Məskunlaşma siyasəti: mərhələli nəzarət mexanizmi
Sionist rejimin İordan çayının qərb sahilində apardığı məskunlaşma siyasəti təkcə yaşayış məntəqələrinin salınması deyil, sistemli və mərhələli nəzarət strategiyası kimi qiymətləndirilir. Bu proses açıq ilhaq qərarı olmadan da ərazilərin faktiki olaraq işğalçı rejimin idarəçiliyinə keçməsi ilə nəticələnir.
Son günlər qəbul edilən “Torpaqların tənzimlənməsi” qanunu bu istiqamətdə yeni mərhələ hesab olunur. Rəsmi ilhaq elan edilməsə də, sənəd geniş torpaq sahələrinin “dövlət torpağı” kimi qeydiyyata alınmasına hüquqi zəmin yaradır.
Məskunlaşma adətən strateji yüksəkliklərin seçilməsi ilə başlayır. Köçkünlər əvvəlcə çadır və ya müvəqqəti tikililər qurur, ərazini yaşayış məntəqəsi elan edirlər. Qısa müddət sonra dövlət strukturları elektrik, su və təhlükəsizlik təminatı ilə prosesi rəsmiləşdirir.
Yeni məntəqələrə yollar çəkilir. Bu yollar çox vaxt Fələstin kəndlərini əhatəyə alır və onları bir-birindən təcrid edir. Beləliklə, səssiz, lakin fasiləsiz genişlənmə mexanizmi formalaşır.
Tarixi yanaşma: “Yəhuda və Samariya” anlayışı
1967-ci ilin iyununda baş vermiş müharibədən sonra sionist rejim bölgəyə müvəqqəti işğal zonası kimi deyil, “Yəhuda və Samariya” adı ilə yanaşmağa başladı. Bu termin dini və tarixi məna daşıyır və bölgənin yəhudi kimliyinin mərkəzi kimi təqdim edilir.
Xəlil şəhəri yalnız Fələstin şəhəri deyil, dini baxımdan İbrahim peyğəmbərin məzarı ilə əlaqələndirilir. Nablus “Şekem”, Şilo isə Tövrat məkanlarından biri kimi təqdim olunur. Bu adlandırma siyasəti ilə ərazinin kimliyi dəyişdirilir, mübahisə torpaqdan ideoloji müstəviyə keçirilir.
Din, təhlükəsizlik və iqtisadiyyat: üç əsas dayaq
Məskunlaşma hərəkatı təkcə təhlükəsizlik arqumentlərinə söykənmir. 1967-ci ildən sonra dini-siyasi cərəyanların güclənməsi ilə bu proses ideoloji xarakter aldı. Dini baxışa görə, bu torpaqlarda məskunlaşma “qayıdış vədinin” icrasıdır.
Təhlükəsizlik isə əsaslandırıcı mexanizm kimi təqdim olunur. Sionist rejim rəsmiləri bölgədə nəzarətin “dövlətin mərkəzinin müdafiəsi” üçün zəruri olduğunu bildirir. Nəzarət-buraxılış məntəqələri, hərbi zonalar və xüsusi icazə sistemi Fələstin ərazilərini ayrı-ayrı hissələrə bölüb.
İqtisadi təşviqlər də mühüm rol oynayır. Məskunlaşma ərazilərində mənzil kreditləri, vergi güzəştləri və sosial imkanlar təqdim edilir. Bu isə məskunlaşmanı ideoloji seçimlə yanaşı, sosial-iqtisadi alternativə çevirir.
Qanunvericilik yolu ilə faktiki suverenlik
İlhaq prosesi yalnız sahədə deyil, qanunvericilik müstəvisində də aparılır. Qəbul edilən normativ aktlarla qeydiyyatsız torpaqlar “dövlət mülkiyyəti” elan olunur. Bu isə xüsusilə “C zonası” adlandırılan ərazilərdə Fələstinlilərin mülkiyyət hüququnun sübutunu çətinləşdirir.
Eyni zamanda, məsuliyyətin hərbi idarəçilikdən mülki strukturlara ötürülməsi faktiki olaraq inzibati inteqrasiyanı gücləndirir. Enerji, nəqliyyat və infrastruktur layihələri Qüds ilə məskunlaşma ərazilərini birləşdirir, nəticədə ayrılma ehtimalı daha da azalır.
Bu siyasət paralel olaraq təhlükəsizlik tədbirləri ilə müşayiət olunur. Hərbi təlim zonaları elan edilən ərazilərdə Fələstinlilərin torpaqlarına çıxışı məhdudlaşdırılır. İcazə sistemi gündəlik həyatı çətinləşdirir və daimi nəzarət mühiti yaradır.
Səssiz, lakin davamlı proses
Müşahidəçilərin fikrincə, rəsmi elan olmasa da, faktiki ilhaq artıq reallığa çevrilib. Yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, onların qanuniləşdirilməsi və təhlükəsizlik mexanizmləri ilə qorunması bölgənin inzibati xəritəsini dəyişdirib.
Beləliklə, məsələ “sionist rejim İordan çayının qərb sahilini ilhaq edəcəkmi?” sualından daha çox, “Bu prosesdən kənarda nə qədər ərazi qalıb?” sualına yönəlir. Səssiz şəkildə aparılan bu strategiya regionun siyasi gələcəyini müəyyən edən əsas amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.
