Qlobal təkəbbürün çatlama xışıltıları hər tərəfdən eşidilir. Soyqırımçı-Epstein koalisiyasının İrana diktə etdiyi müharibə dördüncü həftəsinə girərkən, yalnız baş tutmayan strateji hesabları deyil, Amerika hegemoniyasının ümumi görünüşündəki aşınmaları da müzakirə edirik. İran ağır itkilərə məruz qalmasına baxmayaraq, qarşıdurmanı idarə etməkdə təəccüblü bir müqavimət nümayiş etdirərkən, ABŞ müharibədə təşəbbüsü itirir. İsrailin yeganə dərdi eyni anda bütün düymələrə basaraq İrana mümkün olan maksimum zərəri vurmaq, qeyri-sabitlik yaratmaq və onu çöküşə sürükləməkdir. Soyqırımçı rejim üçün bir çıxış strategiyası olması lazım deyil; bu daha çox ABŞ-ın problemidir! İranın Hörmüz boğazındakı ağıllı bağlama strategiyası və enerji obyektlərinə qarşı cavab zərbələri bu müharibənin düyün nöqtəsinə çevrilib.
Tramp administrasiyası Boğazı açan yeni bir tənlik diktə edə bilsə, buradan bir qələbə havası əldə edib müharibəni bitirə bilər. İşin əvvəlində elan etdikləri strateji hədəflərin heç birinə çatmadan geri çəkildikləri üçün bu nəticə İranın hesabına qələbə kimi yazılar. Əgər Hörmüzdə İranın nəzarəti qırıla bilməsə, qlobal enerji tənliyində Amerika nizamı üçün geri sayım başlayar. İranın təzminat kimi Hörmüzdə keçidləri ödənişə bağlaması və neftin dollar xaricində valyutalarla satılmasını şərt qoyması petrodollar tənliyində çatlar yarada bilər. Təbii ki, bunun mümkünlüyü çox böyük iddiadır. Amma olan budur: İran düşməni ölkəni müdafiə, raket və PUA imkanlarının məhv edilməsi, rejim dəyişikliyi, nüvə proqramının dayandırılması kimi hədəflərdən uzaqlaşdırıb məsələni Hörmüz və enerji dar boğazına düyünlədi. Cənubi Pars təbii qaz yatağına hücumlara cavab zərbələri Amerika müttəfiqlərinin obyektlərini alov içində qoyunca Tramp İsrailə yenidən “Enerji obyektlərinə hücum etmə” deyə sərhəd çəkmək məcburiyyətində qaldı. Müharibənin gedişatını müəyyən edən bir çıxılmaz vəziyyət yarandı.
Bunu yarmaq hesabları ilə Trampın NATO və regional tərəfdaşlarla koalisiya qurmaq təşəbbüsü iflasa uğradı. İndi NATO-ya “Qorxaqlar, bunu unutmayacağıq” deyə sərt çıxış edir. Tərəfdaşlıq baxımından əldə etdiyi yeganə nəticə Riyadda toplanan İslam və Ərəb ölkələrinin İranı qınayıb ABŞ və İsrailə söz deyə bilməyənlərin ortaq bəyanatı oldu. Bu da soyqırımçı-Epstein koalisiyası lehinə tarixə keçəcək acınacaqlı bir mövqe olaraq qalacaq. ABŞ iki təyyarədaşıyıcısından USS Gerald Ford-un müəmmalı yanğınla sıradan çıxması fonunda USS Abraham Lincoln-u İrandan uzaq tutmağa çalışır. Bu vəziyyətdə USS Tripoli və USS Boxer adlı amfibiya hücum gəmilərini sanki yem kimi təxminən 5 min dəniz piyadası və xüsusi qüvvə ilə Hörmüz missiyası üçün bölgəyə göndərir. Bu sevkiyyatla “quru əməliyyatı” seçimini də dilə gətirir. Amma Tramp ziddiyyətlidir; papatya falı kimi bir gün “Quruya əsgər göndərə bilərik” deyir, ertəsi gün bundan geri çəkilir. İranın Körfəz sahillərindəki bütün hərbi varlıqlarını məhv etdikdən sonra neft mərkəzi Xark adasını işğal etməyi və ya mühasirəyə almağı İranı diz çökdürəcək bir koz kimi xəyal edir, amma bu da bir bataqlıq hekayəsinə çevrilə bilər. Bununla yanaşı bir qələbə nəticəsi üçün uran ehtiyatlarını ələ keçirmək məqsədilə komando əməliyyatı da düşünülür. Bu, sanki uçuruma daş atmaq kimidir; ümidsiz bir missiya. “İranın hava qüvvələri, donanması, raket sistemləri artıq yoxdur” dedikləri nöqtədə nə oldu? “Radara düşməz” və “vurulmaz” deyilən F-35 təyyarələrindən biri istilik izi ilə vuruldu.
