ABŞ-ın İraqdakı hərbi missiyası başa çatdı
ABŞ-ın İraqdakı son hərbi qüvvələri ölkədən çıxarılıb. Bununla Vaşinqtonun İŞİD-ə qarşı beynəlxalq koalisiya çərçivəsində İraqda davam etdirdiyi 12 illik hərbi missiya rəsmən yekunlaşıb.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp sentyabrın 30-da son Amerika hərbçilərinin İraqdan ayrıldığını açıqlayıb. O, Ərbil hava bazasından koalisiya qüvvələrinin və hərbi texnikanın çıxarılmasını uzun illər davam edən hərbi iştirakın sonu kimi təqdim edib.
Tramp İraqdakı hərbi mövcudluğu ABŞ üçün çox baha başa gəlmiş bir proses kimi xarakterizə edib. ABŞ prezidenti qərar qarşısında qalarkən iki variantın — İraqda qalmaq və ya qüvvələri geri çəkmək — nəzərdən keçirildiyini, nəticədə Amerika hərbçilərinin ölkəyə qaytarılması zamanının çatdığı qənaətinə gəldiyini bildirib.
Son qüvvələr Ərbil bazasını tərk etdi
Pentaqonun baş sözçüsü Şon Parnellin açıqlamasına görə, ABŞ və koalisiya qüvvələrinin Ərbil hava bazasından planlı şəkildə çıxarılması İraqdakı hərbi missiyanın yekun mərhələsi olub.
ABŞ Müdafiə Nazirliyi prosesin 2024-cü ilin sentyabrında Vaşinqtonla Bağdad arasında əldə edilmiş razılaşmaya uyğun həyata keçirildiyini bildirib. Pentaqon İŞİD-in İraqda mütəşəkkil hərbi qüvvə kimi məğlub edilməsini 12 illik əməliyyatın əsas nəticəsi kimi təqdim edir.
ABŞ qüvvələrinin çıxması İŞİD-ə qarşı bütün regional əməliyyatların başa çatması demək deyil. Koalisiyanın birgə əməliyyat qərargahı İordaniyaya köçürülüb, ABŞ isə İraq qüvvələrinə məhdud təlim və kəşfiyyat dəstəyini davam etdirməyi nəzərdə tutur.
Tramp İraq müharibəsinin itkilərindən danışdı
Tramp açıqlamasında ABŞ-ın İraqdakı uzunmüddətli hərbi iştirakının insan itkisinə də diqqət çəkib.
ABŞ prezidentinin sözlərinə görə, İraqda 4 500-dən çox amerikalı hərbçi həlak olub, 31 mindən çox hərbçi yaralanıb. Tramp bəzi yaralanmaların ağır olduğunu, müharibə və sonrakı əməliyyatlar zamanı yüzlərlə müqaviləli əməkdaşın da öldüyünü bildirib.
ABŞ-ın 2003-cü ildə İraqa müdaxiləsindən sonrakı dövrdə 4 500-dən çox amerikalı hərbçinin həyatını itirməsi digər mənbələr tərəfindən də təsdiqlənir.
ABŞ İraqdan ikinci dəfə tam çıxır
Hazırkı proses ABŞ ordusunun İraqdan ilk genişmiqyaslı çıxışı deyil.
ABŞ 2003-cü ildə Səddam Hüseyn hökumətini devirmək məqsədilə İraqa müdaxilə etmişdi. Amerika qüvvələrinin əsas hissəsi 2011-ci ilin sonunda ölkəni tərk etmişdi.
Lakin 2014-cü ildə İŞİD-in Mosul və İraqın digər geniş ərazilərini ələ keçirməsindən sonra ABŞ qüvvələri İraq hökumətinin müraciəti əsasında ölkəyə geri qayıtmışdı. Sonrakı illərdə ABŞ rəhbərliyindəki beynəlxalq koalisiya İraq təhlükəsizlik qüvvələrinə hava dəstəyi, təlim, kəşfiyyat və digər hərbi yardım göstərib.
