Separatizm, İsrail rejiminin strateji su yollarına nəzarət etmək və bu rejimin regional rəqiblərinin nüfuzuna qarşı durmaq məqsədi daşıyan strategiyasının bir hissəsidir.
2025-ci ilin son günlərində sionist rejim Somalinin şimal-qərbində yerləşən muxtar bölgə olan Somalilandı müstəqil bir dövlət kimi tanıdı. Bu addım ABŞ istisna olmaqla beynəlxalq ictimaiyyətin reaksiyası ilə qarşılandı.
Somaliland Afrika Buynuzu bölgəsində yerləşən və 6 milyondan çox əhaliyə sahib Somali dövlətinin bir hissəsidir. 1990-cı illərin əvvəlindən muxtariyyət elan etmiş bu bölgənin əhəmiyyəti Ədən körfəzi, Qırmızı dənizlə sərhədləri və Cibutiyə yaxınlığı ilə bağlıdır. İsrailin Somalilandı tanıması Afrika Buynuzunda güc balansını dəyişmək məqsədi daşıyan qeyri-adi və strateji bir addımdır.
Sionist media qurumlarının məlumatına görə, Təl-Əvivin Somalilandı tanımaq qərarı ABŞ-la koordinasiya nəticəsində verilib və bu addım İsrail rejiminin Ədən körfəzi və Qırmızı dəniz kimi strateji bölgələrdəki regional hədəfləri çərçivəsində dəyərləndirilə bilər.
“Begin–Sadat Strateji Araşdırmalar Mərkəzi”nin hesabatına əsasən, İsrail bu bölgədə kəşfiyyat, müşahidə və tanıma (ISR), liman təhlükəsizliyi və dəniz sahəsi üzrə məlumatlılıq (MDA) sahələrində imkanlarını fəallaşdırmağı planlaşdırır. Bu isə rejimə bölgəyə nəzarətdə böyük üstünlük qazandıracaq. Kəşfiyyat, müşahidə və tanıma sahəsi pilotsuz uçuş aparatları, peyk sistemləri və sensor şəbəkələri kimi qabaqcıl texnologiyalardan istifadə etməklə davamlı məlumat toplanmasını və onların əməliyyat məlumatına çevrilməsini təmin edir.
Dəniz sahəsi üzrə məlumatlılıq isə dəniz məkanında təhlükəsizlik, iqtisadiyyat və ətraf mühitlə bağlı bütün fəaliyyətlərin vahid mənzərəsini yaratmaq qabiliyyəti deməkdir. Buna görə də İsrailin Somalilandı tanıması özlüyündə son məqsəd deyil, regional oyun qaydalarını dəyişmək istiqamətində ilk addımdır. Əsas niyyət ticarət, informasiya və casusluq marşrutlarına nəzarət edə bilən təsir və ittifaq şəbəkələri qurmaqdır.
Lakin Somaliland sionist rejimin hədəfində olan yeganə bölgə deyil. Bu çərçivədə Sudana da toxunmaq olar. Araşdırmalar göstərir ki, İsrail rejimi bu ölkədə, xüsusilə 2011-ci ildə Cənubi Sudanın ayrılmasında separatçı hərəkatları uzun illər dəstəkləyib. Xəbər mənbələri bu rejimin Cənubi Sudanın müstəqillik tərəfdarlarına hərbi və logistik dəstək verdiyini təsdiqləyir. Məqsəd o dövrdə ərəb ölkələri, xüsusilə müqavimət oxu ilə müttəfiq olan Sudanı zəiflətmək idi. Bu barədə İsrailin Cənubi Sudandakı keçmiş səfiri Hayim Koren “Moşe Dayan Yaxın Şərq və Afrika Araşdırmaları Mərkəzi” üçün yazdığı təhlildə İsrailin separatçılara dəstəyinin Sudan və ərəb bölgəsini hədəf alan strategiyanın bir hissəsi olduğunu etiraf edib.
Reallıq ondan ibarətdir ki, İsrail rejiminin Sudanlı separatçılara yardımı, mərkəzi hökumətlərin anti-İsrail mövqeyinə görə Təl-Əvivin təsir göstərə bilmədiyi ölkələrdə parçalanma oxu yaratmaq strategiyasının bir hissəsidir. Bu barədə “Haaretz” qəzeti də yazaraq qeyd edib ki, “bu siyasət Afrika Buynuzunda Efiopiya və Türkiyənin təsirini nəzarətdə saxlaya biləcək strateji ittifaqlar qurmaq cəhdinin bir hissəsidir.” Bu da göstərir ki, İsrail Sudanda Türkiyəni ciddi rəqib kimi görür və onu cilovlamaq niyyətindədir.
