Afrikada aviasiya sektoru ciddi təzyiq altında
“Reuters” agentliyinin yaydığı məlumata görə, Afrikada fəaliyyət göstərən aviaşirkətlər təyyarə yanacağının kəskin bahalaşması və təchizat çatışmazlığı ilə üz-üzə qalıb. Bu vəziyyətin əsas səbəbi İran ətrafında baş verən müharibə nəticəsində enerji bazarlarında yaranan qeyri-sabitlikdir.
Aviaşirkətlər artan xərcləri kompensasiya etmək üçün əlavə rüsumlar tətbiq etməyə məcbur qalır, eyni zamanda dəyişkən qiymət şəraitində maliyyə planlaması aparmaqda çətinlik çəkirlər.
Hörmüz boğazı əsas risk nöqtəsidir
Məlumata görə, Afrikaya idxal olunan aviasiya yanacağının və kerosinin təxminən 70 faizi Hörmüz boğazından keçir. Bu strateji marşrutda yaranan hər hansı fasilə qitənin enerji təhlükəsizliyinə birbaşa təsir edir.
Fevral ayının sonundan etibarən Qərbi Asiyadan bu marşrut vasitəsilə həyata keçirilən yanacaq daşımaları demək olar ki, dayanıb. Bu isə qlobal bazarda neft və mayeləşdirilmiş qaz təchizatının təxminən beşdə birinin azalmasına səbəb olub.
“Qiymət çatana qədər dəyişir”
Cənubi Afrikada fəaliyyət göstərən milli aviaşirkətin əməliyyat rəhbəri Cani de Klerk bildirib ki, qiymət dəyişkənliyi sektoru ciddi çətinlik qarşısında qoyur.
Onun sözlərinə görə, Afrika üzrə müxtəlif hava limanlarına uçuş zamanı qiymətlər yerində müəyyənləşdirilir və çox vaxt təyyarə çatana qədər yanacağın qiyməti artıq dəyişmiş olur. Bu isə planlaşdırmanı çətinləşdirir və maliyyə risklərini artırır.
Qiymətlər rekord həddə yaxınlaşır
Məlumatlara əsasən, Şimal-Qərbi Avropada təyyarə yanacağının qiyməti münaqişə başladıqdan sonra bir barel üçün təxminən 239 dollara yüksəlib. Asiyada isə qiymətlər 200 dollara yaxınlaşaraq rekord səviyyələrə çatıb.
Afrikada isə bu artım daha kəskin hiss olunur. Qitədə aviaşirkətlərin əməliyyat xərclərinin 30–40 faizdən çoxunu yanacaq təşkil edir. Bu göstərici qlobal orta səviyyədən xeyli yüksəkdir.
Ehtiyatlar sürətlə azalır
Yanacaq qiymətlərinin artması ilə yanaşı, Afrikada ehtiyatların azalması da ciddi problem yaradır. Cənubi Afrikada mövcud ehtiyatların cəmi 3–4 həftəlik olduğu bildirilir.
Keniya martın əvvəlinə qədər təxminən 50 günlük ehtiyata malik olub, Zambiyada isə bu müddət cəmi 10 gün təşkil edir. Rəsmilər sektorda panika ilə alış və ehtiyat yığılmasının vəziyyəti daha da ağırlaşdıra biləcəyi barədə xəbərdarlıq ediblər.
Məhdud emal gücü problemi dərinləşdirir
Afrikada neft emalı zavodlarının məhdud olması vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir. Qitədəki zavodlar Asiya və Avropa ilə müqayisədə daha kiçikdir və yerli tələbatı qarşılamaqda çətinlik çəkir.
Cənubi Afrikada hazırda yalnız iki əsas neft emalı zavodu fəaliyyət göstərir, çünki son illərdə daha böyük müəssisələr bağlanıb.
Qlobal təsirlər də qaçılmazdır
Ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, Qərbi Asiyada münaqişənin uzanması qlobal aviasiya sektoruna da təsir göstərəcək. Avropa aviaşirkətləri artıq bilet qiymətlərinin artacağını bildirir.
Eyni zamanda, bəzi ölkələr daxili bazarı qorumaq üçün ixrac məhdudiyyətləri tətbiq edir. Məsələn, Çin mart ayının sonuna qədər dizel, benzin və aviasiya yanacağının ixracını dayandırıb.
Böhran dərinləşə bilər
Analitiklər hesab edir ki, neft qiymətlərinin yüksək qalması fonunda aviasiya yanacağının da bahalaşması davam edəcək. Hazırda Brent markalı neftin qiyməti 112 dollar səviyyəsindədir ki, bu da son illərin ən yüksək göstəricilərindən biridir.
Bu tendensiya davam edərsə, Afrikada aviasiya sektorunun daha ciddi böhranla üzləşəcəyi gözlənilir.
