Danışıqların dalana dirənməsi qorxusu
ABŞ-ın nüfuzlu The New York Times qəzeti Qərbi Asiyadan olan iki diplomatın sözlərinə istinadən yazır ki, regiondakı bəzi ölkələr İran və ABŞ arasında aparılan danışıqların dalana dirənəcəyindən ciddi şəkildə narahatdır. Xüsusilə İranın raket proqramı və regional müttəfiqləri ilə bağlı müzakirələrin dərhal nəticəsiz qalacağı qorxusu mövcuddur.
Məqalədə qeyd olunur ki, məhz bu səbəbdən həmin ölkələr danışıqların əsas diqqətinin İranın nüvə proqramına yönəldilməsi üçün təzyiq göstərirlər. Onların fikrincə, bu yanaşma dialoqun davam etməsi üçün daha real zəmin yarada bilər.
Uran zənginləşdirilməsinə məhdudiyyət təklifi
Qəzetin yazdığına görə, İranla həmsərhəd olan bəzi ölkələr Tehranın uran zənginləşdirmə imkanlarının ciddi şəkildə məhdudlaşdırılmasını təklif ediblər. Konkret olaraq, zənginləşdirmə səviyyəsinin təxminən 3 faiz və ya daha aşağı həddə endirilməsi ideyası irəli sürülüb.
Diplomatların fikrincə, bu səviyyə İranın mülki məqsədlər üçün nüvə proqramını davam etdirməsinə formal imkan yaradar və eyni zamanda ABŞ-ın zənginləşdirmənin tam dayandırılması ilə bağlı tələblərini faktiki olaraq neytrallaşdırar. Qəzet vurğulayır ki, 3 faizlik zənginləşmə səviyyəsi nüvə silahı üçün tələb olunan təxminən 90 faiz göstəricisindən çox uzaqdır.
“Üz saxlamaq” formulunun mahiyyəti
“New York Times” yazır ki, təklif edilən bu model İran üçün “üz saxlamaq” imkanı kimi dəyərləndirilir. Yəni Tehran rəsmi olaraq zənginləşdirmədən imtina etməmiş kimi görünər, lakin praktiki baxımdan bu fəaliyyət hərbi məqsədlər üçün heç bir real risk yaratmaz.
Məqalədə qeyd olunur ki, bu yanaşma ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranın zənginləşdirmə fəaliyyətinə qarşı sərt mövqeyi ilə regional ölkələrin praqmatik gözləntiləri arasında mümkün kompromis kimi təqdim edilir.
Tehranın mümkün güzəştləri və sanksiya tələbi
Qəzet həmçinin üç iranlı rəsminin mövqeyinə istinad edərək yazır ki, Tehran uzunmüddətli perspektivdə nüvə proqramının dayandırılmasına razı ola bilər. Bununla belə, İran bunun qarşılığında ABŞ-dan uzun illərdir qüvvədə olan sanksiyaların ləğvini gözləyir.
Məqalədə vurğulanır ki, məhz bu sanksiyalar İran iqtisadiyyatında dərin böhrana səbəb olub və ölkədə sosial-iqtisadi vəziyyəti kəskin şəkildə ağırlaşdırıb. Tehran üçün əsas prioritetlərdən biri iqtisadi təzyiqlərin azaldılmasıdır.
Birgə bəyanat ideyası
“New York Times”ın yazdığına görə, mövcud fikir ayrılıqlarından çıxış yolu kimi daha bir variant da müzakirə olunur. Bu variant ABŞ və İranın birgə bəyanat yayaraq danışıqları davam etdirmək öhdəliyi götürməsi və hərbi əməliyyatlardan çəkinəcəklərini açıq şəkildə bəyan etməsidir.
Yaxın Şərqdən olan iki rəsmi mənbə hesab edir ki, belə bir sənəd gərginliyin azaldılması və diplomatik prosesin qorunması baxımından mühüm rol oynaya bilər.
Diplomatik prosesin taleyi
Analitiklərin fikrincə, “New York Times”ın açıqladığı bu detallar İran–ABŞ danışıqlarının nə qədər həssas mərhələdə olduğunu göstərir. Region ölkələri mümkün hərbi eskalasiyanın qarşısını almaq üçün diplomatiyanın davamında maraqlıdır və kompromis modellərinin axtarışı da məhz bununla bağlıdır.
Danışıqların hansı istiqamətdə davam edəcəyi isə yaxın həftələrdə tərəflərin atacağı addımlardan asılı olacaq.
