Trampın Sionist Rejimə Yardımı Dayandırmaq Qərarı Qalmaqal Yaratdı

Trampın açıqlaması İsrail rəhbərliyini çaşdırıb

İsrail kütləvi informasiya vasitələrinin məlumatına görə, ABŞ Prezidenti Donald Trampın İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu ilə Amerika hərbi yardımının dayandırılması barədə razılığa gəldiyini elan etməsi İsrailin dövlət qurumlarında çaşqınlıq yaradıb.

Söhbət ABŞ-ın İsrailə hər il ayırdığı 3,8 milyard dollarlıq yardımdan gedir.

Tramp İsrailin artıq iqtisadi baxımdan inkişaf etmiş dövlət olduğunu və bu vəsaitə ehtiyac duymadığını bildirib.

Bununla yanaşı, ABŞ prezidenti İsrailin Amerika silahlarını almağa davam edə biləcəyini qeyd edib.

Tramp: İsrail artıq bu vəsaitə ehtiyac duymur

ABŞ prezidenti yardımın dayandırılması barədə açıqlamasını İsrailin iqtisadi vəziyyəti ilə əsaslandırıb.

Onun sözlərinə görə, İsrail artıq çiçəklənən dövlətə çevrilib və Vaşinqtonun maliyyə dəstəyindən əvvəlki kimi asılı deyil.

Trampın açıqlamasına əsasən, maliyyə yardımının dayandırılması İsrailin ABŞ-dan silah satın almasına mane olmayacaq.

Qərarın arxasında ABŞ seçkiləri dayanır?

İsrail mediası Trampın açıqlamasını ABŞ-da keçirilən seçkilərlə də əlaqələndirib.

ABŞ prezidenti Demokratlar Partiyasının namizədlərinin amerikalı vergi ödəyicilərinin vəsaitlərinin İsrailə ayrılmasına yönəltdiyi tənqidləri xatırladıb.

İsrail mediasının qiymətləndirməsinə görə, Tramp bu addımla siyasi rəqiblərinin seçki kampaniyasında istifadə etdikləri arqumentlərdən birini aradan qaldırmağa çalışıb.

Tramp təşəbbüsün Netanyahudan gəldiyini bildirib

Donald Tramp yardımın dayandırılması təşəbbüsünün İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu tərəfindən irəli sürüldüyünü açıqlayıb.

Netanyahu daha əvvəl də ABŞ-ın hərbi yardımından asılılığın təxminən on il ərzində mərhələli şəkildə aradan qaldırılmasını istədiyini dəfələrlə bildirib.

Bu yanaşma onun İsrailin hərbi və iqtisadi müstəqilliyini gücləndirmək məqsədilə irəli sürdüyü “Böyük Sparta” konsepsiyası ilə əlaqələndirilir.

Yardım 2026-cı ildə, yoxsa 2028-ci ildə dayandırılacaq?

Trampın açıqlamasından sonra əsas suallardan biri yardımın dayandırılacağı tarixlə bağlı yaranıb.

ABŞ prezidenti maliyyə dəstəyinin 2026-cı ilin sonunda dayandırılmasından danışıb.

Lakin Barak Obamanın prezidentliyi dövründə bağlanmış mövcud razılaşma yardımın 2028-ci ilin sonunadək davam etdirilməsini nəzərdə tutur.

İsrail hökumətindən rəsmi təsdiq gəlməyib

İsrail mediasının məlumatına görə, yardımın hansı tarixdə və hansı mexanizmlə dayandırılacağı barədə İsrail tərəfindən rəsmi təsdiq verilməyib.

Bundan başqa, qərarın raketdən müdafiə sistemlərinin birgə maliyyələşdirilməsinə də şamil olunub-olunmayacağı aydın deyil.

Bu qeyri-müəyyənlik Tramp və Netanyahu arasında əldə olunduğu bildirilən razılaşmanın məzmunu ilə bağlı sualları artırıb.

İsrailin Müdafiə və Maliyyə nazirliklərində çaşqınlıq

İsrail mediası Trampın açıqlamasının Müdafiə və Maliyyə nazirliklərində, orduda, eləcə də təhlükəsizlik və hərbi qurumlarda gözlənilməz qarşılandığını bildirib.

