ABŞ İran məsələsini yenidən gündəmə gətirir
ABŞ İranın yüksək zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının taleyini müəyyənləşdirmək məqsədilə Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin İdarəçilər Şurasına yeni qətnamə layihəsi təqdim etməyə hazırlaşır. Qərb ölkələrinin dəstəklədiyi sənəd hazırda Vyanada keçirilən toplantıda müzakirəyə çıxarılacaq.
Məlumata görə, layihədə Tehran rəhbərliyindən agentliyə qoruma altında olan nüvə materialları və obyektləri barədə dəqiq məlumat verməsi tələb olunur. Sənəddə həmçinin Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinə həmin məlumatları yoxlamaq üçün tam səlahiyyət verilməsinin vacibliyi vurğulanır.
Qətnamədə İranın zəmanət sazişini birtərəfli qaydada dəyişdirə və ya dayandıra bilməyəcəyi xüsusi qeyd edilir.
İran qarşısında yeni tələblər irəli sürülüb
Layihəyə əsasən, Tehran Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsinin dəyişdirilmiş 3.1 maddəsini tam şəkildə icra etməli və nüvə obyektlərinin ilkin texniki layihələri barədə agentliyə bütün məlumatları təqdim etməlidir.
Sənəddə qeyd olunur ki, bu məlumatlar agentliyin baş direktoruna zəruri təhlükəsizlik təminatlarını formalaşdırmağa imkan verməlidir.
Dosyenin BMT Təhlükəsizlik Şurasına göndərilməsi istisna edilmir
Qətnamə layihəsində İranın tələbləri yerinə yetirməyəcəyi təqdirdə məsələnin BMT Təhlükəsizlik Şurasına çıxarıla biləcəyi vurğulanır. Bildirilir ki, Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin İdarəçilər Şurası əlavə addımlar atmağa hazırdır.
Sənəddə agentliyin nizamnaməsinin 12-ci maddəsinə uyğun hesabatın hazırlanması və onun BMT Təhlükəsizlik Şurasında müzakirəyə çıxarılması ehtimalına da diqqət çəkilir.
Rafael Qrossinin hesabatı narahatlıq yaradıb
ABŞ-ın hazırladığı layihə Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin baş direktoru Rafael Qrossinin üzv dövlətlərə təqdim etdiyi hesabat əsasında hazırlanıb.
Qrossi hesabatında bildirib ki, agentlik İranın əvvəllər bəyan etdiyi nüvə materialları, xüsusilə də yüksək zənginləşdirilmiş uranın böyük hissəsi ilə bağlı yekun nəticəyə gələ bilmir. Agentliyin bu materialları təxminən bir ildir yoxlaya bilmədiyi qeyd olunur.
2025-ci ildəki hücumların təsiri vurğulanıb
Hesabatda qeyd edilir ki, vəziyyət 2025-ci ilin iyununda ABŞ və İsrailin İranın nüvə obyektlərinə həyata keçirdiyi hücumlardan sonra daha mürəkkəb xarakter alıb.
Qrossi bildirib ki, yoxlamaların uzun müddət mümkün olmaması standart zəmanət prosedurlarından kənara çıxır və bu, nüvə silahlarının yayılması baxımından ciddi risk hesab olunur.
Tehran iddiaları təkzib edib
Bu arada İranın “Tasnim” agentliyi ölkənin zənginləşdirilmiş uranı xaricə çıxarmağa hazırlaşdığı barədə yayılan məlumatları təkzib edib.
Agentlik bildirib ki, müzakirə olunan memorandum mətnində nüvə materiallarının ölkədən çıxarılmasına dair heç bir müddəa yer almır.
İran rəsmiləri nüvə proqramlarının yalnız dinc məqsədlər daşıdığını vurğulamaqda davam edir.
