Üç ölkənin xərçəng göstəriciləri araşdırılıb
50 yaşdan aşağı şəxslər arasında bəzi xərçəng növlərinin rastgəlmə tezliyi Böyük Britaniya, ABŞ və Niderlandda nəzərəçarpacaq dərəcədə artır.
- Üç ölkənin xərçəng göstəriciləri araşdırılıb
- Böyük Britaniyada prostat xərçəngi təxminən 4 dəfə artıb
- Bir neçə xərçəng növündə iki dəfədən çox artım var
- ABŞ-də böyrək xərçəngi iki dəfədən çox artıb
- Niderlandda da artım müşahidə edilir
- Mütəxəssislər həyat tərzinə diqqət çəkirlər
- Ətraf mühit amilləri də araşdırılır
- Erkən diaqnostika da statistikanı dəyişə bilər
- Artımı yalnız erkən diaqnostika ilə izah etmək mümkün deyil
- Daha geniş araşdırmalara ehtiyac var
Dünya Xərçəng Araşdırmaları Fondunun apardığı araşdırma çərçivəsində bu üç ölkənin uzunmüddətli xərçəng statistikası təhlil edilib.
Nəticələr xüsusilə bağırsaq, böyrək, uşaqlıq və bəzi digər xərçəng növlərinin 50 yaşdan aşağı əhali arasında əvvəlki illərlə müqayisədə daha çox qeydə alındığını göstərib.
Araşdırma artımın bütün xərçəng növlərinə eyni şəkildə aid olmadığını da ortaya qoyub. Məsələn, ağciyər xərçəngi göstəricilərində əks istiqamətdə dəyişiklik müşahidə olunub.
Böyük Britaniyada prostat xərçəngi təxminən 4 dəfə artıb
Araşdırmanın diqqətçəkən nəticələrindən biri Böyük Britaniya ilə bağlıdır.
Məlumatlara əsasən, ölkədə 50 yaşdan aşağı şəxslər arasında prostat xərçənginin rastgəlmə tezliyi 2001-ci ildən 2023-cü ilədək təxminən dörd dəfə yüksəlib.
Bir neçə xərçəng növündə iki dəfədən çox artım var
Eyni dövr ərzində Böyük Britaniyada 50 yaşdan aşağı şəxslər arasında bağırsaq, böyrək və uşaqlıq xərçəngi hallarının göstəricilərində də ciddi artım qeydə alınıb.
Araşdırmaya görə, bu xərçəng növlərinin rastgəlmə tezliyi iki dəfədən çox yüksəlib.
Məlumatlar gənc və orta yaşlı əhali arasında müəyyən xərçəng növlərinin yayılma dinamikasının dəyişdiyini göstərir.
ABŞ-də böyrək xərçəngi iki dəfədən çox artıb
Oxşar tendensiya ABŞ-də də müşahidə olunur.
Araşdırmaya əsasən, ABŞ-də 50 yaşdan aşağı şəxslər arasında böyrək xərçəngi hallarının rastgəlmə tezliyi iki dəfədən çox artıb.
Bununla yanaşı, bağırsaq, uşaqlıq və mədəaltı vəzi xərçəngi göstəricilərində 50 faizdən çox yüksəliş qeydə alınıb.
Niderlandda da artım müşahidə edilir
Niderlandın statistikası da oxşar mənzərə ortaya qoyub.
Ölkədə gənclər arasında bağırsaq, böyrək, qaraciyər və uşaqlıq boynu xərçəngi hallarının nəzərəçarpacaq dərəcədə artdığı müəyyənləşdirilib.
Beləliklə, araşdırılan hər üç ölkədə 50 yaşdan aşağı insanlarda bəzi xərçəng növlərinin daha çox qeydə alınması ümumi tendensiya kimi diqqət çəkib.
Mütəxəssislər həyat tərzinə diqqət çəkirlər
Araşdırmada müəyyən edilən artımın səbəbləri hələ tam şəkildə aydınlaşdırılmayıb.