İsrailli rəsmilərin sözlərinə görə, Vaşinqtonla növbəti təhlükəsizlik razılaşmasına dair danışıqlar davam etsə də, onlara bu açıqlama barədə əvvəlcədən xəbərdarlıq edilməyib.

İsrail nümayəndə heyəti iki həftə əvvəl ABŞ-da olub

Trampın açıqlamasından təxminən iki həftə əvvəl İsrail nümayəndə heyəti ABŞ-a səfər edib.

Səfər zamanı gələcək hərbi satınalmalar müzakirə olunub.

Danışıqlar tanklar, döyüş sursatları, rabitə vasitələri, elektron avadanlıqlar, texniki xidmət və mühafizə sistemləri üzrə satınalma planlarını əhatə edib.

Buna baxmayaraq, İsrail qurumlarının yardımın dayandırılması barədə açıqlamadan əvvəl məlumatlandırılmadığı bildirilir.

İsrailin 2027 və 2028-ci il büdcələri təhlükə altında

İsrailin 12-ci kanalının məlumatına görə, Maliyyə Nazirliyi Trampın bəyanatını təəccüblə qarşılayıb.

Nazirlik 2027 və 2028-ci illərin büdcələrini hazırlayarkən ABŞ yardımının mövcud razılaşmanın başa çatacağı tarixədək davam edəcəyini nəzərdə tutub.

Hökumət əlavə maliyyə mənbələri axtarmalı ola bilər

Maliyyə Nazirliyindəki mənbələr xəbərdarlıq ediblər ki, mövcud hərbi satınalma öhdəlikləri qüvvədə qaldığı halda yardımın dayandırılması hökuməti alternativ maliyyə mənbələri tapmağa məcbur edəcək.

ABŞ-ın İsrailə yardımı azaltmaq və ya tamamilə dayandırmaq istiqamətində ümumi mövqeyi əvvəlcədən məlum olsa da, qərarın miqyası və icra mexanizmi hələ də aydın deyil.

Bu səbəbdən maliyyə nəticələri faktiki olaraq hansı tədbirlərin həyata keçiriləcəyindən asılı olacaq.

Məsələ hərbi xərclərin və onlarla bağlı maliyyə öhdəliklərinin artdığı bir dövrdə gündəmə gəlib.

Netanyahu hökumətlə məsləhətləşmədən razılığa gəlib?

Trampın açıqlaması İsrailin təhlükəsizlik və hərbi qurumlarında başqa suallar da yaradıb.

Əsas müzakirələrdən biri ABŞ prezidentinin mövcud razılaşmanı ləğv etməyi, yoxsa təhlükəsizlik əməkdaşlığı modelini mərhələli şəkildə dəyişməyi nəzərdə tutması ilə bağlıdır.

Bundan başqa, Netanyahunun belə genişmiqyaslı razılaşmanı müvafiq peşəkar qurumlarla, Maliyyə Nazirliyi, hökumət və təhlükəsizlik kabineti ilə məsləhətləşmədən əldə edib-etmədiyi də sual doğurub.

12-ci kanal: Trampın açıqlamasının iki mümkün izahı var

İsrailin 12-ci kanalının Vaşinqton müxbiri Trampın son bəyanatına iki mümkün izah irəli sürüb.

Müxbirin fikrincə, Netanyahu 2025-ci ilin dekabrında Mar-a-Laqoda Trampla görüşü zamanı mövcud razılaşmanın dayandırılmasını deyil, növbəti razılaşmadan başlayaraq yardımın azaldılmasını təklif edib.

Onun sözlərinə görə, Tramp həmin vaxt bu təklifə təəccüblənib, israilli müşavirlər isə Netanyahunu belə təşəbbüslə çıxış etməkdən çəkindirməyə çalışıblar.

Ya tarix səhv göstərilib, ya da gizli razılaşma var

12-ci kanalın müxbiri iki ehtimalı qeyd edib.

Birinci ehtimala görə, Tramp yardımın dayandırılacağı tarixi dəqiq göstərməyib.

