Sionist rejimin İranla bağlı nüvə tələbləri açıqlanıb
Amerikalı tanınmış araşdırmaçı jurnalist Seymur Herş işğalçı İsrailin hərbi və nüvə sahəsində çalışan mütəxəssislərinin İranın nüvə proqramı ilə bağlı hazırladığı sənədin təfərrüatlarını açıqlayıb.
- Sionist rejimin İranla bağlı nüvə tələbləri açıqlanıb
- Sənəd məhdud sayda mütəxəssisə təqdim olunub
- İranın nüvə obyektlərinə görünməmiş nəzarət tələb olunur
- Mövcud beynəlxalq yoxlamalar yetərsiz hesab olunur
- Beynəlxalq müfəttişlərə hərbi obyektlərə giriş hüququ
- İstənilən obyektə 24 saat ərzində giriş tələbi
- İranın 60 faiz zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarına iki tələb
- Uranın zənginləşdirilməsinin azaldılması və ya ölkədən çıxarılması
- Amerikalı ekspert sənədi qiymətləndirib
- Sənəddə siyasi məsələlər nəzərə alınmayıb
- İşğalçı İsrailin tələbləri İran-ABŞ danışıqlarını poza bilər
- Sənəd sionist rejimin ən sərt tələblərini əks etdirir
- Vaşinqton-Tehran danışıqlarının gələcəyi sual altındadır
Herş oktyabrın 8-də dərc etdiyi araşdırmasında sənədin Vaşinqtonla Tehran arasında gizli danışıqların aparıldığı dövrdə hazırlandığını bildirib.
Jurnalistin məlumatına görə, sənəddə İranın nüvə fəaliyyətlərinə nəzarətin əhəmiyyətli dərəcədə sərtləşdirilməsi və beynəlxalq müfəttişlərin səlahiyyətlərinin genişləndirilməsi nəzərdə tutulur.
Sənəd məhdud sayda mütəxəssisə təqdim olunub
Herşin sözlərinə görə, sənəd “İranda etibarlı nüvə yoxlaması sistemi necə olmalıdır?” başlığını daşıyır.
Jurnalist həmin sənədin bir nüsxəsini şəxsən əldə etdiyini bildirib.
Onun açıqlamasına əsasən, sənəd nüvə fəaliyyətlərinin yoxlanılması sahəsində çalışan məhdud sayda mütəxəssis arasında paylanılıb.
Bununla belə, Herş sənədin tam mətnini və ya görüntüsünü dərc etməyib.
Bu səbəbdən açıqlanan tələblər jurnalistin sənəd haqqında təqdim etdiyi məlumatlara əsaslanır.
İranın nüvə obyektlərinə görünməmiş nəzarət tələb olunur
Sənəddə İranın nüvə proqramına qarşı indiyədək tətbiq olunan mexanizmlərdən daha sərt yoxlama sisteminin yaradılması təklif edilir.
Herşin məlumatına görə, sənədin müəllifləri bu sistemi bütün nüvə fəaliyyətlərinin tam yoxlanılması prinsipinə əsaslandırırlar.
Tələblərin əsaslandırılmasında Tehrana etimadın olmaması, İranın texniki bilikləri və keçmişdə gizli nüvə obyektlərinin mövcudluğu ilə bağlı məsələlər göstərilir.
Mövcud beynəlxalq yoxlamalar yetərsiz hesab olunur
Sənəddə iddia edilir ki, hazırda qüvvədə olan beynəlxalq təminat və yoxlama mexanizmləri İranın bəyan edilməmiş nüvə fəaliyyətlərinin olmadığını müəyyənləşdirmək üçün kifayət etmir.
Buna görə də daha geniş nəzarət sisteminin tətbiqi tələb olunur.
Təklif edilən mexanizm yalnız İranın rəsmi şəkildə bəyan etdiyi nüvə obyektlərinin yoxlanılması ilə məhdudlaşmır.
Sənəd müəllifləri beynəlxalq müfəttişlərin İranın nüvə proqramı ilə əlaqəli hesab edilən digər məkanlara və məlumatlara da çıxış əldə etməsini istəyirlər.
Beynəlxalq müfəttişlərə hərbi obyektlərə giriş hüququ
Sənəddə ən diqqətçəkən tələblərdən biri Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin səlahiyyətlərinin genişləndirilməsi ilə bağlıdır.
Təklifə əsasən, agentlik İranın nüvə proqramı ilə əlaqəli məlumatlara və obyektlərə daha geniş çıxış imkanına malik olmalıdır.
İstənilən obyektə 24 saat ərzində giriş tələbi
Sənəddə beynəlxalq müfəttişlərin İran ərazisindəki istənilən obyektə 24 saat ərzində daxil ola bilməsi təklif olunur.
Bu tələb həm mülki, həm də hərbi müəssisələrə şamil edilir.
Müəlliflərin fikrincə, qısa müddət ərzində yoxlama aparılması mümkün nüvə fəaliyyətlərinə dair sübutların gizlədilməsinin və ya izlərin aradan qaldırılmasının qarşısını almağa xidmət etməlidir.
