Sanksiyalar iqtisadiyyatı zəiflədib, amma çökdürməyib
Johns Hopkins University-nin tədqiqatçısı və professoru İsfəndiyar Batmanqlic bildirib ki, ABŞ-ın İrana qarşı tətbiq etdiyi dəniz blokadası ölkə iqtisadiyyatını tamamilə çökdürmək gücündə deyil. Onun sözlərinə görə, bu siyasət əvvəllər Donald Trump administrasiyası dövründə də sınaqdan keçirilib və gözlənilən nəticəni verməyib.
Tədqiqatçı sosial media platforması “X”də paylaşım edərək qeyd edib ki, 2019-cu ilin ikinci yarısında İranın neft ixracı faktiki olaraq sıfıra enmişdi. Bu dövrdə ölkə iqtisadiyyatı ciddi təzyiqlərlə üzləşmiş, tədarük zəncirləri pozulmuş, işsizlik artmış və “COVID-19” pandemiyasının təsiri ilə iqtisadi geriləmə yaşanmışdı.
Neft ixracı və iqtisadi bərpa prosesi
İxracın yenidən artması
Batmanqlic vurğulayıb ki, sonrakı mərhələdə İran iqtisadiyyatı tədricən bərpa olunmağa başlayıb. Xüsusilə neft ixracının yenidən artması bu prosesdə əsas rol oynayıb. Onun sözlərinə görə, hazırda neft istehsalı sanksiyalardan əvvəlki səviyyəyə yaxınlaşıb.
Qısa müddətli təsirin məhdudluğu
Tədqiqatçı hesab edir ki, sanksiyalar qısa müddətdə kifayət qədər güclü təsir göstərmir ki, bu da danışıqlarda üstünlük yaratmağa imkan versin. Onun fikrincə, mövcud vəziyyət tərəflər arasında müəyyən balans yaradır və bu da razılaşma ehtimalını artırır.
Hörmüz boğazı və geosiyasi gərginlik
Boğazın yenidən bağlanması
Eyni zamanda, ABŞ-ın İran sahillərinə və limanlarına qarşı tətbiq etdiyi blokada davam edir. Bu vəziyyət Tehranı bir neçə gün əvvəl Hormuz Straitnı yenidən bağlamağa məcbur edib. Halbuki bundan əvvəl boğaz qeyri-hərbi gəmilər üçün qısa müddətlik açılmışdı. Bu addım Livanda qüvvəyə minən atəşkəs rejimi ilə paralel şəkildə atılmışdı.
Qlobal iqtisadiyyata təsir
The New York Times qəzetinin məlumatına görə, son hadisələr İranın Hörmüz boğazı üzərində nəzarətini qoruduğunu göstərir. Bu isə Tehrana qlobal iqtisadiyyata təzyiq imkanlarını saxlamağa şərait yaradır.
Məlumata əsasən, ABŞ tərəfindən İranda təxminən 13 min obyektə zərbələr endirilməsinə və dəniz blokadasına baxmayaraq, ölkənin strateji mövqeyi dəyişməyib. Bu vəziyyət beynəlxalq enerji bazarlarında qeyri-müəyyənliyin davam etməsinə səbəb olur.
Sanksiyaların real təsiri nədir?
Ümumilikdə, Batmanqlicin qiymətləndirməsinə görə, iqtisadi sanksiyalar İran iqtisadiyyatını zəiflətsə də, onu çökdürmək gücündə deyil. Əksinə, iqtisadiyyat zamanla uyğunlaşır və bərpa olunur. Bu isə sanksiyaların effektivliyini xüsusilə qısa müddətdə məhdudlaşdırır.