Liviyada isə 2011-ci ildə daxili böhran başlayıb Müəmmər Qəddafinin devrilməsindən sonra xarici ölkələrin geniş nüfuzu üçün şərait yarandı. Elə ilk vaxtlardan İsrail rejimi dolayısı ilə Liviyanın şərqinə nəzarət edən general Xəlifə Haftər və separatçı qüvvələri dəstəklədi. Liviyanın Aralıq dənizindəki dəniz sərhədləri bu ölkəni İsrail üçün strateji baxımdan mühüm edir.
Bundan əlavə, daxili böhran başlamazdan əvvəl Liviyanın anti-İsrail mövqeyi bu rejimə ölkəni parçalamaq və orada nüfuz qazanmaq fürsəti verdi. “Maariv” kimi mənbələr Misirli ekspertlərə istinadla İsrailin Liviya separatçılarını dəstəklədiyini və bunun regionda parçalanmanı təşviq edən geniş strategiyanın bir hissəsi olduğunu yazıb.
Yəmən məsələsində də – son illər daxili mediada daha çox yer alan bu mövzuda – sionist rejimin izlərini aydın şəkildə görmək mümkündür. 2012-ci ildə bu ölkədə qarşıdurmalar başlayandan bəri İsrail rejimi Yəmənin cənubunda separatçı hərəkatları, xüsusilə Cənub Keçid Şurasını (STC) dəstəkləyib ki, ölkə şimal və cənub olaraq iki hissəyə bölünsün. Cənubi Yəmənin əhəmiyyəti onun Qırmızı dənizin girişi, Ədən körfəzi və Bab əl-Məndəb boğazına çıxışı ilə bağlıdır ki, bu da Eylat limanına gedən ticarət gəmiləri üçün əsas keçid yoludur. 2023-cü ilin oktyabrında Qəzza müharibəsi başlayıb Ənsarullah İsrail əleyhinə cəbhəyə qoşulduqdan sonra bu bölgənin əhəmiyyəti İsrail üçün daha da artdı.
Son iki ildə İsrail döyüş təyyarələri Ənsarullahın nəzarətində olan bölgələrə dəfələrlə hücum edib. Təkcə 2025-ci ildə 20 böyük hücum həyata keçirilib ki, bu da döyüş təyyarələrinin 2000 kilometrlik uçuşu, havada yanacaq doldurulması və nəticədə İsrail üçün yüksək maliyyə xərcləri demək idi. Bu səbəbdən Ənsarullaha coğrafi yaxınlıq İsrailin regional siyasətində prioritetə çevrildi. Son bir ayda Yəməndə Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ-nin dəstəklədiyi qüvvələr arasında toqquşmaların başlaması və ardınca Somalilandın tanınması bu məqsədə xidmət edən strategiyanın tərkib hissəsi idi.
Bu barədə ivritdilli “Globes” saytı yazıb: “Yəmənin qarşısında yerləşən Somalilandın coğrafi mövqeyi İsrailə Ənsarullah təhdidlərini daha yaxşı idarə etməyə kömək edir və bu, separatçı siyasətin bir hissəsidir.”
Eyni zamanda “Makor Rişon” saytı da qeyd edib: “Somalilandın tanınması Ənsarullaha qarşı əməliyyatlara bu ərazidən yardım edə bilər.” Bununla belə, Somaliland rəsmiləri İsrailə bu ərazidən hərbi məqsədlərlə istifadə etməyə icazə verməyəcəklərini bildiriblər. Lakin sahə reallıqları bu siyasi bəyanatlardan xeyli fərqlənir. ABŞ-ın Somalilandı siyasi və maliyyə baxımından dəstəkləməsi bu bölgə rəhbərliyinin mövqeyini dəyişə bilər.
Bu səbəbdən Somalilandın tanınması İsrailin Qırmızı dənizdə nüfuzunu genişləndirmək, Ənsarullaha qarşı hücumların xərclərini azaltmaq və Yəməndə separatçı yanaşmaları gücləndirmək siyasətinin bir hissəsidir. Lakin bu addım Afrikada yeni separatçı hərəkatlar zəncirini hərəkətə gətirə bilər ki, bu da Çin, Türkiyə, Misir, Səudiyyə Ərəbistanı və Afrika İttifaqı kimi aktorların kəskin reaksiyasına səbəb olub.
Bu əsasda demək olar ki, sionist rejim hədəf ölkələrində separatçı hərəkatları dəstəkləməyə yönəlmiş siyasətlər yürüdür. Bu siyasətlər adətən anti-İsrail mövqeyinə malik ərəb ölkələrini zəiflətmək, Qırmızı dəniz və Bab əl-Məndəb kimi strateji su yollarına nəzarət etmək və Türkiyə başda olmaqla regional rəqiblərin nüfuzuna qarşı durmaq məqsədi daşıyan geniş strategiyanın tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir. Qeyd etmək lazımdır ki, bu fəaliyyətlərin bir qismi Təl-Əvivin İbrahim razılaşmalarındakı müttəfiqləri ilə əməkdaşlıq çərçivəsində həyata keçirilir və ABŞ-ın da təsdiqini daşıyır.
