Pensiyalar Artacaq, Amma Bahalaşma Gəliri Üstələyəcəkmi?

Pensiyalar yenidən artırılacaq

Azərbaycanda bütün növ əmək pensiyalarının 2027-ci ilin yanvarında yenidən indeksləşdirilməsi gözlənilir.

Deputat Vüqar Bayramov bildirib ki, artım mövcud qanunvericiliyə uyğun olaraq 2026-cı ildə orta aylıq əməkhaqqının rəsmi artım göstəricisi əsasında hesablanacaq.

Onun sözlərinə görə, pensiyaların indeksləşdirilməsi təxminən 1 milyon 100 min vətəndaşı əhatə edəcək.

Lakin pensiyaların neçə faiz artırılacağı hələ məlum deyil. Yekun göstəricinin müəyyənləşməsi üçün 2026-cı ilin orta aylıq əməkhaqqı üzrə tam illik rəsmi statistikanın açıqlanması lazımdır.

Orta pensiya 594 manata çatıb

Bayramovun açıqladığı rəqəmlərə əsasən, 2026-cı ilin ilk yarısında Azərbaycanda pensiyaların orta aylıq məbləği əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 10,5 faiz artaraq 594 manata çatıb.

Bu göstəricinin ölkədə orta aylıq əməkhaqqının təxminən 51 faizinə bərabər olduğu bildirilir.

Pensiya növləri üzrə də artım qeydə alınıb. Yaşa görə pensiyanın orta məbləğinin 10,2 faiz, əlilliyə görə pensiyanın 10,5 faiz, ailə başçısını itirməyə görə pensiyanın isə 10,3 faiz yüksəldiyi açıqlanıb.

Artımın əsas səbəbi indeksləşdirmədir

Orta pensiyanın yüksəlməsinin əsas səbəblərindən biri 2026-cı ilin əvvəlində həyata keçirilmiş indeksləşdirmədir.

Yanvar ayından bütün növ əmək pensiyaları 9,3 faiz artırılıb. Bu dəyişiklik təbii olaraq ölkə üzrə orta pensiya göstəricisinin də yüksəlməsinə təsir edib.

Burada isə mühüm bir fərq ortaya çıxır: orta pensiyanın 10,5 faiz yüksəlməsi bütün pensiyaçıların fərdi pensiyasının məhz 10,5 faiz artması demək deyil.

“Orta pensiya” hər kəsin aldığı məbləğ deyil

594 manat statistik orta göstəricidir. Pensiyaçıların bir hissəsi bundan yüksək, digər hissəsi isə daha aşağı məbləğ alır.

Bu səbəbdən orta pensiyanın artmasını bütün pensiyaçıların maddi vəziyyətində eyni səviyyədə yaxşılaşma kimi təqdim etmək düzgün olmazdı.

Pensiya sistemində qiymətləndirmə aparılarkən yalnız orta məbləğ deyil, aşağı pensiya alan şəxslərin sayı və onların əsas yaşayış xərclərini qarşılamaq imkanları da nəzərə alınmalıdır.

Əsas məsələ artım deyil, alıcılıq qabiliyyətidir

Pensiyaların hər il artırılması pensiyaçıların gəlirlərinin qorunması baxımından mühüm mexanizmdir. Ancaq nominal artım avtomatik olaraq real rifah artımı demək deyil.

Əgər pensiya 10 faiz artır, lakin pensiyaçının gündəlik istifadə etdiyi ərzaq, dərman, kommunal xidmət və digər zəruri məhsulların qiyməti də buna yaxın və ya daha yüksək sürətlə bahalaşırsa, artımın real təsiri xeyli azalır.

Məhz buna görə pensiyaların artımına yalnız faiz göstəricisi üzərindən baxmaq kifayət etmir.

594 manat real həyatda nə qədər yetərlidir?

Orta pensiyanın 594 manata çatması statistik baxımdan artım deməkdir. Lakin pensiyaçının real həyat səviyyəsini qiymətləndirmək üçün həmin məbləğin hansı xərcləri qarşılaya bildiyinə baxmaq lazımdır.

Ərzaq, dərman və tibbi xidmətlər, kommunal ödənişlər, nəqliyyat və digər gündəlik xərclər xüsusilə yaşlı vətəndaşların büdcəsində böyük pay tutur.

Buna görə əsas göstərici pensiyanın neçə manat artması ilə yanaşı, həmin vəsaitlə əvvəlki dövrlə müqayisədə nə qədər mal və xidmət almağın mümkün olmasıdır.

2027-ci ilin artımı necə hesablanacaq?

“Əmək pensiyaları haqqında” qanuna əsasən, əmək pensiyalarının növbəti indeksləşdirilməsi 2027-ci ilin yanvarında həyata keçirilməlidir.

Artım 2026-cı ildə orta aylıq nominal əməkhaqqının illik artım tempinə uyğun müəyyənləşdiriləcək.

Bu isə o deməkdir ki, hazırda gələn ilin pensiya artımının dəqiq faizini söyləmək mümkün deyil.

1,1 milyon vətəndaşa təsir edəcək

Gözlənilən indeksləşdirmənin təxminən 1 milyon 100 min pensiyaçını əhatə etməsi məsələnin sosial əhəmiyyətini daha da artırır.

Faiz göstəricisində kiçik görünən dəyişiklik belə yüz minlərlə ailənin aylıq gəlirinə birbaşa təsir göstərir.

Digər tərəfdən, yüksək pensiya alan şəxslə aşağı pensiya alan şəxsin eyni faizlə indeksləşdirilməsi nəticəsində əldə etdiyi manat ifadəsində artım fərqli olur. Bu da aşağı gəlirli pensiyaçıların müdafiəsi məsələsini gündəmdə saxlayır.

Artım rəqəmindən daha vacib sual

Azərbaycanda pensiyaların 2027-ci ilin yanvarında artırılması qanunvericilikdən irəli gələn indeksləşdirmə mexanizminin davamıdır. Buna görə əsas məsələ təkcə “pensiyalar artırılacaq” xəbəri deyil.

Əsas sual artımın neçə faiz olacağı, aşağı pensiya alanlara necə təsir göstərəcəyi və bahalaşma nəzərə alındıqdan sonra pensiyaçıların real alıcılıq qabiliyyətinin yüksəlib-yüksəlməyəcəyidir.

594 manatlıq orta pensiya göstəricisi müsbət dinamikanı göstərsə də, pensiya siyasətinin nəticəsini qiymətləndirmək üçün rəqəmin özündən çox onun real yaşayış xərcləri qarşısındakı dəyərinə baxmaq lazımdır.