İşğalçı İsrail Seçkiləri: Partiyalar və Hökumət Ssenariləri

İşğalçı İsraildə seçkilər hakimiyyətin gələcəyini müəyyənləşdirəcək

İsraildə 2026-cı il Knesset seçkiləri siyasi partiyalar və ittifaqlar arasında dəyişən qüvvələr nisbəti fonunda keçirilir. Baş nazir Benyamin Netanyahu ilə onun əsas rəqiblərindən olan keçmiş Baş Qərargah rəisi Qadi Ayzenkot arasında gərgin mübarizə gedir.

Seçki proqramlarında məhkəmə sistemi, ultraortodoks yəhudilərin hərbi xidmətə çağırılması, iqtisadiyyat, din və dövlət münasibətləri ilə bağlı ciddi fikir ayrılıqları mövcuddur. Bununla yanaşı, İran və Fələstin təşkilatlarına münasibətdə təhlükəsizlik siyasəti üzrə partiyalar arasında geniş yaxınlıq müşahidə olunur.

Ərəb partiyaları isə parlamentdə qüvvələr nisbətinə təsir göstərə biləcək siyasi qüvvə kimi ön plana çıxır.

Son ictimai rəy sorğuları Netanyahunun əleyhdarlarının üstünlük qazandığını göstərir. Lakin nəticələr heç bir əsas siyasi düşərgəyə növbəti hökuməti formalaşdırmaq üçün aydın parlament çoxluğu vermir. Bu vəziyyət yeni koalisiya böhranı ehtimalını artırır.

Seçkilərin əsas siyasi gündəliyi

İsraildə 26-cı çağırış Knessetə seçkilər 27 oktyabr 2026-cı il, çərşənbə axşamı keçirilir.

Seçkilər regional müharibələrin nəticələri, 7 oktyabr 2023-cü il hadisələrində yol verilmiş uğursuzluqlara görə məsuliyyətlə bağlı fikir ayrılıqları, ultraortodoks yəhudilərin məcburi hərbi xidmətə cəlb edilməsi, məhkəmə islahatları və yaşayış xərclərinin artması fonunda baş tutur.

Seçkilərin əsas əhəmiyyəti hakimiyyətdə qalmağa çalışan Benyamin Netanyahunun siyasi gələcəyinin müəyyənləşdirilməsidir.

Onun qarşısında Netanyahunun hakimiyyətinin davam etməsinə qarşı çıxan, lakin siyasi proqramları, prioritetləri, fələstinlilərə və regiona münasibətləri fərqlənən müxtəlif qüvvələrdən ibarət düşərgə dayanır.

Səsvermənin nəticələri son dörd ildə formalaşmış siyasi qüvvələr nisbətinin sınağı olacaq. Bu dövr Qəzza zolağına hücumlar, İran və Hizbullahla müharibələr, məhkəmə hakimiyyətinin səlahiyyətləri, siyasi rəhbərliklə təhlükəsizlik qurumları arasındakı münasibətlərə dair daxili mübahisələrlə yadda qalıb.

Seçkilərdə iştirak edən partiyalar və ittifaqlar

Knesset seçkilərində iştirak etmək üçün 38 siyahı namizədliyini təqdim edib.

Lakin Benni Qantsın rəhbərlik etdiyi “Mavi və Ağ” siyahısı oktyabrın 19-da seçkilərdən çəkilib və namizədlərinin iştirakı ləğv olunub.

Seçki mənzərəsi əsasən üç siyasi qrupa bölünür. Bundan əlavə, seçki baryerini keçməyə çalışan kiçik siyahılar da mövcuddur.

Netanyahunu dəstəkləyən partiyalar

Birinci qrupa Benyamin Netanyahunun hakimiyyətdə qalmasını dəstəkləyən siyasi qüvvələr daxildir.

Bu düşərgənin əsas partiyaları “Likud”, “Şas”, “Yəhudut HaTora”, “Otsma Yehudit” və “Zehut” partiyası ilə seçki ittifaqı yaradan “Dini Sionizm”dir.

Netanyahunun əleyhdarları

İkinci qrupa Netanyahunun hakimiyyətinin davam etməsinə qarşı çıxan partiyalar daxildir.

Bu düşərgədə Qadi Ayzenkotun rəhbərlik etdiyi “Yaşar” partiyası, Naftali Bennettin başçılıq etdiyi və Yair Lapidin rəhbərlik etdiyi “Yeş Atid” partiyasının da iştirak etdiyi “Birlikdə” siyahısı, Aviqdor Libermanın “İsrail Beytenu” partiyası və Yair Qolanın rəhbərlik etdiyi “Demokratlar” yer alır.

