Tramp üçün iki ciddi problem
ABŞ mediasında yayımlanan təhlildə Prezident Donald Trampın aralıq seçkilər ərəfəsində Respublikaçılar Partiyasının mövqelərinə ciddi zərbə vura biləcək iki əsas problemlə qarşılaşdığı bildirilib.
Təhlilə görə, bunlardan birincisi İranla davam edən qarşıdurma və Hörmüz boğazı ətrafındakı vəziyyət, ikincisi isə müharibənin enerji qiymətlərinə təsiri fonunda ABŞ daxilində dərinləşən iqtisadi narazılıqdır.
Məqalədə Trampın İran məsələsində özünü son onilliklərin ABŞ prezidentləri ilə müqayisədə daha həssas vəziyyətə saldığı qeyd olunub. Mövcud durum 1979-1980-ci illərdə prezident Cimmi Karter administrasiyası dövründə yaşanan İran girov böhranı ilə müqayisə edilib.
Hörmüz boğazı Trampın əsas sınaqlarından birinə çevrilib
Təhlildə bildirilir ki, bir həftə əvvəl Tramp komandası Hörmüz boğazının yenidən açılmasına dair razılaşmanın əldə olunacağını gözləyirdi. Lakin Tehran sonradan Vaşinqton qarşısında daha sərt şərtlər irəli sürüb.
İranın tələbləri arasında ABŞ-nin tətbiq etdiyi dəniz blokadasının dayandırılması, Amerika qüvvələrinin bölgədən çıxarılması, müharibəyə görə təzminat ödənilməsi və sanksiyaların aradan qaldırılması kimi məsələlərin olduğu bildirilir.
Təhlildə vurğulanır ki, Tramp üçün bu şərtlərin qəbul edilməsi son dərəcə çətindir. Digər tərəfdən, ABŞ prezidentinin səbri tükənər və hərbi əməliyyatlar yenidən genişlənərsə, bunun onsuz da ciddi narazılıq doğuran qarşıdurmanı daha da böyüdəcəyi və iqtisadi nəticələri ağırlaşdıracağı qeyd olunur.
Enerji qiymətləri seçicilərin narazılığını artırır
Tramp administrasiyasının ikinci böyük problemi ABŞ iqtisadiyyatındakı vəziyyətlə əlaqələndirilir. İranla müharibənin enerji bazarlarına təsiri seçicilərin iqtisadi vəziyyətə münasibətini daha da pisləşdirib.
ABŞ Avtomobil Assosiasiyasının məlumatlarına əsasən, ölkə üzrə benzinin orta qiyməti yenidən bir qallon üçün 4 dollar həddini keçib.
Bununla yanaşı, amerikalılar yaşayış, mənzil və səhiyyə xərclərinin yüksək olmasından narazılıq bildirirlər. Təhlildə Ağ Evin iqtisadiyyatla bağlı verdiyi nikbin açıqlamalarla sıravi amerikalıların gündəlik həyatlarında qarşılaşdıqları vəziyyət arasında ciddi fərqin yarandığı vurğulanıb.
Məşğulluq göstəriciləri Respublikaçılar üçün xəbərdarlıqdır
İyul ayı üzrə açıqlanan məşğulluq göstəricilərinin də Ağ Ev üçün əlverişsiz olduğu bildirilib. Rəsmi məlumatlarda ABŞ iqtisadiyyatının iyulda 23 min iş yeri itirdiyinin göstərilməsi Respublikaçılar Partiyasının seçki kampaniyası üçün əlavə problem kimi qiymətləndirilib.
Məqalədə qeyd olunur ki, bu göstəricilərin noyabrda keçiriləcək aralıq seçkilər yaxınlaşdığı bir vaxtda açıqlanması Respublikaçılar üçün xüsusilə əlverişsizdir.
Trampın inflyasiyanın aradan qaldırıldığına dair açıqlamalarına da tənqidi yanaşılıb. Bildirilib ki, seçicilərin şəxsi iqtisadi vəziyyətlə bağlı narazılığı davam etdiyi halda Ağ Evin müsbət iqtisadi göstəriciləri ön plana çıxarması siyasi baxımdan əks nəticə verə bilər.
Respublikaçılar üstünlüklərini itirə bilər
Təhlildə müxtəlif rəy sorğularına istinadla Trampın və Respublikaçılar Partiyasının ənənəvi olaraq güclü hesab edildiyi iki mühüm istiqamətdə — milli təhlükəsizlik və iqtisadiyyat məsələlərində üstünlüyünün zəiflədiyi qeyd edilib.
Trampın 2016 və 2024-cü illərdə siyasi sistemdən kənar qüvvə obrazından uğurla istifadə etdiyi, lakin hakimiyyətdə olduğu və öz fəaliyyətini müdafiə etmək məcburiyyətində qaldığı seçkilərdə daha ciddi çətinliklərlə üzləşdiyi vurğulanıb.
Bu baxımdan 2018-ci il aralıq seçkiləri və 2020-ci il prezident seçkilərinin nəticələri xatırladılıb.
Tramp isə seçicilərin birbaşa ondan narazı olması fikrini qəbul etməyib. O, narazılığın özünə deyil, bütövlükdə Respublikaçılar Partiyasına yönəldiyini bildirib.
İran amili seçkilərin taleyinə təsir edə bilər
Təhlildə İranın ABŞ daxili siyasətinə təsir imkanları 1980-ci ildəki vəziyyətlə müqayisə olunub. Həmin dövrdə 52 amerikalının Tehranda 444 gün girov saxlanılması Cimmi Karter administrasiyasına böyük siyasi təzyiq yaratmışdı.
İndiki vəziyyətdə isə əsas təzyiq vasitəsinin girov böhranı deyil, qlobal neft daşımalarının mühüm marşrutlarından biri olan Hörmüz boğazı olduğu vurğulanır.
Boğaz ətrafındakı böhran enerji qiymətlərini yüksəltməklə ABŞ seçicisinin gündəlik xərclərinə birbaşa təsir göstərir. Bu isə xarici siyasətdəki böhranla daxili iqtisadi narazılığın bir-birini gücləndirməsinə səbəb olur.
Tramp çıxış yolu axtarır
Tramp administrasiyasının rəsmiləri Hörmüz boğazının açılmasından sonra iqtisadi təzyiqin sürətlə azalacağını bildirirlər. Lakin təhlildə bu cür açıqlamaların danışıqlarda İranın mövqeyini gücləndirə biləcəyi irəli sürülür.
Eyni zamanda, Trampın ABŞ iqtisadiyyatının böhranın təsirlərinə davam gətirəcəyinə ümid etdiyi qeyd edilir.
ABŞ prezidentinin qarşısındakı problem isə yalnız iqtisadiyyatla məhdudlaşmır. İranla qarşıdurmanın necə başa çatacağı, Hörmüz boğazındakı vəziyyətin hansı şərtlərlə dəyişəcəyi və bütün bunların noyabr seçkilərinə qədər enerji qiymətlərinə necə təsir göstərəcəyi Respublikaçıların seçki perspektivlərini müəyyənləşdirəcək əsas məsələlər sırasında göstərilir.
Tramp müharibələrin gec-tez başa çatdığını və mövcud vəziyyəti şahmat oyununa bənzətdiyini bildirsə də, təhlildə onun İran məsələsində yekun strategiyasının hələ də aydın olmadığı vurğulanıb.
