Həzrət Məsumənin (s.ə) İrana səfəri
Həzrət Fatimeyi-Məsumə (s.ə) qardaşı İmam Rzanın (ə) İrana gəlməsindən təxminən bir il sonra onu görmək məqsədilə qardaşları, bacıları və digər yaxınları ilə birlikdə İrana doğru yola çıxıb.
- Həzrət Məsumənin (s.ə) İrana səfəri
- Savədə baş verən hadisələr
- Həzrət Məsumənin (s.ə) Quma gəlişi
- Günlərini ibadətlə keçirib
- Həzrət Məsumə (s.ə) necə xəstələnib?
- Yaxınlarının ölümü ilə bağlı başqa rəvayət
- Həzrət Məsumənin (s.ə) vəfat tarixi
- Vəfat tarixi ilə bağlı fərqli rəvayətlər
- Həzrət Məsumənin (s.ə) dəfni
- İki naməlum atlının sirli gəlişi
- Həzrət Məsumə (s.ə) 28 yaşında vəfat edib
- Qumun dini tarixində silinməz iz
Tarixi mənbələrdə bu səfərdə iştirak edən şəxslərin sayı ilə bağlı müxtəlif məlumatlar mövcuddur. Cəfər Mürtəza Amili Həzrət Məsumənin (s.ə) İmam Rzanı (ə) görmək üçün Əhli-beyt (ə) nəslindən olan şəxslər və İmamın qardaşlarından ibarət 22 nəfərlik karvana rəhbərlik etdiyini yazır.
Bəzi tədqiqatçılar isə karvanda olanların sayının təxminən 400 nəfərə çatdığını bildirirlər. Bu rəvayətlərə əsasən, karvan üzvlərindən 23 nəfər Savədə baş verən hadisələr zamanı həyatını itirib.
Savədə baş verən hadisələr
Nəql olunan məlumatlara görə, Həzrət Məsumə (s.ə) və onunla birlikdə səfər edən karvan Savəyə çatdıqdan sonra hökumət qüvvələri ilə qarşıdurma baş verib.
Rəvayətlərdə karvan üzvlərindən çoxunun bu hadisələr zamanı öldürüldüyü bildirilir.
Məhz həmin dövrdə Həzrət Məsumənin (s.ə) səhhətinin pisləşdiyi qeyd olunur. O, xidmətçisindən Savə ilə Qum arasındakı məsafəni soruşub. Xidmətçisi məsafənin 10 fərsəx olduğunu bildirdikdən sonra Həzrət Məsumə (s.ə) onu Quma aparmağı istəyib.
Həzrət Məsumənin (s.ə) Quma gəlişi
Həzrət Məsumənin (s.ə) Quma gəlişi şəhərin dini tarixində mühüm hadisələrdən biri hesab olunur.
Rəvayətə görə, Qum şiələrinin və Ali-Səd nəslinin tanınmış şəxslərindən Musa ibn Xəzrəc Həzrət Məsumənin (s.ə) Quma gəldiyini eşidərək onun qarşısına çıxıb.
O, Həzrətin dəvəsinin cilovunu tutaraq onu öz evinə aparıb və burada qonaq edib.
Günlərini ibadətlə keçirib
Tarixi rəvayətlərdə Həzrət Məsumənin (s.ə) rəbiül-əvvəl ayının 23-də Quma daxil olduğu bildirilir.
Onun Musa ibn Xəzrəcin evində neçə gün yaşaması ilə bağlı fərqli məlumatlar var. Bəzi mənbələr bu müddəti 17 gün, digərləri isə 19 gün göstərir.
Bildirilir ki, Həzrət Məsumə (s.ə) xəstə olmasına baxmayaraq, həmin günlərini ibadət, dua və Allahla münacatla keçirib.
Həzrət Məsumə (s.ə) necə xəstələnib?
Həzrət Məsumənin (s.ə) xəstələnməsinin səbəbi ilə bağlı tarixi mənbələrdə müxtəlif rəvayətlər mövcuddur.
Bəzi tədqiqatçılar onun Savədə zəhərləndiyini və bundan sonra xəstə vəziyyətdə Quma gəldiyini bildirirlər.
Məhəmmədi Eştehardi də bəzi nəqllərə əsaslanaraq Həzrət Məsumənin (s.ə) Savədə bir qadın tərəfindən zəhərləndiyini qeyd edir.
Yaxınlarının ölümü ilə bağlı başqa rəvayət
Digər rəvayətə görə isə Həzrət Məsumənin (s.ə) xəstələnməsi karvan üzvlərinin öldürülməsi ilə əlaqəli olub.
Bu nəqlə əsasən, o, qardaşları və qardaşlarının övladlarından 23 nəfərin öldürüldüyünü gördükdən sonra ağır kədər keçirib və bunun nəticəsində xəstələnib.