Ərəb siyasi qüvvələri

Üçüncü qrupu ərəb partiyaları təşkil edir.

Bu siyasi qüvvələr arasında Demokratik Sülh və Bərabərlik Cəbhəsi, Ərəb Dəyişiklik Hərəkatı, Milli Demokratik Birlik və Mənsur Abbasın rəhbərlik etdiyi Birləşmiş Ərəb Siyahısı yer alır.

Netanyahu düşərgəsi: Hərbi xidmət məsələsində fikir ayrılığı

Benyamin Netanyahunun rəhbərlik etdiyi “Likud” hakim sağçı düşərgənin əsas siyasi qüvvəsidir.

Partiya millətçi və mühafizəkar seçici bazasına arxalanır. Onun tərəfdarları arasında orta təbəqənin və fəhlə sinfinin nümayəndələri, ucqar bölgələrin sakinləri və məskunlaşma ərazilərində yaşayanlar var.

“Likud” özünü təhlükəsizlik və iqtisadi sabitliyin təminatçısı kimi təqdim edir. Partiya İran və Fələstin təşkilatlarına qarşı mübarizəni, həmçinin ABŞ ilə ittifaqın qorunmasını vurğulayır.

Ultraortodoks partiyalarla ənənəvi ittifaq

“Likud” ultraortodoks yəhudi partiyaları ilə ənənəvi ittifaqa malikdir.

Bu partiyaların başında Arye Derinin rəhbərlik etdiyi və əsasən Şərq mənşəli ultraortodoks yəhudiləri təmsil edən “Şas”, eləcə də Aşkenazi ultraortodoks cərəyanlarını təmsil edən “Yəhudut HaTora” dayanır.

Həmin partiyalar dini müəssisələrin və onların büdcələrinin qorunmasına, dini təhsil müəssisələrində oxuyan tələbələrin hərbi xidmətdən azad edilməsinin davamına üstünlük verirlər.

Onlar həmçinin şəxsi status məsələlərində, təhsildə və şənbə günü ilə bağlı qaydalarda dövlətin dini xarakterinin saxlanmasını müdafiə edirlər.

Milli-dini sağçı qüvvələrin mövqeyi

Milli-dini sağçı düşərgəni İtamar Ben-Qvirin rəhbərlik etdiyi “Otsma Yehudit” və Betsalel Smotriçlə Moşe Feyqlinin rəhbərlik etdiyi “Dini Sionizm–Zehut” siyahısı təmsil edir.

Bu qüvvələr Fələstin məsələsində sərt mövqe tuturlar.

Onlar müstəqil Fələstin dövlətinin yaradılmasını rədd edir, məskunlaşma fəaliyyətinin genişləndirilməsini və İordan çayının qərb sahilində İsrailin nəzarətinin gücləndirilməsini dəstəkləyirlər.

Hakim düşərgədə daxili ziddiyyətlər

Təhlükəsizlik və məskunlaşma siyasətində yaxın mövqelərə baxmayaraq, Netanyahu düşərgəsində daxili məsələlər üzrə ciddi fikir ayrılıqları var.

Bunlara ultraortodoks yəhudilərin hərbi xidmətə çağırılması, büdcə vəsaitlərinin bölüşdürülməsi, Ali Məhkəmənin səlahiyyətləri, dini qurumlarla dövlət arasındakı münasibətlər daxildir.

Bu ziddiyyətlər seçki və koalisiya danışıqları baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Çünki Netanyahunun hökumət qurmaq imkanları yalnız “Likud”un qazanacağı mandatların sayından deyil, müttəfiqlərinin mübahisəli məsələlərdə razılığa gəlmək istəyindən də asılıdır.

Müxalifət düşərgəsi: Əsas ortaq məqsəd Netanyahunun hakimiyyətdən getməsidir

Netanyahunun əleyhdarlarından ibarət siyasi düşərgədə mühüm dəyişikliklər baş verib.

Keçmiş Baş Qərargah rəisi Qadi Ayzenkotun rəhbərlik etdiyi “Yaşar” partiyası son sorğulara əsasən, “Likud”un əsas partiya rəqibinə çevrilib.

Qadi Ayzenkotun siyasi proqramı

Ayzenkot hərbi keçmişinə və təhlükəsizlik qurumlarında tutduğu əvvəlki vəzifələrə əsaslanır.

O, dövlət qurumlarına etimadın bərpasını, dövlət idarəçiliyinin islah edilməsini, hərbi xidmətin gücləndirilməsini və hakimiyyət qolları arasındakı münasibətlərin tənzimlənməsini nəzərdə tutan proqram irəli sürür.

