Ər-Riyadda fövqəladə toplantı keçiriləcək
Pakistanın Baş nazirinin müavini və xarici işlər naziri İshaq Dar Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistan nümayəndələrinin gələn həftə Ər-Riyadda bir araya gələcəyini açıqlayıb.
Toplantı avqustun 7-də imzalanmış Məkkə Birgə Müdafiə Sazişi çərçivəsində fəaliyyət göstərən Strateji Siyasi Müdafiə Komitəsinin fövqəladə iclası olacaq. Görüşün əsas mövzularından biri Yəməndəki husilərin Səudiyyə Ərəbistanına qarşı son hücumlarıdır.
Dar bildirib ki, üç ölkə Yəməndəki gərginliyə hansı formada cavab verilməli olduğunu müzakirə edəcək. Bununla yanaşı, İran tərəfindən gündəmə gətirilən siyasi təmas variantının da nəzərdən keçirilməsi planlaşdırılır.
Hərbi əməliyyat əvəzinə siyasi təmas
İshaq Darın açıqlamasına görə, İran Yəməndəki husilərlə siyasi əlaqə yaradılması və böhranın danışıqlar yolu ilə həllinə çalışılması barədə fikir irəli sürüb.
Pakistanlı nazir bunun rəsmi təklifdən daha çox xoşməramlı təşəbbüs xarakteri daşıdığını bildirib. Məsələ gələn həftə Səudiyyə Ərəbistanı və Türkiyə nümayəndələri ilə müzakirə ediləcək.
Darın sözlərinə görə, tərəflər qarşısında əsas suallardan biri hərbi tədbirlərin davam etdirilməsi, yoxsa siyasi təmas imkanlarının araşdırılmasıdır.
Beləliklə, Ər-Riyad toplantısında konkret hərbi qərarın qəbul ediləcəyi əvvəlcədən müəyyənləşdirilməyib. Pakistanın açıqlamasına əsasən, diplomatik variant da müzakirə masasında olacaq.
Yəməndə qarşıdurma yenidən kəskinləşib
Ər-Riyad toplantısı Yəməndə və Səudiyyə Ərəbistanı ətrafında hərbi gərginliyin yüksəldiyi bir dövrə təsadüf edir.
Husilər son dövrdə Səudiyyə Ərəbistanındakı obyektlərə raket və pilotsuz uçuş aparatları ilə hücumları artırıblar. Səudiyyə Ərəbistanı isə Yəməndə husilərə qarşı yeni hərbi əməliyyat variantlarını nəzərdən keçirir.
Pakistan və Türkiyə indiyədək Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizliyinə dəstəklərini ifadə etsələr də, üçtərəfli müdafiə sazişi çərçivəsində mümkün hərbi reaksiyanın miqyası ayrıca müzakirə mövzusudur.
Sentyabrın 25-də üç ölkənin yüksək rütbəli hərbi rəhbərləri Ər-Riyadda görüşərək kəşfiyyat mübadiləsi, hərbi koordinasiya və müdafiə imkanlarının uyğunlaşdırılmasını müzakirə ediblər. Görüşdə husilərin Səudiyyə Ərəbistanına hücumları da gündəmə gətirilib.
Pakistan diplomatik variantı masada saxlayır
İslamabadın son mövqeyi hərbi öhdəliklə diplomatik həll axtarışını paralel aparmağa çalışdığını göstərir.
Pakistanın müdafiə naziri Xacə Məhəmməd Asif bundan əvvəl ölkəsinin Məkkə Birgə Müdafiə Sazişi çərçivəsində Səudiyyə Ərəbistanının müdafiəsinə dəstək verəcəyini bildirmişdi. Bununla yanaşı, Pakistan İranla diplomatik əlaqələrini saxladığını və regional qarşıdurmaların danışıqlar yolu ilə həllini dəstəklədiyini vurğulayıb.
Ər-Riyaddakı yeni toplantının əhəmiyyəti də məhz bu kontekstdə artır: üç ölkə ilk dəfə sazişin ciddi regional təhlükəsizlik böhranına necə tətbiq ediləcəyini müzakirə edəcək.
Məkkə Birgə Müdafiə Sazişi nəyi nəzərdə tutur?
Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistan Məkkə Birgə Müdafiə Sazişini 2026-cı il avqustun 7-də imzalayıblar.
Saziş Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhdi Məhəmməd bin Salman, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif tərəfindən Məkkədə keçirilən üçtərəfli toplantıda imzalanıb.
Razılaşmanın əsas prinsiplərindən birinə görə, üç dövlətdən birinə silahlı hücum bütün üzvlərə qarşı hücum kimi qiymətləndirilir.
Türkiyə rəsmiləri sazişin konkret bir dövlətə qarşı yönəlmədiyini, əsas məqsədinin kollektiv çəkindirməni və müdafiə əməkdaşlığını gücləndirmək olduğunu bildiriblər.
Yeni üzvlərlə bağlı qərar hələ verilməyəcək
İshaq Dar açıqlamasında sazişə qoşulmaq istəyən başqa ölkələrin də olduğunu bildirib.
Onun sözlərinə görə, altıdan çox dövlət razılaşmaya maraq göstərib. Lakin mövcud üçtərəfli mexanizm tam fəaliyyətə başlamadan yeni üzvlərin qəbulu barədə qərar verilməyəcək.
Pakistanlı nazir bu təşkilati prosesin bir ilə qədər davam edə biləcəyini qeyd edib.
Bu müddətdə üç ölkənin daimi koordinasiya mexanizmlərinin yaradılması, hərbi və siyasi komitələrin fəaliyyətinin dəqiqləşdirilməsi və sazişin praktiki tətbiq mexanizmlərinin formalaşdırılması nəzərdə tutulur.
Diqqətlər gələn həftə Ər-Riyadda olacaq
Ər-Riyad görüşü Məkkə Birgə Müdafiə Sazişinin regional böhran şəraitində ilk ciddi sınaqlarından biri olacaq.
Bir tərəfdən husilərin Səudiyyə Ərəbistanına hücumları və Yəməndə davam edən hərbi qarşıdurma, digər tərəfdən isə İranın siyasi təmas təklifi üç ölkəni seçim qarşısında qoyur.
İshaq Darın açıqlamasından görünür ki, toplantının gündəliyi yalnız hərbi cavab variantları ilə məhdudlaşmayacaq. Husilərlə siyasi təmasın mümkün olub-olmaması da ayrıca nəzərdən keçiriləcək.
