Türkiyədə məxfi görüş keçirilib
Suriya hökumətinin rəsmiləri ilə Livanın Hizbullah təşkilatının nümayəndələri arasında Türkiyədə birbaşa görüş keçirildiyi bildirilir.
“Röyters” danışıqlar barədə məlumatlı altı mənbəyə istinadən xəbər verir ki, tərəflər sentyabr ayında Türkiyədə ən azı bir dəfə gizli şəkildə bir araya gəliblər. Agentlik bunu uzun müddət qarşı-qarşıya olan tərəflər arasında məlum olan ilk birbaşa görüş kimi təqdim edir.
Məlumat verən mənbələr arasında iki Suriya rəsmisi, bir ABŞ rəsmisi və Hizbullaha yaxın yüksək vəzifəli Livan təhlükəsizlik rəsmisi də olub.
Görüşdə Hizbullah nümayəndələri ilə yanaşı, Suriyanın kəşfiyyat strukturlarının və Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmilərinin iştirak etdiyi bildirilir.
Mənbələr danışıqların Türkiyənin təhlükəsizlik və kəşfiyyat qurumlarının təşəbbüsü ilə keçirildiyini deyiblər. Məqsəd tərəflər arasında gərginliyi azaltmaq və təhlükəsizliklə bağlı mübahisəli məsələləri müzakirə etmək olub.
Rəsmi təsdiq hələ verilməyib
Görüş barədə məlumatın mühüm tərəfi onun hələ açıq şəkildə rəsmiləşdirilməməsidir.
“Röyters”in sorğusuna Suriya Xarici İşlər Nazirliyi, Türkiyənin Xarici İşlər və Milli Müdafiə nazirlikləri, eləcə də ABŞ Dövlət Departamenti ilkin mərhələdə cavab verməyib. Hizbullahın media qurumu isə məsələni şərh etməkdən imtina edib.
Agentlik görüşün Türkiyənin hansı şəhərində keçirildiyini və nə qədər davam etdiyini də müstəqil şəkildə müəyyənləşdirə bilməyib.
Dəməşqdən Hizbullaha mühüm təminat
Danışıqlarda ən diqqətçəkən məsələlərdən biri Suriyanın Livandakı mümkün hərbi əməliyyatla bağlı mövqeyi olub.
“Röyters”in danışdığı Suriya rəsmilərindən birinin sözlərinə görə, tərəflər bir-birlərinə qarşı düşmənçilik niyyətlərinin olmadığını bildiriblər.
Eyni mənbənin sözlərinə görə, Dəməşq Hizbullaha Livana hərbi qüvvə göndərərək təşkilatın tərksilah edilməsinə müdaxilə etməyəcəyi barədə təminat verib.
Bu məlumat Suriya-Hizbullah münasibətlərinin son illərdəki gərgin xarakteri nəzərə alındıqda xüsusilə diqqət çəkir.
Suriya Hizbullahdan nə istəyib?
Dəməşq də görüşdə Hizbullah qarşısında bir sıra təhlükəsizlik məsələlərini qaldırıb.
Suriya rəsmiləri Hizbullahdan sərhəddən qaçaqmalçılıq cəhdlərinin qarşısının alınmasına kömək etməsini istəyiblər.
Bundan başqa, Dəməşq Hizbullahla əlaqəli olduğunu bildirdiyi və xüsusilə Suriyanın cənubunda qaldığı iddia edilən gizli şəbəkələrin fəaliyyətinin dayandırılması məsələsini də gündəmə gətirib. Mənbələr Hizbullahın bu tələblərlə bağlı yekun öhdəlik götürmədiyini bildiriblər.
“Təhlükəsizlik məsələlərində ciddi irəliləyiş var”
Görüş və onun nəticələri barədə birbaşa məlumatı olduğunu bildirən Livan təhlükəsizlik mənbəsi danışıqlar zamanı təhlükəsizlik məsələlərində “böyük irəliləyiş” əldə edildiyini deyib.
Bununla belə, tərəflər arasında yekun razılaşma imzalanmayıb və birgə açıqlama verilməsi barədə də razılıq əldə edilməyib.
Həmin mənbənin sözlərinə görə, Suriya ilə Hizbullah arasında Türkiyə vasitəsilə əlaqələr təxminən iki ay əvvəl başlayıb.
Türkiyə vasitəçi rolunda
Mənbələrin üçü görüşün keçirilməsində Ankaranın fəal rol oynadığını bildirib.
Türkiyə Suriya Prezidenti Əhməd əş-Şaraa administrasiyasının əsas regional tərəfdaşlarından biridir. Ankara eyni zamanda Suriyada sabitliyin təmin olunması və regional dialoqun genişləndirilməsi istiqamətində vasitəçilik təşəbbüslərini ön plana çıxarır.
“Röyters”in məlumatına görə, məhz Türkiyə tərəflərin birbaşa təmasa keçməsi üçün təşəbbüs göstərib.
Keçmiş düşmənlər niyə danışıqlara başladı?
Suriya ilə Hizbullah arasında münasibətlərin arxasında uzun və mürəkkəb hərbi qarşıdurma dayanır.
Hizbullah Suriya müharibəsi zamanı keçmiş prezident Bəşər Əsəd hökumətinin tərəfində döyüşmək üçün ölkəyə silahlı qüvvələr göndərmişdi.
Əhməd əş-Şaraa isə həmin dövrdə Əsəd hökumətinə qarşı döyüşən əsas silahlı qüvvələrdən birinə rəhbərlik edirdi.
2024-cü ilin sonunda Əsəd hakimiyyətinin devrilməsindən sonra yeni Dəməşq rəhbərliyi ilə Hizbullah arasında münasibətlər gərginləşdi. Suriya hakimiyyəti Hizbullahı ölkə ərazisindən silah daşınmasında ittiham etdi.
Buna baxmayaraq, son aylarda hər iki tərəf dialoqa açıq olduqlarını göstərən açıqlamalar verib.
Qarşıdurmadan dialoqa doğru
Suriya xarici işlər naziri Əsəd Həsən əş-Şeybani iyul ayında Dəməşqin Hizbullahla görüşməyə açıq olduğunu bildirmişdi.
Bir ay sonra Hizbullahın baş katibi Nəim Qasım da təşkilatın Suriya rəhbərliyi ilə görüşə etiraz etmədiyini açıqlamışdı.
Bu açıqlamalardan sonra sentyabr ayında Türkiyədə keçirildiyi bildirilən gizli görüş tərəflər arasında münasibətlərin hərbi qarşıdurma xəttindən siyasi və təhlükəsizlik dialoquna keçə biləcəyinə dair ilk konkret göstəricilərdən biri kimi diqqət çəkir.
Lakin hazırda yekun razılaşma yoxdur. Görüş barədə məlumat da Suriya, Türkiyə və Hizbullah tərəfindən birgə rəsmi bəyanatla təsdiqlənməyib.
“Röyters”in altı mənbəyə əsaslanan məlumatına görə, tərəflər təhlükəsizlik məsələlərində müəyyən irəliləyiş əldə etsələr də, sərhəd, qaçaqmalçılıq, silahlı strukturlar və qarşılıqlı təhlükəsizlik təminatları ilə bağlı danışıqlar hələ yekunlaşmayıb.