İkinci ehtimala əsasən isə tərəflər arasında mövcud razılaşmanın nəzərdə tutulduğundan iki il əvvəl başa çatdırılması barədə ictimaiyyətə açıqlanmayan anlaşma ola bilər.

Kanalın siyasi şərhçisi bildirib ki, narahatlığın əsas səbəbi yardımın azaldılması deyil, Trampın bu qərarı məhz seçki günü açıqlamasıdır.

Şərhçinin fikrincə, bu, ABŞ prezidentinin həmin addımı seçicilər arasında müsbət qarşılanan qərar hesab etdiyini göstərə bilər.

Kanalın siyasi müxbiri də amerikalı seçicilərə ünvanlanan mesajın qərarın özündən daha əhəmiyyətli ola biləcəyini qeyd edib.

“Maariv”: ABŞ ilə strateji ittifaq zəifləyir

İsrailin “Maariv” qəzetinin siyasi şərhçisi məsələni yalnız maliyyə yardımının itirilməsi kimi qiymətləndirməyib.

Onun fikrincə, bu addım İsrailin milli təhlükəsizliyinin əsas dayaqlarından biri hesab edilən ABŞ ilə strateji ittifaqın zəifləməsini əks etdirir.

Netanyahu münasibətlərin zəifləməsində ittiham olunub

“Maariv”in şərhçisi Vaşinqtonla münasibətlərin zəifləməsinə görə Benyamin Netanyahunu məsuliyyət daşıyan tərəf kimi göstərib.

O, Netanyahu hökumətinin siyasətinin ABŞ ilə əlaqələrin zəifləməsinə töhfə verdiyini bildirib.

“Haaretz”: İsrailin bölgədəki mövqeyi zəifləyə bilər

“Haaretz” qəzetinin hərbi şərhçisi isə yardımın dayandırılmasının mümkün regional nəticələrinə diqqət çəkib.

Onun fikrincə, Vaşinqtonun İsraildən uzaqlaşması və ya dəstəyini azaltdığı görüntüsünün yaranması İsrailin bölgə ölkələri qarşısındakı mövqeyini zəiflədə bilər.

ABŞ dəstəyinin azalması regional təsirə malik ola bilər

Şərhçi bildirib ki, ABŞ-ın dəstəyini azaltdığı təəssüratı İsrailin regional nüfuzuna təsir göstərə bilər.

Bu vəziyyət Netanyahunun Trampla münasibətləri və ABŞ ilə hərbi əməkdaşlıq vasitəsilə formalaşdırmağa çalışdığı siyasi mesajı da zəiflədə bilər.

Respublikaçı seçicilərin İsrailə münasibəti dəyişə bilər

İsrail Demokratiya İnstitutunun Siyasət şöbəsinin sədr müavini Noa Haker yardımın dayandırılması ilə bağlı başqa bir təhlükəyə diqqət çəkib.

Onun fikrincə, əsas risklərdən biri Respublikaçılar Partiyasının tərəfdarlarının İsrailə ayrılan yardıma münasibətinin dəyişməsidir.

Vens: ABŞ dəstəyi artıq qeyd-şərtsiz deyil

Noa Haker ABŞ-nin vitse-prezidenti Cey Di Vensin açıqlamalarını xatırladıb.

Vens Vaşinqtonun İsrailə dəstəyini artıq qeyd-şərtsiz maliyyə öhdəliyi kimi qiymətləndirmədiyini bildirib.

Onun sözlərinə görə, ABŞ İsraildən Amerika maraqlarını və siyasətini nəzərə almasını gözləyir.

Yardımın dayandırılması büdcə kəsirini artıra bilər

“Yediot Ahronot” qəzetinin iqtisadi şərhçisi ABŞ yardımının dayandırılmasının İsrail üçün iqtisadi fəlakət olmayacağını, lakin hökumətin üzərinə böyük maliyyə yükü qoyacağını bildirib.

Onun hesablamasına görə, bu addım 2027-ci ilin büdcə kəsirinə təxminən 15 milyard şekel, yəni 5 milyard dollara yaxın əlavə yük gətirə bilər.

