Əliyev xarici müdaxilələrə qarşı sərt danışdı
Prezident və Yeni Azərbaycan Partiyasının sədri İlham Əliyev oktyabrın 2-də Bakıda, Heydər Əliyev Mərkəzində keçirilən YAP-ın VIII Qurultayında çıxış edib. Qurultayın keçirilməsi və Əliyevin tədbirdə nitq söyləməsi Prezidentin rəsmi səhifəsində də təsdiqlənir.
Çıxışda ölkənin ideoloji və siyasi müstəqilliyi ilə bağlı səsləndirilən fikirlər xüsusilə diqqət çəkib.
İlham Əliyev Azərbaycanın ideoloji məkanının xarici təsirlərdən qorunmasının vacibliyini vurğulayaraq ölkənin xarici siyasətinin də müdaxiləyə imkan verməyəcək şəkildə qurulmalı olduğunu bildirib.
Prezidentin çıxışında ən çox müzakirəyə səbəb olan fikirlərdən biri isə “Bizə heç kimin köməyi də lazım deyil, himayədarlığı da lazım deyil” bəyanatı olub.
Əliyev eyni zamanda Azərbaycanın İslam həmrəyliyinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində fəaliyyətinə toxunaraq ölkənin bu məsələdə birləşdirici rol oynadığını bildirib.
Bəyanatın ünvanı açıqlanmayıb
Prezidentin sözlərində konkret olaraq Türkiyənin və ya başqa bir dövlətin adı çəkilməyib. Buna görə həmin bəyanatın birbaşa Ankaraya ünvanlandığını fakt kimi təqdim etmək mümkün deyil.
Bununla belə, bəzi media və siyasi şərhlərdə çıxışın Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərində son günlər müzakirə olunan həssas məsələlər fonunda qiymətləndirildiyi görünür.
Bu yanaşmaya görə, Əliyevin “himayədarlıq” və daxili işlərə müdaxilə ilə bağlı sözləri Bakının müstəqil daxili və xarici siyasət yürütmək niyyətinin sərt ifadəsi kimi şərh edilə bilər. Lakin bunun Türkiyə rəhbərliyinə ünvanlanmış xüsusi diplomatik xəbərdarlıq olduğuna dair açıq rəsmi təsdiq yoxdur.
Ərdoğan Əliyevə zəng etmişdi
Müzakirələri gücləndirən əsas məqamlardan biri Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın qurultaydan bir neçə gün əvvəl İlham Əliyevlə telefon danışığı aparmasıdır.
Azərbaycan Prezidentinin rəsmi məlumatına əsasən, Ərdoğan sentyabrın 27-də axşam saatlarında İlham Əliyevə zəng edib. Rəsmi açıqlamada Türkiyə Prezidentinin Azərbaycanda Anım Günü ilə əlaqədar şəhidlərin xatirəsini ehtiramla yad etdiyi, İlham Əliyevin isə telefon zənginə görə təşəkkür etdiyi bildirilir.
Türkiyənin Anadolu Agentliyinin yaydığı məlumatda da telefon danışığının Anım Günü ilə bağlı olduğu göstərilir.
Hicab və İsrail məsələlərinin müzakirə edildiyi təsdiqlənməyib
İlkin xəbərdə Ərdoğanla Əliyevin telefon danışığı zamanı Azərbaycanda məktəblərdə hicabla bağlı müzakirələrin və Azərbaycan nümayəndə heyətinin BMT Baş Assambleyasındakı davranışının gündəmə gətirildiyi ehtimal olunur.
Ancaq Azərbaycan Prezidentinin və Türkiyə tərəfinin açıq rəsmi məlumatlarında telefon danışığında bu məsələlərin müzakirə edildiyi göstərilmir. Buna görə Ərdoğanın həmin mövzularla bağlı Əliyevə narazılıq bildirdiyini təsdiqlənmiş fakt kimi təqdim etmək üçün hazırda açıq rəsmi əsas yoxdur.
Eyni şəkildə, YAP qurultayındakı çıxışın həmin telefon danışığına cavab olduğu barədə də rəsmi məlumat verilməyib.
Bakı-Ankara münasibətlərində rəsmi xətt fərqlidir
Türkiyə ilə Azərbaycan arasında son dövrdə keçirilmiş digər yüksək səviyyəli görüşlərdə isə münasibətlər müsbət ifadələrlə xarakterizə olunub.
Sentyabrın 15-də İlham Əliyev Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanı qəbul edib. Görüş barədə rəsmi məlumatda Azərbaycan-Türkiyə qardaşlıq və strateji müttəfiqlik münasibətlərinin bütün sahələrdə uğurla inkişaf etdiyi və əməkdaşlığın “bir millət, iki dövlət” prinsipi əsasında möhkəmləndiyi bildirilib. Tərəflər enerji, nəqliyyat, beynəlxalq təşkilatlar və regional məsələləri də müzakirə ediblər.
Bu fakt son çıxışın Türkiyəyə qarşı açıq siyasi qarşıdurma elan edilməsi kimi təqdim olunmasını əsaslandırmır.
“Himayədarlıq lazım deyil” sözləri müzakirə yaratdı
Bununla belə, Əliyevin məhz xarici müdaxilə, ideoloji təsir və himayədarlıq mövzularını eyni çıxışda önə çəkməsi bəyanatın siyasi mənası ilə bağlı müxtəlif yozumlara yol açıb.
Bir yanaşmaya görə, Prezident bununla konkret ölkədən daha çox Azərbaycanın daxili və xarici siyasətinə təsir göstərməyə çalışan bütün xarici aktorlara ümumi mesaj verib.
Digər şərhlərdə isə çıxışın vaxtı və regiondakı son müzakirələr nəzərə alınaraq Türkiyə amili ön plana çəkilir.
Hazırkı açıq məlumatlar bu iki yozumdan hansının Prezidentin konkret niyyətini əks etdirdiyini müəyyənləşdirməyə imkan vermir. Əliyev çıxışında Türkiyənin adını çəkməyib və Prezident Administrasiyası da bəyanatı Ankara ilə əlaqələndirən açıqlama yaymayıb.
Diqqət Əliyevin mesajının ünvanına yönəlib
Beləliklə, YAP-ın VIII Qurultayında səslənən “Bizə heç kimin köməyi də, himayədarlığı da lazım deyil” bəyanatı Azərbaycanın siyasi və ideoloji müstəqilliyinə dair sərt mesaj kimi diqqət çəkir.
Lakin bunu “heç şübhəsiz Türkiyəyə verilmiş cavab” kimi təqdim etmək mövcud faktların imkan verdiyindən daha qəti nəticə olardı.
Təsdiqlənən məqam budur ki, Ərdoğan qurultaydan bir neçə gün əvvəl Əliyevə zəng edib, lakin hər iki tərəfin açıq məlumatlarında danışığın Anım Günü ilə əlaqəli olduğu göstərilib. Hicab, İsrail və ya digər fikir ayrılıqlarının müzakirə edildiyi barədə rəsmi təsdiq yoxdur.
Buna görə Əliyevin sözlərinin Türkiyəyə üstüörtülü mesaj olması hazırda fakt deyil, siyasi şərh və ehtimal kimi qiymətləndirilməlidir.
