İran Müharibədən Daha Güclü Çıxa Bilər

İran müharibədən daha güclü mövqedə çıxa bilər

Britaniyanın “Faynənşl Tayms” qəzetinin beynəlxalq məsələlər üzrə baş təhlilçisi Gideon Raxman ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsinin mümkün siyasi və geosiyasi nəticələrini qiymətləndirib.

Məlumata görə, Raxman hesab edir ki, ABŞ-də Respublikaçılar Partiyasının aralıq seçkilərində tarixi məğlubiyyəti Vaşinqtonun beynəlxalq siyasətdəki rolunun daha da azalmasına səbəb ola bilər.

Təhlilçinin fikrincə, bu prosesin nəticələri yalnız ABŞ Prezidenti Donald Trampın İrana qarşı müharibəni davam etdirmək imkanlarının məhdudlaşması ilə yekunlaşmayacaq.

ABŞ-nin qlobal siyasətində dəyişiklik ehtimalı

Raxman yazır ki, müharibəyə qarşı ictimai narazılığın artması və hərbi əməliyyatların iqtisadi xərcləri ABŞ-də xarici təhlükəsizlik öhdəliklərinin azaldılmasını müdafiə edən siyasi meyilləri gücləndirir.

Onun qiymətləndirməsinə görə, belə dəyişiklik Qərbi Asiyada qüvvələr balansını yenidən formalaşdıra bilər.

Bu proses ABŞ-nin Avropa və Asiyadakı müttəfiqlərinin narahatlığını artırmaqla yanaşı, Çin və Rusiya üçün yeni strateji imkanlar yarada bilər.

Respublikaçıların məğlubiyyəti ABŞ siyasətinə necə təsir edə bilər?

Gideon Raxman ABŞ vitse-prezidenti Cey Di Vensin mövqeyinə xüsusi diqqət yetirib.

Vens Respublikaçılar Partiyasının seçki məğlubiyyətini İranla müharibə ilə əlaqələndirib.

Vensin etirazı hakimiyyət daxilində fikir ayrılıqlarını üzə çıxarır

Təhlilçinin fikrincə, Vensin müharibəyə açıq şəkildə qarşı çıxması ABŞ-nin gələcək xarici siyasəti ətrafında daha geniş mübahisənin başlandığını göstərir.

Raxman qeyd edir ki, bu fikir ayrılıqları yalnız İran məsələsi ilə məhdudlaşmır.

Onun sözlərinə görə, ABŞ prezidentləri adətən daxili siyasətdəki uğursuzluqları xarici siyasət nailiyyətləri ilə kompensasiya etməyə çalışırlar.

Lakin hazırkı seçki məğlubiyyətinin miqyası ABŞ-nin genişmiqyaslı hərbi müdaxilələrə qayıtmasından daha çox, beynəlxalq iştirakını azaltması ehtimalını gücləndirir.

Bu qiymətləndirmə NATO-nun keçmiş baş katibi Anders Foq Rasmussenin xəbərdarlığı ilə də səsləşir.

Rasmussen baş verən dəyişikliklərin ABŞ-ni daha çox təcridçilik siyasətinə yönəldə biləcəyini bildirmişdi.

Trampın İranla müharibəni genişləndirmək imkanları məhdudlaşır

Raxman hesab edir ki, Respublikaçıların seçki məğlubiyyəti İrana qarşı genişmiqyaslı müharibənin yenidən başlanması ehtimalını azaldır.

Bununla belə, o, hərbi hazırlıqların və İsrailin təzyiqlərinin davam etdiyini vurğulayır.

Yeni hərbi əməliyyatlar Vaşinqtonda parçalanma yarada bilər

Təhlilçinin fikrincə, Cey Di Vensin müharibəyə açıq etirazı gərginliyin yenidən artırılması barədə istənilən qərarı ABŞ rəhbərliyi daxilində fikir ayrılıqlarının dərinləşməsi riski ilə üz-üzə qoyur.

