İranın Hörmüz boğazı üzərində strateji üstünlüyü
İranın region siyasətində Hörmüz boğazı ABŞ və müttəfiqlərinə qarşı həm hərbi, həm də diplomatik təzyiq alətinə çevrilib. Tehran boğazın nəzarətini əks-blokada və şərti keçid sistemi vasitəsilə qoruyur, bu da ABŞ və müttəfiqlərinin mövqeyini zəiflədərək region və qlobal enerji balansını dəyişir.
İslamabadda ikinci danışıqlar gözlənilsə də, Tehran ABŞ-ın blokadanı qaldırmadan iştirak etməyəcəyini bəyan edib. Bu isə yeni geosiyasi balansı göstərir: ABŞ artıq təşəbbüs sahibi deyil, danışıqlarda İranın şərtlərinə tabe olmalıdır.
Ticarət və nəzarət mexanizmi
İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu boğazın hərəkətini şərti qaydalarla idarə edir: Çin, Hindistan, Misir və Koreya gəmiləri yüksək təhlükəsizlik haqları ödəyərək keçid əldə edir, ABŞ və İsrailin müttəfiqləri isə tam qadağan olunur.
Bu mexanizm yalnız yerli hərbi strategiya deyil, diplomatik təzyiq aləti kimi də işləyir və danışıqları Livan, sanksiyalar və maliyyə aktivləri ilə əlaqələndirir.
ABŞ və müttəfiqləri üçün fəlakət
ABŞ-ın irəli sürdüyü şərtlər – nüvə proqramının 20 il dondurulması, zənginləşdirilmiş uranın ölkədən çıxarılması, boğazın dərhal açılması və İranın müqavimət qüvvələrinə dəstəyin məhdudlaşdırılması – reallıqla uyğun deyil. ABŞ-ın hərbi kampaniyası uğursuz olub, bazalarda ciddi zərərlər yaranıb və yanacaq qiymətləri yüksəlib.
Regionda isə ABŞ-ın Körfəzdəki baza və müdafiə sistemi artıq effektiv deyil. İranın uzunmüddətli təcrübəsi və strateji çevikliyi ABŞ və müttəfiqlərinin enerji və iqtisadi elastikliyini üstələyir.
Enerji və iqtisadi təsirlər
İranın boğazdan əldə etdiyi gəlirlər illik 50 milyard dollara yaxın ola bilər. Blokada və təzyiqlər ABŞ tərəfdaşlarının iqtisadiyyatına ciddi təsir göstərir – Qatar və Küveytdə 14%-dən çox iqtisadi daralma müşahidə olunur.
Hörmüz və Bab əl-Məndəb boğazlarının eyni anda nəzarət altına alınması qlobal enerji tədarükünün 25%-ni “Müqavimət oxu”nun (İran-Yəmən) nəzarətinə verir və ABŞ-ın hegemonluq alətlərini ifşa edir.
İran Hörmüz boğazını açıq silah və diplomatik təzyiq vasitəsi kimi istifadə edərək ABŞ və müttəfiqlərinin regiondakı planlarını iflic edir, qlobal enerji və geosiyasi balansı dəyişdirir.
