Uşaqlıqdan yaddaşa həkk olunan obraz
Əla uşaqlıq illərindən babasının evini xatırlayarkən komodun üzərində şəhid Həsən Nəsrullahın şəklini görür. Onun yaddaşında ilk olaraq nə hansısa çıxış, nə də döyüş canlanır. Şəhid Nəsrullahın fotosu sadəcə evdəki əşyalar qədər tanış mənzərənin bir hissəsi idi.
Nur üçün ilk xatirə şəhid Nəsrullahın oğlu Hadinin cənazəsi üzərindəki görüntüsüdür. Zeynəbin yaddaşında isə onun gülən siması qalıb.
Fərqli xatirələr eyni nöqtədə birləşir: Şəhid Nəsrullah bu insanların həyatına siyasi mövqeləri formalaşmazdan əvvəl daxil olmuşdu.
Onların siyasi düşüncələri böyüdükcə şəhid Nəsrullah haqqında təsəvvürləri də dəyişirdi. Beləliklə, “Onunla bağlı xatırladığınız ilk görüntü hansıdır?” sualı daha böyük bir suala çevrilir: 30 ildən artıq davam edən siyasi və hərbi fəaliyyət bir nəslin dünyagörüşünə necə təsir göstərdi?
2000-ci il və iyul müharibəsinin yaddaşdakı izi
Sorğuda fikirləri öyrənilən şəxslərin çoxu konkret şəxsi hadisədən deyil, 2000-ci ildə Livanın cənubundan işğalçı İsrail qüvvələrinin çıxmasından sonra şəhid Nəsrullahın Bint Cübeyldə səsləndirdiyi məşhur fikirdən danışır.
Həmin çıxışda o, işğalçı İsraili “hörümçək torundan daha zəif” adlandırmışdı. Nur isə həmin gündən onun gülüşünü xatırladığını deyir.
2006-cı ilin görüntüləri
2006-cı ilin iyul müharibəsindən sonra yaddaşdakı səhnələrin sayı daha da artır.
Lara müharibədən sonra şəhid Nəsrullahın izdiham qarşısına çıxaraq tərəfdarlarına müraciət etdiyi anı xatırlayır. Qədir onun qələbə çıxışını, Məhəmməd isə tədbirə daxil olaraq insanları salamlamasını yadda saxlayıb.
Bu hadisə 2006-cı il sentyabrın 22-də baş vermişdi. Həftələrlə televiziya vasitəsilə müraciətlər edən şəhid Nəsrullah həmin gün tərəfdarlarının qarşısına şəxsən çıxmışdı.
Əhmədin yaddaşında isə üzərində şəhid Nəsrullahın təsviri olan plakat qalıb. Beləcə, bir siyasi liderlə bağlı yaddaş televiziya görüntülərindən çıxaraq küçələrə, meydanlara və evlərə yayılmışdı.
Yanan hərbi gəmi və müharibə dövrünün səsi
2006-cı il iyulun 14-də şəhid Nəsrullah televiziya çıxışında tamaşaçıları Beyrut sahillərində vurulan işğalçı İsrail hərbi gəmisinə baxmağa çağırmışdı.
Nur həmin mesajın onda ən dərin iz buraxan çıxışlardan biri olduğunu bildirir. Zeynəb həmin anı qürur hissi ilə xatırlayır, Qədir isə çıxışın səs yazısını dəfələrlə dinlədiyini deyir.
Məhəmməd müharibə günlərində cəbhədə baş verənləri öyrənmək üçün şəhid Nəsrullahın çıxışlarını gözlədiyini söyləyir.
Bu insanların yaddaşında münasibət tədricən bir siyasi liderin görüntüsündən müharibə şəraitində məlumat, gözlənti və təhlükəsizlik hissi ilə əlaqələndirilən səsə çevrilmişdi.
Siyasi fikir ayrılıqları münasibəti dəyişdirdimi?
İllər keçdikcə həmin nəslin şəhid Nəsrullaha münasibəti də eyni istiqamətdə inkişaf etmədi. Onların bəziləri onun daxili və regional siyasətlə bağlı qərarlarını dəstəkləyir, digərləri isə müəyyən məsələlərdə fərqli mövqe tuturdu.
Suriya müharibəsi və 2019-cu il oktyabrın 17-də Livanda başlayan kütləvi etirazlar bu fikir ayrılıqlarının daha aydın göründüyü məsələlər sırasında idi.
Qədir həmin etirazlarla bağlı şəhid Nəsrullahın mövqeyini öz yanaşması üçün əsas hesab etdiyini deyir. Lara küçəyə çıxmağın vacib olduğunu düşünsə də, etirazların başqa siyasi məqsədlər üçün istifadə edilə biləcəyi barədə şəhid Nəsrullahın narahatlığını bölüşdüyünü bildirir.
