Azərbaycan qlobal reytinqdə ilk onluqdadır
“Visual Capitalist” portalının Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) məlumat bazası əsasında hazırladığı araşdırmaya görə, Azərbaycan dünyanın ən hərbiləşdirilmiş iqtisadiyyatları sırasında 6-cı yerdə qərarlaşıb.
Araşdırmada ölkələrin reytinqi hərbi xərclərin ümumi həcminə görə deyil, həmin xərclərin ümumi daxili məhsuldakı (ÜDM) payına əsasən müəyyənləşdirilib. Bu yanaşma dövlətlərin müdafiə sahəsinə iqtisadi imkanlarının nə qədər hissəsini yönəltdiyini göstərir.
Məlumata əsasən, Azərbaycanın hərbi xərcləri 2025-ci ildə 4,9 milyard ABŞ dolları təşkil edib. Bu göstərici ölkənin ÜDM-nin 6,5 faizinə bərabər olub və Azərbaycanı qlobal siyahıda ilk onluğa daxil edib.
Ukrayna siyahının lideridir
Araşdırmada ilk yeri Ukrayna tutub. Ölkənin hərbi xərcləri 2025-ci ildə ÜDM-in 39,6 faizinə çatıb.
Müharibənin iqtisadi təsiri
Müəlliflər bu göstəricini Rusiyanın Ukraynaya qarşı davam edən müharibəsinin yaratdığı fövqəladə maliyyə yükü ilə əlaqələndirirlər. Bildirilir ki, Ukraynanın müdafiə xərcləri təxminən 84 milyard dollar olsa da, ölkə iqtisadiyyatının ölçüsü nəzərə alındıqda bu yük son dərəcə yüksək hesab olunur.
Araşdırmada vurğulanır ki, Ukraynanın bu səviyyədə müdafiə xərclərini davam etdirməsi Qərb ölkələrinin hərbi və maliyyə dəstəyi ilə sıx bağlıdır. Xarici yardım olmadan mövcud xərclərin uzunmüddətli saxlanılması çətin görünür.
Azərbaycan və Ermənistanın göstəriciləri
Cənubi Qafqaz ölkələri də reytinqdə yüksək mövqelərdə yer alıb.
Regionda hərbi xərclər artır
Azərbaycan 6,5 faiz göstərici ilə 6-cı pillədə qərarlaşıb. Ermənistan isə 1,7 milyard dollar həcmində hərbi xərc və ÜDM-də 6,1 faiz payla 7-ci yerdə göstərilib.
Bu nəticələr regionda təhlükəsizlik məsələlərinin və müdafiə sahəsinə ayrılan vəsaitlərin son illərdə əhəmiyyətli dərəcədə artdığını nümayiş etdirir.
Qərbi Asiya və Şimali Afrika ölkələri ön sıralardadır
Araşdırmada qeyd olunur ki, Qərbi Asiya və Şimali Afrika regionunda yerləşən bir sıra ölkələr də hərbi xərclərin yüksək səviyyəsi ilə seçilir.
Əlcəzair 25 milyard dollarlıq hərbi büdcə ilə ÜDM-in 8,8 faizini müdafiə sahəsinə yönəldərək ikinci yerdə qərarlaşıb. İsrail isə 48 milyard dollarlıq müdafiə büdcəsi və ÜDM-in 7,8 faizlik göstəricisi ilə üçüncü sırada yer alıb.
Regional təhlükəsizlik amili
Məqalədə bildirilir ki, bu ölkələrdə yüksək hərbi xərclərin əsas səbəblərindən biri regional təhlükəsizlik riskləri və davam edən geosiyasi gərginlikdir.
Bundan başqa, neft gəlirlərinə malik dövlətlər də müdafiə büdcələrini artırmağa davam edir. Səudiyyə Ərəbistanı 2025-ci ildə 83 milyard dollar hərbi xərc ayıraraq ÜDM-in 6,5 faizini müdafiə sahəsinə yönəldib. Oman və Küveyt də ən yüksək göstəriciyə malik ilk on ölkə arasında yer alıb.
Avropada müdafiə siyasəti dəyişir
Araşdırmada Rusiya-Ukrayna müharibəsinin Avropada təhlükəsizlik prioritetlərini ciddi şəkildə dəyişdirdiyi vurğulanır.
NATO ölkələrində müdafiə xərcləri yüksəlir
Polşa 2025-ci ildə ÜDM-in 4,5 faizini hərbi xərclərə ayıraraq NATO üzvləri arasında ən yüksək göstəricilərdən birinə nail olub.
Baltikyanı ölkələr də müdafiə büdcələrini artırmaqdadır. Latviya ÜDM-in 3,6 faizini, Estoniya isə 3,4 faizini müdafiəyə yönəldib. Ekspertlər bunu həmin ölkələrin Rusiyaya yaxın coğrafi mövqeyi və artan təhlükəsizlik narahatlıqları ilə izah edirlər.
Skandinaviya ölkələri də oxşar siyasət yürüdür. Norveç və Danimarka hər biri ÜDM-in 3,3 faizini müdafiə xərclərinə ayırıb. Bu göstəricilər 2022-ci ildən sonra Avropada müdafiə strategiyalarının əhəmiyyətli şəkildə yenidən formalaşdığını göstərir.
Hərbiləşmə meyli güclənir
Araşdırmanın nəticələri göstərir ki, qlobal miqyasda geosiyasi risklərin artması bir çox ölkələri müdafiə büdcələrini genişləndirməyə sövq edir. Xüsusilə münaqişə zonalarına yaxın yerləşən və ya regional təhlükəsizlik çağırışları ilə üzləşən dövlətlər iqtisadi resurslarının daha böyük hissəsini hərbi sahəyə yönəldirlər.