Beşinci nəsil üstünlüyün parıltısı söndü. Bundan 24 saat keçməmiş İran 4 min km uzaqda Hind okeanında Amerikan qüvvələrinin istifadə etdiyi Britaniya müstəmləkə adası Dieqo Qarsiyaya iki orta mənzilli ballistik raket göndərdi. Beləliklə həm raket sürprizində yeni bir mərhələ açıldı, həm də ikinci bir nüvə gücünə “Sən də toxunulmaz deyilsən” mesajı verildi. Əlbəttə müharibənin yekun nəticələri barədə “son söz” demək üçün tezdir. Digər tərəfdəki gözü dönmüşlüyün sərhədlərini təxmin etmək mümkün deyil! Bununla belə üç həftənin məlumatları Pentaqonda oksigen yerinə barıt udan və əzələləri ilə danışan Müdafiə naziri Pit Hegsethin hekayəsinə turşu tökür. Tramp müharibəni Amerika ictimaiyyətində də uduzur. Müharibəyə etiraz olaraq ABŞ Milli Terrorla Mübarizə Mərkəzinin direktor vəzifəsindən istefa verən Co Kent ABŞ-ı müharibəyə sürükləyən İsrail oxunu ifşa edir. Trampın yaxın müttəfiqi Çarli Kirk Ağ Evdə “İranla müharibənin qarşısını alın” israrından sonra öldürüldüyünü və qətlin İsrail bağlantısını araşdırmağa icazə verilmədiyini deyərkən əslində öz həyatının da təhlükədə olduğunu bilir.
Lakin İsrail və onunla bağlı lobbilərin Trampı daxil etdikləri əks-səda otağının imkanlarını ortaya tökməsi Yaxın Şərqdəki kiçik tərəfdaşın qlobal gücü istismar etməsinə imkan verən sistemi sarsıdır. İsrailli liderlərin onilliklər boyu qurduqları Amerika qərarvermə mexanizmlərinə hakim olma qabiliyyəti üzə çıxır. Haqsız və qeyri-legitim müharibənin nəticələrindən biri də bu sistemdəki nasazlıqlar olacaq. ABŞ Çin’i mühasirəyə alma strategiyası çərçivəsində böyük bir səddi – yəni İranı – yıxmaq istəyərkən Asiyadakı müdafiə sistemlərini Yaxın Şərqə köçürmək məcburiyyətində qalır. Bu isə strateji rəqibin qarşısından çəkilmək deməkdir. Eyni aşınma Rusiyaya qarşı Avropada qurulan güc balansı üçün də keçərlidir. Enerji qiymətlərini nəzarətdə saxlamaq üçün Rusiyaya tətbiq etdiyi sanksiyaları yumşaltmaq yoluna gedir, hətta İranın dənizlərdəki neftinin Çin əvəzinə müttəfiq ölkələrə gedə bilməsi üçün sanksiyalarda istisnalar tətbiq edir. Bunlar uduzan tərəfin çıxılmaz vəziyyətini göstərən əlamətlərdir.
ABŞ və İsrail cütlüyünün ən istəmədiyi nəticə müharibənin İran xalqını dövlət ətrafında birləşdirməsi idi ki, bu da baş verdi. Hüseyniyyə məktəbindəki şəhadət anlayışının və çoxqatlı dövlət quruluşunun düşmənin “baş kəsmə” strategiyasını necə iflasa uğratdığını anlamaqdan uzaqdırlar. PUA və raket sistemləri ilə yanaşı İranın asimmetrik müharibə qabiliyyətləri də qarşıdurmanın gedişinə təsir edir.
2024-cü ildən bəri böyük bir təkəbbürlə “Müqavimət Oxu”nun faciəvi sonunu yazanlar Livanda Hizbullahın dönüşünün şokunu yaşayır. Livan ağır bombardman altında olmasına baxmayaraq Hizbullah gündə 50-yə çatan dəqiq əməliyyatlar həyata keçirir. “İşığın Qüvvələri” adlı safsata koalisiyası İraq səhnəsindəki inkişaflar qarşısında da heyrətini gizlədə bilmir. NATO İraqdan tamamilə geri çəkildi. Yaxın Şərqdə vurulmamış Amerika bazası qalmadı. Amerikalıların bundan sonra ən çox soruşacağı sual: çəkilmək, qalmaq, yoxsa yenidən yerləşmək? Nəticə olaraq qlobal miqyasda öldürmə və məhv etmə qabiliyyətindəki möhtəşəm üstünlük simmetrik nəticələr vermir; asimmetrik güc tənliyi təkəbbür abidələrinin üzünə çırpılır.