Beləliklə, təklif olunan mexanizm mövcud yoxlama prosedurlarından daha geniş səlahiyyətləri nəzərdə tutur.
İranın 60 faiz zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarına iki tələb
Herşin açıqladığı məlumatlarda İranın 60 faiz səviyyəsində zənginləşdirilmiş uran ehtiyatları ilə bağlı ayrıca şərtlər də yer alır.
Sənəd müəllifləri bu ehtiyatların gələcəyi ilə bağlı iki mümkün variant təklif edirlər.
Uranın zənginləşdirilməsinin azaldılması və ya ölkədən çıxarılması
Birinci varianta əsasən, İranın 60 faiz zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının zənginləşdirmə səviyyəsi aşağı salınmalıdır.
İkinci variant isə həmin ehtiyatların İran ərazisindən çıxarılaraq başqa dövlətə aparılmasını nəzərdə tutur.
Herşin qiymətləndirməsinə görə, bu tələblər İsrail tərəfinin İranın bütün zənginləşdirilmiş nüvə materiallarını aşkar etməyin və onları gizli əməliyyatlarla aradan qaldırmağın çətinliyini anladığını göstərir.
Jurnalist qeyd edir ki, sənəddə təklif olunan tədbirlər məhz bu çətinliklər fonunda hazırlanıb.
Amerikalı ekspert sənədi qiymətləndirib
Seymur Herş əldə etdiyi sənədi amerikalı mütəxəssislərdən birinə təqdim etdiyini də açıqlayıb.
Həmin ekspert sənədi İranın nüvə obyektlərinin bağlanması üçün tələb olunan texniki məsələlərin və yoxlama mexanizmlərinin ətraflı işlənməsi kimi qiymətləndirib.
Lakin mütəxəssis sənəddə mühüm çatışmazlığın olduğunu da bildirib.
Sənəddə siyasi məsələlər nəzərə alınmayıb
Amerikalı ekspertin fikrincə, sənəd texniki yoxlamalara geniş yer ayırsa da, İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısının alınması ilə bağlı siyasi məsələləri əhatə etmir.
Mütəxəssis sənəd müəlliflərinin konkret təkliflər irəli sürdüyünü vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, İsrail mütəxəssisləri müzakirə üçün müəyyən tələblər toplusu hazırlayıblar.
Bununla belə, həmin tələblərin siyasi baxımdan nə dərəcədə qəbul edilə biləcəyi sənəddə ayrıca araşdırılmayıb.
İşğalçı İsrailin tələbləri İran-ABŞ danışıqlarını poza bilər
Herşin danışdırdığı amerikalı ekspert İsrailin mümkün nüvə razılaşmasına münasibəti ilə bağlı da diqqətçəkən fikir səsləndirib.
Onun qiymətləndirməsinə görə, İsrail İranın nüvə proqramının yoxlanılması üzrə danışıqların nəticəsiz qalmasında maraqlı ola bilər.
Ekspert bunu Vaşinqtonla Tehran arasında mümkün razılaşmanın İranın hərbi nüvə proqramı kimi xarakterizə edilən imkanlarının tamamilə məhv edilməsini nəzərdə tutmaması ehtimalı ilə əlaqələndirib.
Sənəd sionist rejimin ən sərt tələblərini əks etdirir
Amerikalı mütəxəssis sənədi İsrailin İranla istənilən nüvə razılaşması üçün irəli sürdüyü ən yüksək tələblərin siyahısı kimi qiymətləndirib.
Onun fikrincə, bu şərtlər mümkün razılaşmanın əldə edilməsini çətinləşdirə bilər.
Xüsusilə beynəlxalq müfəttişlərin bütün hərbi və mülki obyektlərə qısa müddətdə daxil olması, eləcə də zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarına dair məhdudiyyətlər danışıqlarda əsas mübahisə mövzularına çevrilə bilər.
Bununla belə, sənədin İsrail hökuməti tərəfindən rəsmi danışıqlar mövqeyi kimi qəbul edildiyi barədə məlumat verilməyib.
Vaşinqton-Tehran danışıqlarının gələcəyi sual altındadır
Seymur Herşin açıqladığı sənəd İranın nüvə proqramına dair mümkün razılaşmanın hansı şərtlər əsasında qurula biləcəyi məsələsini yenidən gündəmə gətirib.
Sənəddə beynəlxalq yoxlamaların genişləndirilməsi, hərbi obyektlərə giriş və zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının məhdudlaşdırılması əsas tələblər kimi təqdim olunur.
Amerikalı ekspert isə bu tələblərin texniki baxımdan ətraflı hazırlandığını, lakin siyasi razılaşma üçün zəruri məsələləri əhatə etmədiyini bildirib.
Herşin məlumatına görə, İsrail mütəxəssislərinin hazırladığı sənəd Vaşinqtonla Tehran arasında aparılan gizli danışıqlar fonunda ortaya çıxıb.
Sənədin tam mətni dərc olunmadığından və onun rəsmi statusu açıqlanmadığından, bu tələblərin mümkün nüvə razılaşmasına hansı səviyyədə təsir göstərəcəyi hələ məlum deyil.
