Trampdan gözlənilməz qərar siqnalı
“Wall Street Journal” qəzetinin yaydığı məlumata görə, ABŞ prezidenti Donald Tramp İranla müharibəni dayandırmağa hazırdır, hətta Hörmüz boğazı bağlı qalsa belə. ABŞ administrasiyasındakı rəsmilər bildirir ki, bu qərar son günlərdə aparılan daxili müzakirələr nəticəsində formalaşıb.
Məlumata əsasən, Tramp yaxın ətrafına bildirib ki, boğazın açılması üçün genişmiqyaslı əməliyyatlar münaqişəni onun planlaşdırdığı 4–6 həftəlik müddətdən daha uzun çəkə bilər. Bu isə Vaşinqtonun strateji planlarına uyğun deyil.
Prioritetlər dəyişir: hərbi deyil, strateji hədəflər
ABŞ rəhbərliyi hesab edir ki, əsas məqsəd Hörmüz boğazını dərhal açmaq deyil. Bunun əvəzinə İranın hərbi potensialını zəiflətmək, xüsusilə dəniz qüvvələrini və raket ehtiyatlarını məhdudlaşdırmaq prioritet kimi müəyyənləşdirilib.
Bununla yanaşı, Vaşinqton mövcud gərginliyi azaltmağa və diplomatik yollarla İranı beynəlxalq ticarət marşrutlarını bərpa etməyə məcbur etməyə çalışır. Rəsmilər bildirir ki, hərbi variantlar masada qalır, lakin hazırda əsas seçim deyil.
Məsuliyyət müttəfiqlərə ötürülə bilər
Əgər diplomatik səylər nəticə verməzsə, ABŞ Avropa və Körfəz ölkələrinə təzyiq edərək Hörmüz boğazının açılması məsuliyyətini onların üzərinə qoymağa çalışacaq.
Qeyd olunur ki, Tramp daha əvvəl də Avropa müttəfiqlərini bu məsələdə aktiv rol almağa çağırsa da, onlar müdaxilədən imtina ediblər. Avropa ölkələri bu münaqişəni “öz müharibələri” hesab etmədiklərini bildiriblər.
Bu mövqe isə Trampın narazılığına səbəb olub. O, bəzi müttəfiqlərini “qorxaq” adlandıraraq bu mövqeni unutmayacağını vurğulayıb.
Yeni hədələr və sərt ritorika
Buna baxmayaraq, Tramp son açıqlamalarında yenə də sərt mövqe nümayiş etdirib. O bildirib ki, əgər yaxın zamanda razılaşma əldə olunmazsa və Hörmüz boğazı açılmazsa, ABŞ İranın əsas infrastruktur obyektlərini hədəfə ala bilər.
Onun sözlərinə görə, bu hədəflərə elektrik stansiyaları, neft yataqları, Xark adası və hətta su duzsuzlaşdırma obyektləri də daxil ola bilər.
İranın cavabı: yeni reallıq formalaşır
İran tərəfi isə bildirir ki, müharibədən sonra Hörmüz boğazında əvvəlki vəziyyət bərpa olunmayacaq. İranın vitse-prezidenti Məhəmməd Rza Arif qeyd edib ki, artıq boğazın idarəetmə sistemi dəyişib və bu dəyişiklik geri dönməyəcək.
Hazırda Hörmüz boğazı ABŞ və “İsrail”in İrana qarşı hərbi əməliyyatları fonunda bağlı olaraq qalır. Bu vəziyyət qlobal enerji bazarına ciddi təsir göstərib və neft qiymətlərində artım müşahidə olunur.
Qlobal iqtisadi risklər artır
Ekspertlər xəbərdarlıq edir ki, Hörmüz boğazının bağlı qalması uzunmüddətli perspektivdə ciddi iqtisadi böhranlara səbəb ola bilər. Bu marşrut dünya enerji ticarətinin əsas arteriyalarından biri hesab olunur.
Münaqişənin necə inkişaf edəcəyi isə həm regional, həm də qlobal təhlükəsizlik baxımından həlledici olacaq.
