Trampın Venesuela ilə Gizli Neft Sazişinin Şərtləri Üzə Çıxdı

Trampın Venesuela ilə 18 səhifəlik neft sazişi açıqlanıb

“ProPablika” araşdırma təşkilatı ABŞ ilə Venesuela arasında strateji tərəfdaşlıq sazişinin 18 səhifəlik mətninin təfərrüatlarını yayımlayıb.

Sənədi ABŞ adından dövlət katibi Marko Rubio və müdafiə naziri Pit Heqset imzalayıblar.

Araşdırmaya görə, sazişin müddəaları ABŞ-nin maraqlarına üstünlük verir və Tramp administrasiyasının seçdiyi məhdud şəxslər qrupunun layihə üzərində nəzarətini möhkəmləndirir.

Təşkilatın diqqət çəkdiyi əsas məqamlardan biri sənəddə Venesuela hökumətinin rolunun və ölkə əhalisinin əldə edə biləcəyi faydaların aydın göstərilməməsidir.

Sazişin əsas tərəfdaşlarından biri kimdir?

Araşdırmada Trampın seçdiyi tərəfdaşlardan biri olan venesuelalı iş adamı Alexandro Betankortun fəaliyyəti xüsusi diqqət mərkəzinə gətirilib.

Betankort üç ölkədə çirkli pulların yuyulması ilə bağlı araşdırmalarla üzləşən iş adamı kimi təqdim olunur.

“ProPablika” qeyd edir ki, onun sazişdə əsas tərəfdaşlardan biri seçilməsi Trampın açıqlamalarından sonra ən çox tənqid olunan məsələlərdən olub.

ABŞ neft şirkətinin 35 faizinə sahib olur

Sazişə əsasən, Tramp administrasiyası Betankortun “Şimali Amerika Mavi Enerji Tərəfdaşları” şirkətində 35 faizlik pay əldə edir.

Bu pay Barbadosda qeydiyyatdan keçmiş ana şirkətin səhmlərinin alınması yolu ilə təmin olunur.

Lakin saziş sənədində ana şirkətin sahibləri və investorları haqqında kifayət qədər məlumat yer almır.

Araşdırmada həmin şəxslərin razılaşmadan böyük maliyyə qazancı əldə edə biləcəyi qeyd olunur.

Betankort 15 illik idarəetmə sistemində qalacaq

Saziş Betankortun şirkətin baş icraçı direktoru vəzifəsində qalmasını təmin edir.

ABŞ hökuməti ana şirkətlə birlikdə layihəni idarə etmək üçün yeddi nəfərdən ibarət direktorlar şurasının formalaşdırılmasında iştirak edəcək.

İdarəetmənin ilkin müddəti 15 il müəyyənləşdirilib.

Razılaşmanın təfərrüatları ilə tanış olan mənbələrin sözlərinə görə, bu mexanizm gələcək ABŞ və Venesuela rəhbərlərinin layihəni ləğv etməsinin qarşısını almaq məqsədilə hazırlanıb.

Sazişdə adı əvvəl açıqlanmayan şəxs də iştirak edib

Sənədi ana şirkət adından Orlando Alvarado imzalayıb.

O, Betankort, Rubio və Heqsetlə birlikdə sazişin imzaçıları arasında yer alır.

Tramp administrasiyası əvvəlki açıqlamalarında Alvaradonun razılaşmada iştirakını ictimaiyyətə bildirməyib.

Alvarado Betankorta məxsus bir neçə şirkətdə yüksək vəzifələr tutub. O, təxminən on il əvvəl qalmaqallarla gündəmə gəlmiş enerji şirkətlərindən birinin maliyyə direktoru da olub.

“Mayami Herald” qəzetinin məlumatına görə, ABŞ federal prokurorları Alvaradonu Venesuelanın dövlət neft şirkətindən vəsaitlərin mənimsənilməsi ilə bağlı sxemdə rəsmi ittiham irəli sürülməmiş iştirakçı kimi müəyyənləşdiriblər.

ABŞ Venesuela neftini 30 dollara ala biləcək

Sazişin əsas müddəalarından biri ABŞ-nin şirkətin hasil etdiyi neftin 20 faizini güzəştli qiymətlə almaq hüququdur.

“ProPablika”nın araşdırdığı üç əlavə sənəddən birinə əsasən, Vaşinqton bu nefti bir barel üçün 30 dollara əldə edə biləcək.

Bu qiymət son aylarda neftin satıldığı qiymətin üçdəbirindən də aşağıdır.