Digər tərəfdən, Donald Trampın maliyyə bazarlarındakı dəyişikliklərə həssas münasibəti yeni hərbi əməliyyatların siyasi və iqtisadi xərclərini artırır.

Raxman bu səbəbdən Vaşinqtonun müharibəni davam etdirmək əvəzinə, itkiləri azaltmağa və mümkün olan ən əlverişli razılaşmanı əldə etmək üçün danışıqlara üstünlük verə biləcəyini düşünür.

Onun qiymətləndirməsinə görə, belə yanaşma ABŞ administrasiyasına siyasi nüfuzunu qorumaq imkanı verə bilər.

İran Fars körfəzinin əsas gücünə çevrilə bilər

Gideon Raxmanın təhlilində diqqət çəkən əsas məqamlardan biri İranın müharibədən sonrakı mümkün mövqeyi ilə bağlıdır.

O hesab edir ki, İran siyasi sistemini devirmək məqsədilə başladıldığını bildirdiyi müharibədən Fars körfəzində faktiki olaraq üstün mövqeyə malik dövlət kimi çıxa bilər.

Hörmüz boğazı və ABŞ bazaları ilə bağlı qiymətləndirmə

Raxmanın yazdığına görə, İran müharibə zamanı ABŞ və İsrailin hücumlarına müqavimət göstərmək imkanlarını nümayiş etdirib.

Təhlilçi həmçinin Tehranın Hörmüz boğazından enerji daşımalarını təhdid etmək, ABŞ hərbi bazalarını və region ölkələrinin infrastrukturunu hədəfə almaq imkanlarına diqqət çəkir.

Onun fikrincə, bu amillər İranın regional qüvvələr balansındakı mövqeyini gücləndirə bilər.

Ərəb ölkələri Tehranla razılaşmağa məcbur qala bilər

Raxman hesab edir ki, belə bir vəziyyət yaranarsa, Fars körfəzi sahilində yerləşən ərəb dövlətləri İranla münasibətlərinə yenidən baxmalı ola bilərlər.

Təhlilçinin ehtimalına görə, həmin ölkələr Tehranla əvvəlkindən daha çox İranın maraqlarına uyğun şərtlər əsasında anlaşmağa məcbur qala bilərlər.

Bu isə ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsinin ilkin məqsədlərindən fərqli nəticə doğurması ehtimalını gündəmə gətirir.

İsrail ABŞ üçün siyasi baxımdan daha böyük yükə çevrilə bilər

Raxman İranın mümkün güclənməsini İsrailin ABŞ-nin strateji hesablamalarındakı mövqeyinin zəifləməsi ehtimalı ilə əlaqələndirir.

Onun fikrincə, Cey Di Vensin qarşı çıxdığı müharibə Respublikaçılar arasında ABŞ-İsrail münasibətlərinə etirazları artırıb.

Eyni zamanda, Demokratlar Partiyasında da İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahunun siyasətinə qarşı narazılıq genişlənir.

Netanyahu ilə münasibətlər yenidən nəzərdən keçirilə bilər

Raxman yazır ki, Netanyahu ABŞ-nin hər iki əsas siyasi partiyası ilə İsrail arasındakı münasibətlər baxımından getdikcə daha böyük siyasi yükə çevrilir.

Təhlilçinin qiymətləndirməsinə görə, bu münasibətlərin bərpası İsraildə rəhbərliyin dəyişməsini və ifrat sağçı qüvvələrlə koalisiyadan imtinanı tələb edə bilər.

O hesab edir ki, Respublikaçıların məğlubiyyəti ABŞ-nin İsraillə ittifaqının mahiyyətinə daha geniş şəkildə yenidən baxılmasının başlanğıcı ola bilər.

Bu proses yalnız hərbi yardımlarla bağlı müvəqqəti fikir ayrılığı kimi qiymətləndirilməməlidir.

ABŞ-nin xarici hərbi öhdəlikləri azala bilər

Gideon Raxman Demokratlar Partiyasının güclənməsinin ABŞ-ni beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin ənənəvi təminatçısı roluna qaytaracağını gözləmir.