Məhəmməd isə həmin dövrdə Hizbullahın mövqeyinin təşkilatı etirazçılarla qarşı-qarşıya qoya biləcəyindən narahat olduğunu xatırlayır.
Lider obrazından daha insani yanaşmaya
Zeynəb şəhid Nəsrullahı “böyük ata” kimi xatırladığını deyir. Əhməd isə zaman keçdikcə ona baxışının dəyişdiyini və artıq şəhid Nəsrullahı qüsursuz lider kimi qəbul etmədiyini bildirir.
Bununla belə, müsahiblərin ifadələrinə görə, siyasi fikir ayrılıqları onların şəhid Nəsrullaha şəxsi münasibətini tamamilə aradan qaldırmayıb.
Fələstin məsələsi ortaq nöqtəyə çevrildi
Müsahiblərin fikirlərinin ən çox üst-üstə düşdüyü mövzulardan biri Fələstindir.
Lara şəhid Nəsrullahın onun dünyagörüşündə “Fələstin istiqamətini” müəyyənləşdirdiyini söyləyir. Məhəmməd Qüdsü onun çıxışlarından gələn bir arzu kimi xatırlayır. Qədir isə Fələstin məsələsinə münasibətinin formalaşmasında şəhid Nəsrullahın təsirindən danışır.
Əhməd də Fələstin məsələsi və fələstinlilərin yaşadıqları ilə bağlı mövqeyinin formalaşmasında onun rol oynadığını bildirir.
2023-cü ilin oktyabrında Qəzzada başlayan müharibə zamanı şəhid Nəsrullahın Qüdslə bağlı əvvəlki çıxışları tərəfdarları arasında yenidən gündəmə gəlmişdi.
27 sentyabr 2024: Şəhadət xəbəri necə qarşılandı?
Şəhid Həsən şəhid Nəsrullah 2024-cü il sentyabrın 27-də Beyrutun cənub ətrafında işğalçı İsrailin həyata keçirdiyi hava hücumunda şəhadətə çatdı.
Əla xəbəri kafedə olarkən telefonundakı mesaj vasitəsilə aldığını deyir. Lara Hizbullah komandiri İbrahim Aqilin bir həftə əvvəl öldürülməsindən sonra şəhid Nəsrullahın da hədəfə çevrilə biləcəyini düşündüyünü, lakin bunun baş verməsinin yenə də sarsıdıcı olduğunu bildirir.
Zeynəb həmin an təhlükəsizlik hissini itirdiyini və bunu atasını itirməyə bənzətdiyini söyləyir. Məhəmməd xəbəri eşitdikdən sonra donub qaldığını xatırlayır. Nur isə keçirdiyi sarsıntını anasının qəfil ölümü zamanı yaşadığı hisslə müqayisə edir.
Bu şəxsi ifadələr şəhid Nəsrullahın siyasi fiqur olmaqla yanaşı, tərəfdarlarının bir hissəsinin emosional yaddaşında necə yer tutduğunu göstərir.
Şəhid Nəsrullahdan sonra onun siyasi dövrü bitdimi?
Şəhadətindən iki il sonra şəhid Nəsrullahın Livandakı irsi ilə bağlı mübahisələr davam edir.
Qədir ideyaların müəyyən zaman çərçivəsi ilə məhdudlaşmadığını düşünür. Lara şəhid Nəsrullahın formalaşdırdığı nəslin təsirinin asanlıqla silinməyəcəyini bildirir. Zeynəb isə onun siyasi xəttinə bağlılıq davam etdikcə təsirinin də qalacağı qənaətindədir.
Məhəmməd şəhid Nəsrullahın rəhbərlik üslubunun qısa müddətdə təkrarlanmasının çətin olduğunu düşünür. Əhməd isə onun dövrünün başa çatdığını, lakin həmin mərhələnin yeni siyasi və ictimai proseslər doğura biləcəyini bildirir.
Beləliklə, babanın evindəki bir fotoşəkildən Bint Cübeyldəki çıxışa, 2006-cı ilin müharibə görüntülərindən 2024-cü ilin sentyabrında gələn ölüm xəbərinə qədər şəhid Həsən Nəsrullah bir nəslin siyasi və şəxsi yaddaşının bir hissəsinə çevrilib.
Onun siyasi dövrünün davam edib-etmədiyi barədə fikirlər fərqlidir. Lakin müsahiblərin xatirələri göstərir ki, şəhid Nəsrullahın obrazı, səsi və siyasi mövqeləri onu dəstəkləyən və müəyyən məsələlərdə onunla razılaşmayan insanların yaddaşında uzun müddət müzakirə olunmağa davam edəcək.
