biznes subyektlərinin inzibati xərclərinin aşağı salınmasına da imkan yaradıb.
Şirkətlərin qeydiyyatı, müxtəlif sənədlərin alınması, icazə və digər inzibati prosedurların elektronlaşdırılması sahibkarların dövlət qurumları ilə münasibətlərinin daha çevik qurulmasına şərait yaradıb.
Hüquqi şəxslərin elektron qeydiyyatı və müxtəlif icazələrin rəqəmsal sistemlərə keçirilməsi biznes mühitində prosedurların sadələşdirilməsinin əsas istiqamətlərindən biri olub.
Azərbaycan qarışıq rəqəmsal modeli seçib
Azərbaycanın yanaşmasının əsas xüsusiyyətlərindən biri dövlət xidmətlərinin yalnız internet mühitinə daşınmamasıdır.
Elektron xidmətlə fiziki xidmət paralel işləyir
Ölkədə rəqəmsal platformalar ASAN xidmət mərkəzləri, səyyar avtobuslar və digər fiziki xidmət vasitələri ilə paralel fəaliyyət göstərir.
Bu model rəqəmsal texnologiyalardan istifadə imkanları məhdud olan, xüsusilə ucqar ərazilərdə yaşayan vətəndaşların dövlət xidmətlərindən kənarda qalmamasına hesablanıb.
Beləliklə, Azərbaycan tam rəqəmsal model əvəzinə elektron və fiziki xidmətlərin bir-birini tamamladığı qarışıq idarəetmə sistemini inkişaf etdirir.
Beynəlxalq göstəricilərdə Azərbaycanın mövqeyi
BMT-nin 2024-cü il Elektron Hökumət Araşdırmasında Azərbaycan Elektron Hökumətin İnkişafı İndeksi üzrə 0,7607 nəticə ilə 193 ölkə arasında 74-cü yerdə qərarlaşıb.
ASAN xidmət modeli də müxtəlif illərdə beynəlxalq səviyyədə dövlət xidmətləri sahəsində mükafatlara layiq görülüb.
Bu göstəricilər Azərbaycanın dövlət xidmətlərinin rəqəmsallaşdırılması sahəsində irəliləyiş əldə etdiyini göstərsə də, qarşıdakı mərhələdə həllini gözləyən məsələlər qalır.
Növbəti hədəf: süni intellekt əsaslı dövlət
2030-cu ilə doğru əsas istiqamətlərdən biri elektron hökumətdən süni intellektin daha geniş istifadə edildiyi idarəetmə modelinə keçid hesab olunur.
Belə sistemdə dövlət xidmətlərinin bir hissəsinin vətəndaş müraciət etməzdən əvvəl avtomatik təqdim edilməsi nəzərdə tutula bilər. Məsələn, uşağın doğulması, pensiya yaşına çatma və digər hüquqi hadisələr zamanı vətəndaşın müvafiq xidmətlər üçün ayrıca müraciət etməsinə ehtiyacın minimuma endirilməsi mümkün ola bilər.
Qarşıda ciddi çağırışlar da var
Rəqəmsal uçurumun azaldılması, ucqar bölgələrdə elektron xidmətlərə çıxışın genişləndirilməsi, dövlət məlumatlarının kibertəhlükələrdən qorunması və mürəkkəb inzibati prosedurlarda kağız sənədlərdən tam imtina əsas çağırışlar sırasında qalır.
Böyük məlumatların şəhər planlaşdırılmasında tətbiqi və elektron imzanın sərhədlərarası ticarətdə istifadəsinin genişləndirilməsi də gələcək mərhələnin əsas istiqamətlərindəndir.
Beləliklə, Azərbaycanda rəqəmsallaşma artıq yalnız texnoloji yenilənmə deyil. Proses dövlətin vətəndaş və bizneslə münasibətlərinin yenidən qurulmasına yönəlmiş genişmiqyaslı idarəetmə islahatına çevrilir.
