ABŞ-dan İran təklifinə mənfi reaksiya
ABŞ rəsmisi “Reuters” agentliyinə açıqlamasında bildirib ki, ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranın təqdim etdiyi üçmərhələli danışıqlar təklifindən narazıdır. Rəsminin sözlərinə görə, əsas səbəb təklifdə İranın nüvə proqramına toxunulmamasıdır.
Məlumata əsasən, Tramp bu məsələni milli təhlükəsizlik üzrə yüksək səviyyəli müşavirləri ilə müzakirə edib və təqdim olunan formatı uyğun hesab etmədiyini bildirib.
Vaşinqton nüvə məsələsində israrlıdır
ABŞ tərəfi danışıqların başlanğıcından etibarən nüvə proqramının müzakirəsini zəruri hesab edir. Vaşinqtonun mövqeyinə görə, bu məsələ istənilən razılaşmanın əsas elementi olmalıdır.
Lakin İranın təqdim etdiyi modeldə nüvə proqramı yalnız son mərhələdə gündəmə gətirilir ki, bu da ABŞ administrasiyası tərəfindən qəbul edilmir.
Enerji bazarına təsir və regional gərginlik
Məlumatda qeyd olunur ki, regionda baş verən gərginlik, xüsusilə Hörmüz boğazında yaranan vəziyyət enerji təchizatına mənfi təsir göstərir. ABŞ-İsrail müharibəsinin İrana qarşı davam etməsi fonunda enerji axınında azalma müşahidə olunur.
Bu isə qlobal bazarlarda qeyri-müəyyənliyi artıran əsas amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.
İranın üçmərhələli planı nəyi nəzərdə tutur?
Tehran tərəfindən vasitəçilərə təqdim edilən təklif mərhələli yanaşmaya əsaslanır və aşağıdakı kimi formalaşdırılıb:
Birinci mərhələ: Müharibənin dayandırılması
Bu mərhələdə əsas diqqət müharibənin dayandırılmasına və İranla Livana qarşı yeni hücumların olmayacağına dair zəmanətlərin alınmasına yönəlib. İran bu mərhələdə digər məsələlərin müzakirəsini rədd edir.
İkinci mərhələ: Hörmüz boğazının idarə olunması
İkinci mərhələdə Hörmüz boğazında təhlükəsizlik və naviqasiya qaydalarının müəyyən edilməsi nəzərdə tutulur. Bu prosesin Oman vasitəçiliyi ilə həyata keçirilməsi planlaşdırılır.
Üçüncü mərhələ: Nüvə proqramı
Son mərhələdə isə İranın nüvə proqramının müzakirəsi nəzərdə tutulur. Tehran bu mövzunun yalnız əvvəlki mərhələlər üzrə razılıq əldə edildikdən sonra gündəmə gətirilə biləcəyini bildirir.
Diplomatik prosesdə fikir ayrılığı
Mövcud vəziyyət göstərir ki, ABŞ və İran arasında əsas fikir ayrılığı nüvə proqramının müzakirə vaxtı ilə bağlıdır. Vaşinqton bu mövzunu ilkin şərt kimi irəli sürsə də, Tehran mərhələli yanaşmada israr edir.
Bu fikir ayrılığı isə tərəflər arasında mümkün razılaşmanın əldə olunmasını çətinləşdirən əsas amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.
