Trampdan İranla bağlı yeni açıqlama
ABŞ Prezidenti Donald Tramp Vaşinqtonun İranla bağlı siyasətinə dair yeni açıqlamalar verib. Tramp administrasiyasının İran məsələsini özündən sonrakı prezidentə həvalə etmək istəmədiyini bildirib.
ABŞ Prezidenti İran ətrafında mövcud vəziyyəti “xaos” adlandıraraq bunun gələcək administrasiyaya ötürülməsini düzgün hesab etmədiyini söyləyib.
Trampın fikrincə, gələcək ABŞ prezidenti İran məsələsinə onun administrasiyası ilə eyni yanaşmaya bilər. Buna görə də Ağ Ev hazırkı mərhələdə problemi həll etmək niyyətindədir.
Bununla yanaşı, Tramp İranın nüvə silahına sahib olmasının qarşısının alınmasını Vaşinqtonun dəyişməz məqsədlərindən biri kimi təqdim edib.
ABŞ administrasiyasının nüvə məsələsində Tehrandan güzəştlər tələb etdiyi, İranın isə nüvə proqramı ilə bağlı öz mövqeyini qoruduğu daha əvvəl aparılan danışıqlarda da əsas fikir ayrılıqlarından biri olub.
“Əvvəlki prezidentlər bunu həll etməli idilər”
Tramp çıxışında özündən əvvəlki ABŞ prezidentlərini də tənqid edib.
Onun sözlərinə görə, İran məsələsi illər əvvəl həll edilməli idi və əvvəlki administrasiyaların addımları kifayət etmədiyi üçün hazırkı Ağ Ev daha mürəkkəb vəziyyətlə qarşılaşıb.
Tramp ABŞ-ın İrandakı hərbi əməliyyatlarının məqsədinə çatdığı barədə də iddialar səsləndirib. Prezident administrasiyasının “işi bir gündə tamamladığını”, lakin əldə edilən nəticənin qısamüddətli olmaması üçün ABŞ-ın bölgədə mövcudluğunu daha uzun müddət saxladığını bildirib.
Bu ifadələr Tramp administrasiyasının hərbi əməliyyatların nəticələrinə dair öz qiymətləndirməsini əks etdirir. ABŞ və İsrailin 2026-cı ilin fevralında İrana qarşı genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara başlamasından sonra qarşıdurma və diplomatik danışıqlar müxtəlif mərhələlərdən keçib.
Tramp: İran nüvə silahına sahib olmayacaq
ABŞ Prezidenti İranın nüvə proqramına dair sərt mövqeyini də təkrarlayıb.
Tramp Tehranın nüvə silahı əldə etməsinə imkan verilməyəcəyini bildirib. Bununla belə, İran rəhbərliyi nüvə proqramının dinc məqsədlər daşıdığını bildirir və nüvə silahı hazırlamaq niyyətində olmadığını dəfələrlə bəyan edib.
Nüvə məsələsi hazırda Vaşinqtonla Tehran arasında mümkün yeni razılaşmanın əsas mübahisə mövzularından biridir.
Son diplomatik təmaslarda İran Hörmüz boğazının yenidən açılması, ABŞ-ın hərbi blokadasının aradan qaldırılması, dondurulmuş İran vəsaitlərinə çıxış və sanksiyaların yumşaldılması kimi məsələləri gündəmə gətirib. ABŞ isə mümkün razılaşmanın nüvə proqramı üzrə öhdəlikləri də əhatə etməsini istəyir.
“İran əvvəlki vəziyyətində deyil”
Tramp İranın mövcud mövqeyini də şərh edib.
ABŞ Prezidenti Tehranın artıq əvvəlki imkan və mövqeyə sahib olmadığını iddia edərək İran rəhbərliyinin razılaşma əldə etmək istədiyini bildirib.
İran rəsmilərinin son açıqlamaları diplomatik danışıqların davam etdirilməsinə marağın olduğunu göstərsə də, Tehran Vaşinqtonun bütün şərtlərini qəbul etdiyini açıqlamayıb. Əksinə, İran rəsmiləri razılaşma üçün öz şərtlərinin də nəzərə alınmasını tələb edirlər.
Bu səbəbdən Trampın “İran razılaşma istəyir” ifadəsi danışıqların yaxın zamanda yekunlaşacağı anlamına gəlmir. Tərəflər arasında əsas məsələlər üzrə ciddi fikir ayrılıqları qalır.
Tramp İranın son təklifini qəbul etməmişdi
ABŞ Prezidenti bundan əvvəl İranın son razılaşma təklifini rədd etdiyini açıqlamışdı.
Tehranın vasitəçilər üzərindən Vaşinqtona təqdim etdiyi plan Hörmüz boğazının yenidən açılması və danışıqların bərpasını nəzərdə tuturdu. Tramp isə təklifin ABŞ üçün məqbul olmadığını bildirmişdi.
Tramp sentyabrın 26-da jurnalistlərə İranın razılaşma əldə etmək istədiyini, özünün də diplomatik razılaşmaya qarşı olmadığını, lakin təqdim edilən şərtləri qəbul etməyəcəyini söyləmişdi.
Hörmüz boğazı əsas mübahisələrdən biridir
Müzakirələrin mühüm hissəsi Hörmüz boğazının statusu ətrafında gedir.
İranın təqdim etdiyi son plan boğazın yenidən açılması müqabilində ABŞ-ın İran limanlarına tətbiq etdiyi blokadanın aradan qaldırılması, bəzi dondurulmuş vəsaitlərin sərbəst buraxılması və İran neftinə qarşı sanksiyaların yumşaldılması kimi tələbləri ehtiva edirdi.
Vaşinqton isə razılaşmanın yalnız Hörmüz boğazı və ticarət məsələləri ilə məhdudlaşmasını istəmir. ABŞ tərəfi nüvə proqramı ilə bağlı əlavə öhdəliklərin də razılaşmaya daxil edilməsini tələb edir.
Diplomatiya davam edir, fikir ayrılıqları qalır
Trampın sərt ritorikasına baxmayaraq, Vaşinqtonla Tehran arasında diplomatik kanallar tam bağlanmayıb.
Qətər və digər vasitəçilərin iştirakı ilə tərəflər arasında dolayı danışıqların davam etdirilməsi istiqamətində səylər göstərilir. Tramp da İranın əvvəlki təklifini rədd etdikdən sonra yeni danışıqların mümkün olduğunu bildirmişdi.
Beləliklə, həm Vaşinqton, həm də Tehran diplomatik razılaşma ehtimalını tam istisna etmir. Ancaq nüvə proqramı, Hörmüz boğazı, sanksiyalar, dondurulmuş vəsaitlər və regional təhlükəsizlik məsələlərində tərəflərin mövqeləri arasında mühüm fərqlər qalır.
Tramp isə son açıqlaması ilə İran məsələsini gələcək ABŞ administrasiyasına ötürmək istəmədiyini və mümkün razılaşmanın onun prezidentliyi dövründə əldə edilməsinə çalışacağını göstərib.