Bennett və Lapidin seçki ittifaqı

Müxalifətdə Naftali Bennettin rəhbərlik etdiyi “Birlikdə” siyahısı da mühüm yer tutur.

Bu ittifaqda Yair Lapidin başçılıq etdiyi “Yeş Atid” partiyası iştirak edir.

Siyahı mərkəzçi və mötədil sağçı seçiciləri cəlb etməyə çalışır.

İttifaq özünü dövlət idarəçiliyinin səmərəliliyinə, təhlükəsizliyə və iqtisadiyyata üstünlük verən alternativ hökumət qüvvəsi kimi təqdim edir.

Libermanın partiyası və ultraortodoks imtiyazlarına etiraz

Aviqdor Libermanın rəhbərlik etdiyi “İsrail Beytenu” dünyəvi millətçi sağçı düşərgədəki mövqeyini qoruyur.

Partiya təhlükəsizlik məsələlərində sərt mövqe tutur.

Bununla yanaşı, ultraortodoks dini qurumların imtiyazlarına, xüsusilə hərbi xidmətdən azadolmalara qarşı çıxır.

“Demokratlar”ın əsas prioritetləri

Yair Qolanın rəhbərlik etdiyi “Demokratlar” partiyası “Əmək” və “Merets” partiyalarının birləşməsi nəticəsində yaranıb.

Partiya sionist solçu və liberal siyasi cərəyanı təmsil edir.

Onun əsas prioritetləri məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyi, vətəndaş azadlıqları və sosial islahatlardır.

Müxalifətin daxilində fikir ayrılıqları

Netanyahunun əleyhdarları vahid ideoloji blok təşkil etmirlər.

Bu düşərgənin üzvləri məskunlaşma siyasəti, Fələstin məsələsinin gələcəyi və dinin dövlətdəki rolu ilə bağlı fərqli mövqelərə malikdirlər.

Onları birləşdirən əsas məqsəd hökumət rəhbərliyinin dəyişdirilməsi və dövlət idarəçiliyi qurumlarının islah edilməsidir.

Ərəb partiyaları parlamentdə qüvvələr nisbətinə təsir edə bilər

Ərəb siyasi qüvvələri 2026-cı il seçkilərində iki əsas siyahı ilə iştirak edirlər.

“Birgə Siyahı” Demokratik Sülh və Bərabərlik Cəbhəsi, Ərəb Dəyişiklik Hərəkatı və Milli Demokratik Birliyin iştirakı ilə yenidən formalaşdırılıb.

“Birgə Siyahı”nın proqramı

Siyahıya Əhməd Tibinin də iştirakı ilə Yusif Cabbarin rəhbərlik edir.

Onun tərkibində solçu, millətçi və vətəndaş yönümlü siyasi qüvvələr birləşir.

Bu partiyalar fələstinlilərin milli və vətəndaş hüquqlarının müdafiəsi, ayrı-seçkilik siyasətinə qarşı mübarizə, işğalın və məskunlaşma fəaliyyətinin rədd edilməsi məsələlərində ortaq mövqe nümayiş etdirirlər.

“Birgə Siyahı” dövlət resurslarının bərabər bölüşdürülməsini, ərəb yaşayış məntəqələrində infrastrukturun, təhsilin, səhiyyənin və mənzil təminatının inkişafını tələb edir.

Siyahı həmçinin fələstinlilərin milli hüquqlarının tanınmasını və müstəqil Fələstin dövlətinin yaradılmasını müdafiə edir.

Mənsur Abbasın rəhbərlik etdiyi siyahı

Mənsur Abbasın rəhbərlik etdiyi Birləşmiş Ərəb Siyahısı seçkilərdə müstəqil iştirak edir.

Partiya sosial baxımdan mühafizəkar islam yönümlü seçici bazasına əsaslanır.

Bununla yanaşı, parlament fəaliyyətində praqmatik yanaşmaya üstünlük verir.

Siyahının əsas diqqət mərkəzində ərəb cəmiyyətinin iqtisadi və sosial problemləri dayanır.

Bunlara mütəşəkkil cinayətkarlıq, mənzil təminatı, infrastruktur və yerli hakimiyyət orqanlarının maliyyələşdirilməsi daxildir.

Ərəb siyahıları arasında əsas fərq

İki siyahı arasındakı başlıca fikir ayrılığı siyasi iştirak üsulu ilə bağlıdır.

“Birgə Siyahı” Fələstin məsələsi və milli hüquqlarla daha sıx bağlı olan müxalifət mövqeyinə üstünlük verir.

