Xarici müəssisələrin sayı 12 faiz azalıb
2025-ci ildə Azərbaycanda fəaliyyət göstərən 55 xarici mülkiyyətli sənaye müəssisəsi bazarı tərk edib.
- Xarici müəssisələrin sayı 12 faiz azalıb
- Ən böyük geriləmə emal sənayesindədir
- Xarici investisiyalar 3,7 milyard manata yüksəlib
- Neft və qaz sektoruna 3,1 milyard manat yatırılıb
- Enerji sektorunda 52 dəfədən çox artım
- İqtisadçılar rəqabət mühitinə diqqət çəkirlər
- 470-ə yaxın yerli müəssisə də fəaliyyətini dayandırıb
- Sənayenin əlavə dəyəri 6,2 faiz azalıb
- Xarici kapitalın bölgüsündə böyük fərq yaranıb
Dövlət Statistika Komitəsinin “Azərbaycanın sənayesi” məcmuəsində göstərilən məlumatlara əsasən, ötən il ölkədə 408-ə yaxın xarici mülkiyyətli sənaye müəssisəsi fəaliyyət göstərib. Bu göstərici 2024-cü illə müqayisədə 12 faiz azdır.
Müəssisələrin fəaliyyətini dayandırması və neft sektorunda hasilatın azalması xarici mülkiyyətli müəssisələrin istehsal göstəricilərinə də təsir edib.
Belə müəssisələrin istehsal etdiyi məhsulların ümumi dəyəri əvvəlki illə müqayisədə 10 faiz və ya təxminən 3,9 milyard manat azalaraq 2025-ci ildə 34,7 milyard manata düşüb.
Ən böyük geriləmə emal sənayesindədir
Xarici kapitallı sənaye müəssisələrinin sayındakı ən kəskin azalma emal sənayesində qeydə alınıb.
Bu sahəyə yönəldilən xarici investisiyaların həcmi əvvəlki dövrlərdə də yüksək olmayıb. Son illərdə isə qeyri-neft sektorunda fəaliyyət göstərən xarici kapitallı istehsal müəssisələri və şirkətlərin bir hissəsinin fəaliyyətini dayandırması halları artıb.
Rəqəmlər emal sənayesində xarici sərmayənin kəskin azalmasını göstərir.
2024-cü ildə emal sənayesinə 2,1 milyon manat xarici investisiya yönəldilmişdisə, təqdim edilən statistikaya əsasən, 2025-ci ildə bu göstərici sıfıra düşüb.
Xarici investisiyalar 3,7 milyard manata yüksəlib
Xarici kapitallı müəssisələrin sayının azalmasına baxmayaraq, sənayedə əsas kapitala yönəldilən xarici investisiyaların ümumi həcmində artım qeydə alınıb.
2024-cü ildə bu göstərici 2,8 milyard manat olduğu halda, 2025-ci ildə 30,6 faiz artaraq 3,7 milyard manata çatıb.
Bu artımın əsas səbəbi investisiyaların müəyyən sahələrdə, xüsusilə mədənçıxarma və enerji sektorlarında cəmləşməsi olub.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına görə, xarici investisiyaların əsas hissəsi məhz bu iki istiqamətə yönəlib.
Neft və qaz sektoruna 3,1 milyard manat yatırılıb
Mədənçıxarma sənayesində xam neft və təbii qaz hasilatına yatırılan xarici investisiyaların həcmi 2024-cü illə müqayisədə 13 faiz artaraq 3,1 milyard manata çatıb.
Təqdim edilən təhlildə bu artım xarici investorların Azərbaycandakı neft-qaz layihələrində iştirakı və hasilatın artırılması məqsədilə yeni kəşfiyyat işlərinin aparılması ilə əlaqələndirilir.
Nəticədə, sənayedə xarici kapitalın ümumi həcmi artsa da, investisiyaların sahələr üzrə bölgüsündə ciddi fərq yaranıb.