Ucuz neftin əlavə xərcləri var

Lakin sazişdə göstərilən qiymət Venesuela neftinin ölkədən daşınması xərclərini əhatə etmir.

Venesuelada hasil edilən xam neftin böyük hissəsi çox ağır olduğundan boru kəmərləri ilə daşınması üçün ona durulaşdırıcı maddələr əlavə edilməlidir.

Bu maddələrin payı 20 faiz və ya daha çox ola bilər.

Sazişə əsasən, milyonlarla barel durulaşdırıcı maddənin idxalı ilə bağlı yarana biləcək yüksək xərclər neftin müəyyən edilmiş qiymətinə daxil deyil.

Bu səbəbdən araşdırmada Trampın vəd etdiyi ucuz neft idxalının real maliyyə nəticələri ilə bağlı suallar qaldırılır.

Venesuelaya vəd edilən 200 milyard dollar təminat altına alınmayıb

Tramp administrasiyası sazişin Venesuelaya böyük maliyyə faydası gətirəcəyini açıqlayıb.

Ağ Ev Betankortun şirkətinin gəlirlər və vergilər şəklində Venesuelaya təxminən 200 milyard dollar ödəyəcəyini bildirib.

Lakin “ProPablika”nın araşdırmasına görə, sazişdə bu məbləğin ödənilməsini açıq şəkildə təmin edən məcburi öhdəlik yoxdur.

Trampın açıqlamaları ilə sənəd arasında fərqlər

Tramp razılaşmanın ABŞ-nin enerji sahəsində növbəti yüzillikdə üstünlüyünü təmin edəcəyini bildirmişdi.

Ancaq sənəddə ABŞ-nin neft almaq hüquqlarının 50 illik müddətlə məhdudlaşdırıldığı göstərilir.

Araşdırmada həmçinin əsas istismar hüquqlarının Venesuelada neft güzəştlərini 25 illə məhdudlaşdıran qanunvericiliklə ziddiyyət təşkil etdiyi bildirilir.

ABŞ-yə 50 illik üstün neft alış hüququ verilir

Saziş Vaşinqtona şirkətin güzəştli qiymətlə aldığı 20 faizlik neft payından əlavə digər hasilat üzərində də mühüm hüquqlar verir.

ABŞ növbəti 50 il ərzində şirkətin qalan bütün neft hasilatını almaqda birinci üstünlük hüququna malik olacaq.

Fövqəladə vəziyyətdə bütün neft ABŞ-yə satıla bilər

Razılaşmada ABŞ-nin milli fövqəladə vəziyyət elan edəcəyi təqdirdə şirkətin bütün neft tədarükünü almaq üçün geri götürülməz hüquqa malik olması da nəzərdə tutulur.

Bundan başqa, Vaşinqtona ən əlverişli ticarət şərtlərindən istifadə hüququ verilir.

Bu müddəaya əsasən, Betankortun şirkəti digər tərəflərlə bağladığı kommersiya müqavilələrini ABŞ-yə açıqlamalıdır.

Həmin müqavilələrdə daha sərfəli şərtlər nəzərdə tutulduqda Vaşinqtona da oxşar imkanlar təqdim edilməlidir.

Sazişin şərtləri niyə gizli saxlanılıb?

Araşdırmaya görə, razılaşmanın indiyədək ictimaiyyətə açıqlanmamasının səbəblərindən biri sənədin hökumət tərəfindən həssas məlumat kimi təsnifləşdirilməsidir.

Bu təsnifat adətən şəxsi məlumatları, davam edən hüquq-mühafizə tədbirlərinin təfərrüatlarını və vəkillə müştəri arasındakı məxfi əlaqələri əhatə edən federal sənədlərin qorunması üçün istifadə olunur.

Sazişdə ayrıca məxfilik müddəası da var.

Həmin müddəa Betankortun şirkətinə ABŞ hökuməti ilə bağlanmış razılaşmanın mövcudluğunu və şərtlərini açıqlamağı qadağan edir.

Məxfilik şirkətə hansı üstünlüyü verir?

Danışıqlardan məlumatlı şəxslərdən biri bildirib ki, Tramp administrasiyasına yaxın şəxslər Betankortun şirkəti ilə əməkdaşlıqda məxfilik və çeviklik imkanlarına xüsusi maraq göstəriblər.

Araşdırmada qeyd olunur ki, bu xüsusiyyətlər şirkətə səhmdarlar qarşısında hesabat vermək öhdəliyi olan birjada qeydiyyatdan keçmiş neft şirkətləri ilə müqayisədə üstünlük yarada bilər.