Birləşmiş Ərəb Siyahısı isə vətəndaş və iqtisadi tələblərin yerinə yetirilməsi müqabilində hökumət koalisiyasını dəstəkləmək imkanını istisna etmir.

Ərəb seçicilərin səsləri hazırkı seçkilərdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Çünki bu iki siyahının qazanacağı mandatlar alternativ hökumətin qurulmasına və ya koalisiya çıxılmazlığının davam etməsinə təsir göstərə bilər.

Son sorğular hansı nəticələri göstərir?

İsraildə seçki sorğularının dərcinə qanuni qadağa qüvvəyə minməzdən əvvəl, 23 oktyabr 2026-cı ildə yayımlanan son ictimai rəy sorğuları Qadi Ayzenkotun rəhbərlik etdiyi “Yaşar” partiyasının Netanyahunun “Likud” partiyasını qabaqladığını göstərib.

Lakin sorğular əsas siyasi düşərgələrdən heç birinin parlamentdə aydın çoxluq əldə edə bilmədiyinə işarə edir.

Siyasi qüvvələr nisbəti dəyişir

Sorğular seçki mənzərəsində bir sıra dəyişiklikləri üzə çıxarır.

Bunların başında Ayzenkotun mövqeyinin güclənməsi və əvvəlki seçkilərdə daha yüksək nəticələr göstərən bəzi siyasi qüvvələrin geriləməsi dayanır.

Eyni zamanda, kiçik partiyaların və ərəb siyahılarının koalisiya qüvvələr nisbətinin müəyyənləşdirilməsində əhəmiyyəti qalır.

Növbəti hökumətin qurulması üçün üç əsas ssenari

Son sorğuların nəticələri İsraildə növbəti hökumətin formalaşdırılması ilə bağlı üç əsas ehtimalı gündəmə gətirir.

Birinci ssenari: Netanyahu hakimiyyətdə qalır

Bu ssenarinin reallaşması üçün Netanyahunun siyasi düşərgəsi hazırkı proqnozlardan daha yaxşı nəticə göstərməlidir.

Digər imkan onun ənənəvi müttəfiqlərindən kənarda əlavə siyasi qüvvələrin dəstəyini qazanmasıdır.

“Likud”un seçki nəticəsini yaxşılaşdırması və kiçik sağçı siyahıların seçki baryerini keçməsi bu ehtimalın əsas amilləridir.

İkinci ssenari: Müxalifət alternativ hökumət qurur

Bu ehtimal Netanyahunun əleyhdarı olan partiyaların irəliləməsinə əsaslanır.

Lakin müxalifət daxilində siyasi fikir ayrılıqları mövcuddur.

Əsas ziddiyyətlər ərəb partiyaları ilə münasibətlər, məskunlaşma siyasəti və fələstinlilərə münasibətlə bağlıdır.

Alternativ hökumətin yaradılması üçün ənənəvi ideoloji fikir ayrılıqlarını aşan razılaşmalar tələb oluna bilər.

Üçüncü ssenari: Koalisiya çıxılmazlığı davam edir

Sorğular heç bir düşərgəyə aydın parlament çoxluğu vermədiyindən koalisiya böhranının davam etməsi də mümkündür.

Belə vəziyyətdə partiyalar hökumət qurmaq üçün uzunmüddətli danışıqlara başlaya bilərlər.

Danışıqlar nəticəsində zəif koalisiya və ya azlıq hökuməti formalaşa bilər.

Sabit parlament çoxluğu barədə razılıq əldə olunmasa, yenidən seçkilərin keçirilməsi ehtimalı da mövcuddur.

Baş nazirin kim olacağını koalisiya razılaşmaları müəyyənləşdirəcək

Seçki mənzərəsi göstərir ki, siyasi rəqabət artıq yalnız “Likud”la bir müxalifət partiyası arasında məhdudlaşmır.

Əsas məsələ müxtəlif ideoloji mövqelərə malik siyasi blokların seçki nəticələrini hökumət çoxluğuna çevirə bilməsidir.

Son sorğularda Ayzenkot öndə olsa da, Netanyahu siyasi və təhlükəsizlik məsələlərində nisbətən vahid mövqeyə malik düşərgəni qoruyur.

Müxalifəti isə vahid siyasi proqramdan daha çox hakimiyyətin dəyişdirilməsi istəyi birləşdirir.

Buna görə də növbəti Baş nazirin kim olacağı yalnız hansı partiyanın daha çox mandat qazanmasından asılı olmayacaq.

Həlledici amil namizədlərin 61 deputatın dəstəyini davamlı koalisiya razılaşması ətrafında birləşdirə bilməsi olacaq.