Süni intellekt ilk dəfə tam funksional viruslar hazırlayıb
ABŞ-li tədqiqatçılar süni intellektdən istifadə etməklə laboratoriyada çoxala bilən tamamilə yeni viruslar hazırladıqlarını açıqlayıblar. Bununla da tarixdə ilk dəfə tam genomlar süni intellekt tərəfindən layihələndirilərək uğurla həyata keçirilib.
Hazırlanan 16 yeni virus yalnız bakteriyaları yoluxdurmaq üçün yaradılıb və insanların sağlamlığı üçün təhlükə yaratmadığı bildirilib.
Alimlər bu nailiyyəti biologiya və tibb sahəsində mühüm dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirirlər.
Yeni texnologiya necə işləyir?
Araşdırmaya rəhbərlik edən Stenford Universitetinin alimləri bildiriblər ki, istifadə olunan Evo1 və Evo2 adlı süni intellekt modelləri ChatGPT-yə bənzər prinsip əsasında işləyir. Lakin bu sistemlər sözləri deyil, canlıların genetik kodlarını analiz edərək yeni genomlar hazırlayır.
Model virusların, bakteriyaların, bitkilərin və insanların genetik məlumatları əsasında öyrədilib. Daha sonra isə yalnız müəyyən bakteriya növlərini yoluxduran bakteriofaqların hazırlanması üçün istifadə olunub.
302 layihədən 16-sı uğurlu olub
Tədqiqatçılar süni intellektin hazırladığı 302 virus genomunu laboratoriyada sintez ediblər.
Sınaqlar nəticəsində onların 16-sının Escherichia coli (E. coli) bakteriyasını effektiv şəkildə məhv etdiyi müəyyən olunub.
Alimlər bildiriblər ki, bu nəticə süni intellektin ilk dəfə tam funksional və laboratoriyada fəaliyyət göstərə bilən virus genomları hazırlaya bilməsini sübut edir.
Antibiotiklərə davamlı infeksiyalara qarşı yeni ümid
Mütəxəssislərin fikrincə, bu texnologiya gələcəkdə antibiotiklərə davamlı bakterial infeksiyaların müalicəsində yeni imkanlar yarada bilər.
Bakteriofaqlar zərərli bakteriyaları məhv etdiyi üçün onların fərdi şəkildə layihələndirilməsi müasir tibbdə yeni müalicə üsullarının inkişafına təkan verə bilər.
Təhlükəsizliklə bağlı narahatlıqlar artır
Bununla yanaşı, mütəxəssislər texnologiyanın sui-istifadə risklərinə də diqqət çəkirlər.
ABŞ-nin Con Hopkins Universitetinin Səhiyyə Təhlükəsizliyi Mərkəzinin alimləri bildiriblər ki, süni intellekt vasitəsilə virusların hazırlanması təcili bio-təhlükəsizlik və bio-mühafizə məsələlərini gündəmə gətirir.
Onların fikrincə, əsas məsələ artıq bu texnologiyanın mümkün olub-olmaması deyil, onun gələcəkdə ciddi təhlükələr yaratmadan necə idarə ediləcəyidir.
Alimlər təhlükəsizlik tədbirlərinin görüldüyünü bildirirlər
Araşdırma müəllifləri qeyd ediblər ki, layihə çərçivəsində insanları və ya mürəkkəb canlıları yoluxdura biləcək viruslar qəsdən istifadə edilməyib.
Süni intellekt yalnız bakteriofaqlar üzərində öyrədilib və bütün eksperimentlər yüksək təhlükəsizlik standartlarına malik laboratoriyalarda həyata keçirilib.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, süni intellektin genom hazırlamaq imkanları gələcəkdə dərmanların, gen terapiyalarının və immunoloji müalicələrin inkişafında mühüm rol oynaya bilər. Bununla yanaşı, texnologiyanın təhlükəsiz və məsuliyyətli şəkildə tətbiqi əsas prioritet olaraq qalır.