İraq təhlükəsizliyinə əsas məsuliyyət Bağdada keçir
ABŞ Mərkəzi Komandanlığının mövqeyinə görə, qüvvələrin çıxarılmasından sonra ölkənin təhlükəsizliyinə görə əsas məsuliyyət İraq hökuməti və təhlükəsizlik qüvvələrinin üzərinə keçir.
ABŞ Mərkəzi Komandanlığının rəhbəri admiral Bred Kuper bildirib ki, regionda yerləşən Amerika və koalisiya qüvvələri İŞİD-dən yaranacaq mümkün təhlükələrə cavab verməyə hazır qalacaq.
Pentaqon da İraq təhlükəsizlik qüvvələrinin, o cümlədən Peşmərgənin İŞİD qalıqlarına qarşı əsas məsuliyyəti öz üzərinə götürəcəyini açıqlayıb. Vaşinqton isə təlim və kəşfiyyat sahəsində məhdud əməkdaşlığı davam etdirməyi planlaşdırır.
Tramp İraqın yeni baş nazirindən danışdı
Tramp çıxışında İraqın yeni baş naziri Əli Falih əl-Zeydi barədə də müsbət fikirlər səsləndirib.
ABŞ prezidenti əl-Zeydinin ölkəni idarə etməkdə uğurlu olacağına ümid etdiyini bildirib. Tramp İraqın yeni siyasi rəhbərliyi ilə bağlı nikbin mövqe nümayiş etdirsə də, ABŞ qoşunlarının çıxmasından sonra ölkənin təhlükəsizlik və siyasi sisteminin qarşısında mühüm problemlər qalır.
İŞİD-in gizli hücrələrinin fəaliyyəti və İranla yaxın əlaqələri olan silahlı qrupların ölkədəki rolu bu məsələlər sırasında göstərilir. Reuters-in məlumatına görə, bəzi İraq və kürd rəsmiləri ABŞ qüvvələrinin çıxışı ərəfəsində İŞİD fəallığının artması ilə bağlı narahatlıq ifadə ediblər.
2024-cü ildə razılaşdırılan proses tamamlandı
ABŞ qoşunlarının hazırkı çıxışı Tramp administrasiyası dövründə tamamlanmasına baxmayaraq, prosesin siyasi çərçivəsi 2024-cü ildə əvvəlki ABŞ administrasiyası ilə İraq hökuməti arasında razılaşdırılmışdı.
Həmin razılaşma beynəlxalq koalisiyanın İraqdakı hərbi missiyasının mərhələli şəkildə başa çatdırılmasını nəzərdə tuturdu. Pentaqon sentyabrın 30-da prosesin həmin razılaşmaya və ABŞ-ın milli maraqlarına uyğun tamamlandığını açıqlayıb.
Beləliklə, 2003-cü il müdaxiləsindən 23 il sonra ABŞ ordusunun İraqdakı hərbi mövcudluğunun daha bir mərhələsi başa çatıb. Bununla belə, Vaşinqtonun Bağdadla təhlükəsizlik əlaqələri tam kəsilmir və İŞİD-ə qarşı regional fəaliyyət İraq sərhədlərindən kənarda davam etdirilir.
İraq üçün yeni təhlükəsizlik mərhələsi başlayır
ABŞ qüvvələrinin çıxması İraq üçün həm suverenlik, həm də təhlükəsizlik baxımından yeni mərhələ yaradır. Bağdadda və ölkənin digər bölgələrində çıxış münasibətilə tədbirlər keçirilsə də, gələcək təhlükəsizlik modeli ilə bağlı fərqli yanaşmalar mövcuddur.
İraq təhlükəsizlik qüvvələrinin İŞİD qalıqlarına qarşı mübarizəni hansı səviyyədə davam etdirəcəyi, dövlət nəzarətindən kənar silahlı birləşmələrin gələcəyi və ABŞ-İraq təhlükəsizlik əməkdaşlığının yeni formatı qarşıdakı dövrün əsas məsələləri olacaq.
