Venesuelaya hücum ABŞ tarixində yeni mərhələdir
“The Guardian” qəzetinin təhlilinə görə, ABŞ-nin Venesuelaya qarşı həyata keçirdiyi hərbi əməliyyat Vaşinqtonun Latın Amerikasına münasibətdə uzun illərdir davam edən hegemon siyasətinin açıq şəkildə geri qayıtdığını göstərir. Nəşr yazır ki, ABŞ-nin Venesuelanı bombalaması və ölkə prezidenti Nikolas Maduronun saxlanılması Cənubi Amerikada bir dövlətə qarşı ilk birbaşa ABŞ hərbi hücumu kimi tarixə düşür.
Qəzet qeyd edir ki, bu addım ABŞ-nin regionda təsirini güc yolu ilə qorumağa çalışdığını açıq şəkildə nümayiş etdirir. Əvvəllər iqtisadi sanksiyalar, diplomatik təzyiqlər və dolayı müdaxilələrdən istifadə edən Vaşinqton bu dəfə hərbi gücə birbaşa əl atıb.
Trampın bəyanatı və “Monro doktrinası”
“Amerika amerikalılar üçündür” yanaşması
Prezident Nikolas Maduronun saxlanılmasından sonra keçirilən mətbuat konfransında ABŞ prezidenti Donald Tramp bildirib ki, “Qərb yarımkürəsində ABŞ-nin hegemonluğu artıq heç vaxt şübhə altına alınmayacaq”. “The Guardian” bu açıqlamanı 1823-cü ildə qəbul edilən və “Amerika amerikalılar üçündür” şüarı ilə tanınan “Monro doktrinası”nın müasir formada yenidən gündəmə gətirilməsi kimi şərh edir.
Nəşrin yazdığına görə, sözügedən doktrina tarix boyu Latın Amerikası ölkələrində çevrilişləri, işğalları və hərbi müdaxilələri əsaslandırmaq üçün istifadə olunub. Trampın ritorikası isə bu yanaşmanın XXI əsrdə yenidən tətbiq edildiyini göstərir.
ABŞ-nin Latın Amerikasında uzun müdaxilə tarixi
İşğallar və çevrilişlər silsiləsi
“The Guardian” ABŞ-nin Latın Amerikası, Mərkəzi Amerika və Karib hövzəsində iki əsr ərzində həyata keçirdiyi müdaxilələri xatırladır. Bunlara XIX əsrdə Meksikanın işğalı və ərazilərinin böyük hissəsinin itirilməsi, Kubanın işğalı və Quantanamo körfəzinə nəzarətin qurulması, Haitinin işğalı, 1964-cü ildə Braziliyada hərbi çevrilişin dəstəklənməsi, “Kondor əməliyyatı” çərçivəsində siyasi repressiyalar, 1989-cu ildə Panamanın işğalı və prezident Manuel Noryeqanın həbs edilməsi daxildir.
Qəzet vurğulayır ki, bu müdaxilələrin əksəriyyəti region ölkələrində dərin siyasi böhranlara, humanitar fəlakətlərə və uzunmüddətli qeyri-sabitliyə səbəb olub.
Ekspertlər təhlükəli dönüşdən xəbərdarlıq edir
ABŞ xarici siyasətində ciddi dəyişiklik
Rio-de-Janeyro Dövlət Universitetinin beynəlxalq münasibətlər üzrə professoru Maurisio Santoru hesab edir ki, Venesuelaya müdaxilə ABŞ-nin xarici və müdafiə siyasətində əsaslı dəyişiklikdən xəbər verir. Onun fikrincə, Tramp administrasiyasının yeni milli təhlükəsizlik strategiyası regionda ABŞ hərbi mövcudluğunun genişləndirilməsini açıq şəkildə nəzərdə tutur.
“Açıq imperializm” dövrü bitməyib
Temple Universitetinin tarix professoru Alan Makferson isə baş verənləri “sarsıdıcı” adlandırır. O bildirir ki, 1989-cu ildə Panamanın işğalından sonra bu miqyasda birbaşa ABŞ hərbi müdaxiləsi olmayıb və XXI əsrdə “açıq imperializmin” sona çatdığı barədə düşüncələr özünü doğrultmayıb.
Makfersonun sözlərinə görə, ABŞ müdaxilələri nadir hallarda sülh, sabitlik və demokratiya gətirir, əksinə, çox vaxt uzunmüddətli hakimiyyət və siyasi varislik böhranları yaradır.
Venesuelanı qeyri-müəyyən gələcək gözləyir
Hələlik Venesuelanın hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi tam aydın deyil. Donald Tramp ölkənin “hakimiyyətin problemsiz ötürülməsinə qədər” ABŞ nəzarətində idarə olunacağını açıqlayıb. “The Guardian” isə bu cür yanaşmanın Venesuelada uzunmüddətli siyasi və sosial böhran riskini artırdığını bildirir.