Mütəxəssislər bir sıra həyat tərzi amillərinin prosesdə rol oynaya biləcəyini bildirirlər.
Bunların sırasında piylənmə, qeyri-sağlam qidalanma, fiziki aktivliyin kifayət qədər olmaması, alkoqol və siqaret istifadəsi göstərilir.
Ətraf mühit amilləri də araşdırılır
Tədqiqatçılar həyat tərzi ilə yanaşı, müxtəlif ətraf mühit amillərinin də xərçəng hallarının artmasına təsir göstərə biləcəyini qeyd edirlər.
Bununla belə, təqdim olunan nəticələr sözügedən amillərin hər birinin konkret xərçəng növlərindəki artıma hansı səviyyədə təsir etdiyini qəti şəkildə müəyyənləşdirmir.
Bu səbəbdən mütəxəssislər 50 yaşdan aşağı insanlarda bəzi xərçəng növlərinin artmasının arxasında dayanan səbəbləri müəyyənləşdirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac olduğunu vurğulayırlar.
Erkən diaqnostika da statistikanı dəyişə bilər
Xərçəng göstəricilərinin yüksəlməsində yalnız xəstəliklərin faktiki yayılmasının deyil, diaqnostika imkanlarının inkişafının da müəyyən rolu ola bilər.
Araşdırmaçılar xərçəng əlamətləri ilə bağlı məlumatlılığın yüksəlməsinin və insanların daha erkən tibbi müayinələrdən keçməsinin yeni halların aşkarlanmasını artırdığını bildirirlər.
Artımı yalnız erkən diaqnostika ilə izah etmək mümkün deyil
Bununla belə, tədqiqatçılar erkən aşkarlanmanın müşahidə edilən ümumi artımı təkbaşına izah etmədiyini qeyd edirlər.
Başqa sözlə, daha yaxşı diaqnostika bəzi hallarda statistik göstəricilərin yüksəlməsinə səbəb olsa da, müəyyən xərçəng növlərinin 50 yaşdan aşağı insanlarda artmasının arxasında əlavə amillərin dayandığı ehtimal edilir.
Mütəxəssislər məhz bu səbəbdən həyat tərzi, ətraf mühit və digər mümkün risk amillərinin daha geniş şəkildə araşdırılmasını vacib hesab edirlər.
Ağciyər xərçəngində əks tendensiya var
Araşdırmanın mühüm nəticələrindən biri də ağciyər xərçəngi ilə bağlıdır.
Digər bəzi xərçəng növlərində artım qeydə alınmasına baxmayaraq, 50 yaşdan aşağı şəxslər arasında ağciyər xərçəngi halları Böyük Britaniya, ABŞ və Niderlandın hər üçündə azalıb.
Mütəxəssislər bu azalmanı siqaret istifadəsinin aşağı düşməsi ilə əlaqələndirirlər.
Daha geniş araşdırmalara ehtiyac var
Araşdırmanın nəticələri gənc yaşlarda xərçəng hallarının dinamikasının bütün xəstəlik növlərində eyni olmadığını göstərir.
Bir tərəfdən bağırsaq, böyrək, uşaqlıq, mədəaltı vəzi, qaraciyər və uşaqlıq boynu xərçənginin müəyyən ölkələrdə artması müşahidə olunur. Digər tərəfdən, ağciyər xərçənginin göstəriciləri aşağı düşür.
Mütəxəssislər bu fərqin səbəblərinin müəyyənləşdirilməsinin xərçəngin qarşısının alınması strategiyalarının hazırlanması baxımından əhəmiyyət daşıdığını bildirirlər.
Araşdırmaçılar 50 yaşdan aşağı şəxslər arasında müəyyən xərçəng növlərinin niyə sürətlə artdığını daha dəqiq müəyyən etmək üçün əlavə və daha geniş tədqiqatların aparılmasının vacibliyini vurğulayırlar.