Beləliklə, tarixi mənbələrdə Həzrət Məsumənin (s.ə) xəstəliyinin səbəbi barədə vahid fikir yoxdur. Zəhərlənmə rəvayəti ilə yanaşı, yaşadığı ağır hadisələrin onun səhhətinə ciddi təsir göstərdiyi barədə də nəqllər mövcuddur.
Həzrət Məsumənin (s.ə) vəfat tarixi
Məşhur rəvayətə görə, Həzrət Məsumə (s.ə) rəbiül-əvvəl ayının 23-də Quma daxil olub və bundan sonra cəmi 17 gün yaşayıb.
Bu hesablamaya əsasən, onun vəfat tarixi hicri 201-ci ilin rəbiüs-sani ayının 10-na təsadüf edir.
Tədqiqatçı Əli Əkbər Mehdipur da Həzrət Məsumənin (s.ə) hicri 201-ci ilin rəbiüs-sani ayının 10-da vəfat etdiyini qeyd edir.
Vəfat tarixi ilə bağlı fərqli rəvayətlər
Bəzi tədqiqatçılar isə Həzrət Məsumənin (s.ə) vəfatının rəbiüs-sani ayının 12-də baş verdiyini bildirirlər.
Məhəmmədi Eştehardi iki rəvayəti nəzərə alaraq Həzrət Məsumənin (s.ə) məqamının yad edilməsi üçün rəbiüs-sani ayının 10, 11 və 12-ci günlərinin “Məsumiyyə” matəm günləri kimi keçirilməsini münasib hesab edib.
Bu səbəbdən Həzrət Məsumənin (s.ə) vəfatının dəqiq günü barədə mənbələrdə fərqli məlumatlar olsa da, ən məşhur tarix rəbiüs-sani ayının 10-u hesab edilir.
Həzrət Məsumənin (s.ə) dəfni
Həzrət Məsumənin (s.ə) vəfatından sonra Ali-Səd nəslindən olan qadınların onun mübarək nəşini qüsl etdirdiyi və kəfənlədiyi nəql olunur.
Daha sonra Həzrətin nəşi Musa ibn Xəzrəcə məxsus bağa aparılıb. Bu yer hazırda Həzrət Məsumənin (s.ə) müqəddəs hərəm kompleksinin yerləşdiyi ərazi kimi tanınır.
İki naməlum atlının sirli gəlişi
Rəvayətə görə, Həzrət Məsumənin (s.ə) dəfni zamanı Əşəri qəbiləsinin, yəni Ali-Səd nəslinin nümayəndələri arasında onun mübarək nəşini kimin qəbrə qoyacağı barədə fikir ayrılığı yaranıb.
Bu zaman Qum çayı tərəfdən üzləri örtülü iki atlının gəldiyi nəql olunur.
Onlar Həzrət Məsumənin (s.ə) nəşinə yaxınlaşaraq atlarından enib, əvvəlcə cənazə namazı qılıb, sonra dəfn üçün hazırlanmış sərdabəyə daxil olublar.
Rəvayətə əsasən, iki şəxs birlikdə Həzrətin mübarək nəşini torpağa tapşırdıqdan sonra heç kimlə danışmadan oranı tərk edib. Onların kimliyi məlum olmayıb.
Bəzi tədqiqatçılar həmin iki atlının İmam Rza (ə) və İmam Cavad (ə) ola biləcəyini ehtimal ediblər. Bu məlumat tarixi rəvayət və ehtimal kimi nəql olunur.
Həzrət Məsumə (s.ə) 28 yaşında vəfat edib
Nəql olunan məlumatlara əsasən, Həzrət Fatimeyi-Məsumə (s.ə) hicri 173-cü ilin zilqədə ayının 1-də dünyaya gəlib.
Onun vəfatı isə hicri 201-ci ilə təsadüf edir. Bu tarixlər əsas götürüldükdə Həzrət Məsumənin (s.ə) vəfat edərkən 28 yaşında olduğu bildirilir.
Qumun dini tarixində silinməz iz
Həzrət Məsumənin (s.ə) Quma səfəri qısa müddət davam etsə də, onun bu şəhərdə yaşaması və burada dəfn edilməsi Qumun sonrakı dini tarixində mühüm rol oynayıb.
Onun dəfn olunduğu məkan zamanla böyük ziyarətgaha çevrilib və Qum şəhərinin İslam dünyasının mühüm dini mərkəzlərindən biri kimi tanınmasında xüsusi yer tutub.
Həzrət Məsumənin (s.ə) həyatı, İmam Rzaya (ə) olan bağlılığı, çətin səfəri, Qumdakı ibadət günləri və vəfatı əsrlərdir Əhli-beyt (ə) ardıcılları tərəfindən ehtiramla yad edilir.