Direktorlar şurasında Venesuela hökumətinə yer ayrılmayıb

Sazişin idarəetmə müddəalarına əsasən, yeddi nəfərlik direktorlar şurasının üzvlərinin əksəriyyəti hər zaman ABŞ vətəndaşları olmalıdır.

ABŞ hökuməti direktorlar şurasına səsvermə hüququ olmayan bir müşahidəçi təyin edə bilər.

Betankort isə sazişlə birbaşa müəyyən edilmiş yeganə direktorlar şurası üzvüdür.

İlkin direktorlar şurası sonrakı üzvlərin seçilməsi mexanizmini özü müəyyənləşdirəcək.

İdarəetmənin dəyişdirilməsi çətinləşdirilib

Razılaşmaya əsasən, Betankortun baş icraçı direktor vəzifəsindən uzaqlaşdırılması üçün yeddi üzvdən ən azı beşinin səsi tələb olunur.

Eyni səs çoxluğu direktorlar şurasının tərkibinin dəyişdirilməsi üçün də lazımdır.

ABŞ hökuməti olmayan səhmdarlar, dolayı səhmdarlar, direktorlar, törəmə şirkətlər və onların yaxın ailə üzvləri ilə müəyyən əməliyyatların həyata keçirilməsi də bu qaydaya tabedir.

Danışıqlardan məlumatlı mənbənin sözlərinə görə, idarəetmə mexanizmi sazişi bağlayan şəxslərin maksimum nəzarətini qorumaq və gələcək administrasiyaların razılaşmanı ləğv etmək imkanlarını məhdudlaşdırmaq məqsədilə hazırlanıb.

Sənəddə Venesuela hökumətinin direktorlar şurasında təmsil olunmasını tələb edən heç bir müddəa yoxdur.

Mübahisələrə Venesuela məhkəmələri baxmayacaq

Sazişdə hüquqi mübahisələrin həlli ilə bağlı da xüsusi qaydalar müəyyənləşdirilib.

Razılaşmaya əsasən, şirkətlə ABŞ arasında yaranan mübahisələr Venesuela qanunvericiliyi ilə deyil, ABŞ qanunları əsasında həll olunmalıdır.

Məhkəmə yeri Texas ştatı seçilib

Sənəddə hər hansı mülki iddianın və ya arbitraj mübahisəsinin ABŞ-nin Texas ştatının Şimal Dairəsi üzrə Federal Məhkəməsində qaldırılması nəzərdə tutulur.

Araşdırmada qeyd olunur ki, Tramp administrasiyası dövründə ABŞ Ədliyyə Nazirliyi dəfələrlə bu məhkəməyə müraciət edərək öz xeyrinə qərarlar əldə edib.

Sazişdə ABŞ federal qanunlarının tətbiq edilmədiyi hallarda Texas ştatının qanunvericiliyinin əsas götürülməsi də müəyyənləşdirilib.

Saziş ABŞ və Venesuelada mübahisələr yarada bilər

“ProPablika”nın təhlilinə görə, razılaşmanın müddəaları demək olar ki, bütün əsas məsələlərdə ABŞ-nin maraqlarına üstünlük verir.

Araşdırma təşkilatı sənədin Venesuela üçün məcburi təminatlar yaratmaması ilə yanaşı, Tramp administrasiyasının layihə üzərində uzunmüddətli təsirini qorumağa yönəldiyini bildirir.

Venesuelada sazişi tənqid edənlər onu ölkənin qiymətli təbii sərvətlərinin ABŞ tərəfindən ələ keçirilməsi kimi qiymətləndirirlər.

ABŞ Konqresində də araşdırma gündəmə gələ bilər

ABŞ-nin keçmiş diplomatları və Konqres əməkdaşlarının fikrincə, saziş hər iki ölkədə daha ciddi yoxlamalara məruz qala bilər.

Xüsusilə Demokratlar Partiyasının Konqresə aralıq seçkilərdə Nümayəndələr Palatasında və ya Senatda çoxluq əldə etməsi halında razılaşmanın daha ətraflı araşdırılması ehtimalı qeyd olunur.

Açıqlanan sənədlər ABŞ-nin əldə etdiyi konkret iqtisadi və idarəetmə hüquqları ilə Venesuelanın qarşılığında alacağı hüquqi təminatlar arasındakı fərqləri gündəmə gətirib.