Onun sözlərinə görə, xarici öhdəliklərin azaldılması meyli ABŞ-nin hər iki əsas siyasi partiyasının müəyyən dairələrində möhkəmlənib.

Dövlət borcu və hərbi ehtiyatların azalması

Təhlilçi ABŞ-nin artan maliyyə və hərbi məhdudiyyətlərlə üzləşdiyini bildirir.

Bu məhdudiyyətlər sırasında dövlət borcunun artması, eləcə də İranla müharibə zamanı raket və müdafiə sursatı ehtiyatlarının azalması xüsusi yer tutur.

Raxmanın qiymətləndirməsinə görə, həmin ehtiyatların bir hissəsinin bərpası illərlə vaxt və milyardlarla dollar vəsait tələb edə bilər.

Bu vəziyyət ABŞ-də daxili iqtisadiyyata üstünlük verilməsi və müttəfiqlərin öz təhlükəsizliklərinə görə daha çox məsuliyyət daşıması istiqamətində təzyiqləri artırır.

Avropa və Ukrayna üçün yeni çətinliklər yarana bilər

Raxman hesab edir ki, ABŞ-dəki siyasi dəyişikliklərin Avropa və Ukrayna üçün nəticələri seçki göstəricilərinin yaratdığı ilkin təsəvvürdən daha mürəkkəb ola bilər.

Onun fikrincə, Cey Di Vensin administrasiya daxilində nüfuzunun artması Ukraynaya ABŞ yardımının davam etdirilməsinə qarşı mövqeyi gücləndirə bilər.

Bu isə Vaşinqtonla Avropa müttəfiqləri arasındakı məsafəni artıra bilər.

Trampın Putin və Si Cinpinlə mümkün razılaşmaları

Təhlilçi Donald Trampın Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və Çin lideri Si Cinpinlə mühüm beynəlxalq məsələlər üzrə birbaşa razılaşmalar əldə etməyə çalışması ehtimalına da diqqət çəkir.

Raxmanın fikrincə, belə razılaşmalar dünyanın böyük dövlətlərin təsir dairələrinə bölünməsi yanaşmasını yenidən gündəmə gətirə bilər.

O, bu ehtimalı 1945-ci ildə keçirilmiş Yalta konfransı ilə əlaqələndirilən tarixi modelə bənzədir.

Həmin yanaşmada kiçik dövlətlərin maraqları böyük güclər arasındakı razılaşmaların kölgəsində qala bilər.

Trampın siyasi zəifliyi Çin və Rusiyaya imkan yarada bilər

Raxman eyni zamanda Trampın daxili siyasətdə zəifləməsinin Rusiya və Çinlə uzunmüddətli strateji razılaşmaları həyata keçirmək imkanlarını məhdudlaşdıra biləcəyini qeyd edir.

Moskva və Pekin ABŞ-dəki siyasi vəziyyəti izləyir

Təhlilçinin sözlərinə görə, Moskva və Pekin rəhbərliyi Trampın prezidentliyinin son iki ilini müxalif mövqedə olan Konqres və siyasi baxımdan qütbləşmiş cəmiyyət şəraitində keçirəcəyini anlayır.

ABŞ-də siyasi mühit də tədricən Trampdan sonrakı dövrə hazırlaşır.

Bununla belə, Raxman hesab edir ki, Trampın siyasi zəifliyi Çin və Rusiya üçün yeni imkanlara çevrilə bilər.

Onun fikrincə, Vaşinqtonun təhlükəsizlik öhdəliklərini azaltdığı regionlarda Pekin və Moskva öz təsirlərini genişləndirməyə çalışa bilərlər.

Beləliklə, Gideon Raxmanın təhlilinə əsasən, ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsi yalnız Qərbi Asiyada deyil, qlobal qüvvələr balansında da dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Bu ssenaridə İranın regional mövqeyi güclənə, ABŞ-nin xarici hərbi iştirakının azalması isə Çin və Rusiya üçün əlavə imkanlar yarada bilər.