Qlobal nizam üçün dönüş nöqtəsi
Foreign Policy jurnalı İran ətrafında baş verən müharibənin dünya siyasətində böyük dönüş nöqtəsi olduğunu yazır. Nəşrə görə, bu münaqişə yalnız qısamüddətli nəticələrlə deyil, uzunmüddətli strateji təsirlərlə yadda qalacaq.
Məqalədə qeyd olunur ki, bu cür müharibələr tarixi dəyişən geosiyasi “zəlzələlər” kimi çıxış edir və onların təsiri illərlə davam edir.
ABŞ-ın mövqeyi zəifləyir
Jurnal vurğulayır ki, İran müharibəsi ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi beynəlxalq sistemə ciddi zərbə vurub. Vaşinqtonun hüquqi əsas olmadan hərbi əməliyyatlara başlaması beynəlxalq qaydaların zəifləməsinə səbəb olub.
Bunun nəticəsində ABŞ özü vaxtilə qoruduğu sistem üçün təhlükə kimi qəbul olunmağa başlayıb. Bu isə beynəlxalq münasibətlərdə yeni qeyri-müəyyənlik yaradır.
Müharibə və yeni təhlükəli presedentlər
Nəşrə görə, müharibə yalnız hərbi deyil, hüquqi və etik sahədə də təhlükəli presedentlər formalaşdırıb. İnfrastrukturun və enerji obyektlərinin hədəfə alınması, həmçinin strateji boğazların blokadaya alınması artıq “normal” taktika kimi təqdim olunur.
Bu isə qlobal iqtisadi sistem üçün ciddi risklər yaradır.
Müttəfiqlərlə münasibətlər sarsılır
Analizdə qeyd edilir ki, ABŞ-ın müttəfiqləri ilə münasibətləri də ciddi zərbə alıb. Xüsusilə NATO daxilində artıq parçalanma əlamətləri müşahidə olunur.
Avropanın ABŞ-dan uzaqlaşaraq daha müstəqil müdafiə siyasəti yürütməsi, hətta nüvə potensialını artırmaq istəyi bu prosesin göstəricisi kimi təqdim olunur.
Asiya-Sakit okean regionuna təsir
Məqalədə qeyd olunur ki, ABŞ-ın resurslarını Yaxın Şərqə yönəltməsi Asiya-Sakit okean regionunda mövqeyini zəiflədir. Bu isə Çin kimi güclərin daha da güclənməsinə şərait yaradır.
Region ölkələri ABŞ-ın təhlükəsizlik təminatlarına şübhə ilə yanaşmağa başlayır və alternativ tərəfdaşlar axtarır.
Çin və Rusiya qazanc əldə edir
Analitiklər hesab edir ki, müharibədən ən çox qazanan tərəflərdən biri Çin və Rusiya olub. Enerji qiymətlərinin artması Rusiyanın gəlirlərini yüksəldib, Çin isə qlobal iqtisadi dəyişikliklərdən faydalanıb.
Bundan əlavə, ABŞ-ın rəqibləri arasında əməkdaşlığın güclənməsi müşahidə olunur ki, bu da Vaşinqtonun strateji planlarına ziddir.
Enerji böhranı və iqtisadi təsirlər
İran ətrafında baş verən hadisələr qlobal enerji bazarına ciddi təsir göstərib. Neft qiymətlərinin artması və tədarük zəncirində yaranan problemlər dünya iqtisadiyyatına təzyiq göstərir.
Bu vəziyyət ABŞ müttəfiqlərinin də iqtisadi sabitliyini sarsıdır və onların alternativ siyasətlər axtarmasına səbəb olur.
Müharibənin uzunmüddətli təsiri
Jurnal yekunda qeyd edir ki, İran müharibəsi hələ başa çatmayıb və onun nəticələri uzun illər davam edəcək. Nüvə proqramı, Hörmüz boğazı və regional təsir uğrunda mübarizə gərginliyi saxlayır.
Ekspertlərə görə, bu münaqişə qlobal güc balansını dəyişdirərək yeni dünya nizamının formalaşmasına səbəb ola bilər.