Enerji sektorunda 52 dəfədən çox artım
2025-ci ildə ən böyük investisiya sıçrayışlarından biri elektrik enerjisi və qaz təchizatı sektorunda qeydə alınıb.
2024-cü ildə bu sahəyə cəmi 10 milyon manat xarici investisiya yönəldilmişdisə, 2025-ci ildə göstərici 524 milyon manata yüksəlib.
Bu artımda xarici şirkətlərin, o cümlədən ərəb şirkətləri və BP-nin Azərbaycanda yaşıl enerji layihələrinə sərmayələri mühüm rol oynayıb.
Beləliklə, xarici kapitalın sənayedəki ümumi çəkisi yüksək olaraq qalsa da, investisiyaların əsas hissəsinin məhdud sayda sektorda cəmləşdiyi görünür.
İqtisadçılar rəqabət mühitinə diqqət çəkirlər
Təqdim edilən təhlildə iqtisadçıların fikrincə, xarici investorlar Azərbaycanda daha çox dövlət səviyyəsində təminat verilən iri layihələrdə iştirak etməyə üstünlük verirlər.
İqtisadçılar bunu ölkə iqtisadiyyatında azad və şəffaf rəqabətlə bağlı problemlərlə əlaqələndirirlər.
Onların qiymətləndirməsinə görə, xarici kapitalın əsasən mədənçıxarma və enerji sahələrinə yönəlməsi də bununla bağlıdır. Bu sahələrdə həyata keçirilən milyardlarla manatlıq layihələr xarici investorların cəlb olunması üçün dövlət dəstəyi ilə müşayiət edilir.
Bu yanaşma iqtisadçıların qiymətləndirməsidir və statistik göstəricilərin özündən çıxarılan rəsmi nəticə deyil.
470-ə yaxın yerli müəssisə də fəaliyyətini dayandırıb
Sənaye sektorunda müəssisələrin sayının azalması yalnız xarici kapitallı şirkətlərlə məhdudlaşmayıb.
2025-ci ildə 470-ə yaxın yerli sənaye müəssisəsinin də fəaliyyətini dayandırdığı bildirilir.
Onların 435-i emal sənayesində fəaliyyət göstərən müəssisələr olub. Ən böyük azalma qida sənayesi və tikinti materiallarının istehsalı ilə məşğul olan müəssisələrdə qeydə alınıb.
Bu rəqəmlər xarici kapitallı müəssisələrlə yanaşı, yerli istehsal müəssisələrinin də bazardan çıxması prosesinin getdiyini göstərir.
Sənayenin əlavə dəyəri 6,2 faiz azalıb
Müəssisələrin fəaliyyətini dayandırması sənaye sektorunun ümumi maliyyə göstəricilərində də özünü göstərib.
2025-ci ildə Azərbaycan sənayesində yaradılan ümumi əlavə dəyər 6,2 faiz azalaraq 42,6 milyard manata düşüb.
Sənaye müəssisələrinin xalis mənfəəti isə 9 faiz azalaraq 34 milyard manat təşkil edib.
Nəticədə, sənaye sektorunun ölkə iqtisadiyyatında formalaşan ümumi xalis mənfəətdəki payında da ciddi azalma qeydə alınıb.
Xarici kapitalın bölgüsündə böyük fərq yaranıb
2025-ci ilin göstəricilərində diqqət çəkən əsas məqamlardan biri xarici investisiyaların ümumi həcminin artması ilə xarici müəssisələrin sayının azalmasının eyni vaxtda baş verməsidir.
Bir tərəfdən, sənayedə əsas kapitala xarici investisiyalar 3,7 milyard manata yüksəlib. Digər tərəfdən, 55 xarici sənaye müəssisəsi bazarı tərk edib və emal sənayesinə xarici sərmayə sıfıra düşüb.
Rəqəmlər xarici kapitalın əsasən mədənçıxarma, neft-qaz və enerji sahələrində cəmləşdiyini, emal sənayesində isə fərqli mənzərənin yarandığını göstərir.