Vergilər arta, sosial xərclər azala bilər

İqtisadi şərhçinin fikrincə, yaranacaq maliyyə yükünün qarşılanması üçün hökumət vergiləri artırmalı və ya mülki sahələrə ayrılan xərcləri azaltmalı ola bilər.

Bu ixtisarlar sosial rifah, səhiyyə, təhsil və infrastruktur sahələrini əhatə edə bilər.

Bundan başqa, ABŞ-dan hərbi satınalmaların birbaşa İsrail büdcəsi hesabına maliyyələşdirilməsi ölkənin tədiyə balansına da təsir göstərə bilər.

Tədiyə balansında kəsir yarana bilər

Şərhçinin qiymətləndirməsinə görə, Amerika hərbi satınalmalarının dövlət xəzinəsi hesabına ödənilməsi tədiyə balansında davamlı müsbət saldonun aradan qalxmasına səbəb ola bilər.

Hətta bu göstəricinin kəsirə çevrilməsi ehtimalı da qeyd olunur.

Belə bir vəziyyət dolların məzənnəsinə və ümumilikdə iqtisadiyyata təsir göstərə bilər.

Yardımın dayandırılması hərbi müstəqillik üçün fürsət kimi də qiymətləndirilir

İsrail mediasında səsləndirilən digər yanaşmaya görə, ABŞ yardımının dayandırılması ölkənin hərbi və sənaye müstəqilliyini gücləndirmək üçün imkan yarada bilər.

Bu yanaşmanın tərəfdarları yerli istehsalın genişləndirilməsini ön plana çəkirlər.

Yerli silah və texnologiya istehsalının artırılması

Təhlillərdə döyüş sursatlarının və hərbi texnologiyaların yerli istehsalının artırılması imkanları qeyd olunur.

Bunun ABŞ-dan hərbi satınalmalardan asılılığı azaltmağa və ixracı genişləndirməyə şərait yarada biləcəyi bildirilir.

Beləliklə, yardımın dayandırılması bəzi şərhçilər tərəfindən maliyyə yükü, digərləri tərəfindən isə hərbi sənayenin inkişafı üçün imkan kimi qiymətləndirilir.

İsrail ordusunun maliyyələşdirilməsində struktur problemləri

ABŞ yardımının dayandırılmasının mümkün nəticələri fonunda İsrail mediası ordunun maliyyələşdirilməsi və şəxsi heyətin idarə olunması ilə bağlı problemlərə də diqqət çəkib.

Əsas məsələlər sırasında daimi hərbi xidmətdə ixtisaslı kadr çatışmazlığı və ehtiyat qüvvələrdən asılılığın artması göstərilir.

Ehtiyat hərbçilərin saxlanılması daha baha başa gəlir

İsrail mediasında yayılan təhlillərə görə, bəzi ehtiyat hərbçilərin xidmət xərcləri onların daimi hərbi xidmətdə saxlanılması ilə müqayisədə üç-dörd dəfə yüksək ola bilər.

Bu məsələ hərbi xərclərin artması və ABŞ maliyyə yardımının mümkün dayandırılması ilə bağlı müzakirələrdə ayrıca yer tutur.

ABŞ–İsrail münasibətlərinin gələcəyi müzakirə olunur

İsrail mediasının Trampın açıqlamasına münasibətində üç əsas məsələ ön plana çıxır.

Bunlardan birincisi, Donald Tramp və Benyamin Netanyahu arasında gələcək Amerika yardımı ilə bağlı əldə olunduğu bildirilən anlaşmanın şərtlərinin aydın olmamasıdır.

İkinci məsələ yardımın dayandırılmasının İsrailin maliyyə və hərbi imkanlarına mümkün təsiridir.

Üçüncü məsələ isə ABŞ-ın İsrailə siyasi dəstəyinin zəifləməsi ilə bağlı narahatlıqlardır.

Beləliklə, Trampın illik 3,8 milyard dollarlıq yardımın dayandırılması barədə açıqlaması yalnız maliyyələşdirmə məsələsini deyil, ABŞ ilə İsrail arasındakı strateji ittifaqın gələcəyini də müzakirə mövzusuna çevirib.