11 mart 2026-cı ildə qələmə aldığımız “Əzbər Pozan İran” yazımızda;
“Tramp İran Ayətullahını özü seçəcəkdi; ancaq bu gedişlə ABŞ və İsrail prezidentlərini İran təyin edə bilər.” demişdik. 4 aprel 2026-cı ildə “İsrail, ABŞ və İrana Niyə Qəzəblidir” yazımızda isə bu təsbitləri etmişdik: İnhisarçı hegemoniyanın kimin inhisarında olacağı məsələsi Tramp ilə Netanyahu arasında nisbi rəqabət məsələsi idi. Ciddi bir rəqabətin və qarşıdurmanın səbəbkarı olmağa namizəddir. İrana qarşı müharibədə ciddi bir ixtilaf olaraq qalır. Hizbullahın Livanda çox böyük zərbələr almasına baxmayaraq İsrailə qarşı müqavimətin davam etməsi, İsrailin inhisarçı hegemoniyasının təkərinə girən güclü bir çomaq kimi qalır. İran və müttəfiqlərinin müqaviməti davam edərsə, başda Netanyahu olmaqla və İsrailin qurucu liderlərinin tamahını bəzəyən Böyük İsrail Layihəsi (BİL) təkcə böyük bir zərbə almaqla qalmayacaq, həm də təsir edən mövqedən təsirə məruz qalan mövqeyə çevrilmə ehtimalını artıracaq.
İsrailin ABŞ-İran arasında əldə olunan atəşkəsin onu Livanda bağlamadığına, “ağır bir müharibənin yükü” altından yeni çıxmış İranın “daha çox zərər görməmək üçün” Livandakı strateji müttəfiqi Hizbullahı qurban verəcəyinə inanmağa meyilli olduğunu görürük. Bundan əlavə, Vaşinqtonda “ABŞ və Qərb tərəfdarı, təbii olaraq İsrailə Hizbullahdan daha yaxın” yeni Livan Hökuməti ilə apardığı danışıqlar sayəsində Hizbullahı siyasi və sosioloji baxımdan təcrid edə biləcəyini düşündü. Hətta Livan Ordusunun Hizbullaha qarşı mövqe tutması üçün Trampdan və Suriya-Livan üzrə Xüsusi Nümayəndə Tom Barrakdan dəstək istədi. Nəticədə Barrak, bu planı qəbul etməyən Livan mediasına, Baş Qərargah rəisinə və siyasi partiyalarına ağır söyüşlərlə Livanı Hizbullaha qarşı hərəkətə gətirmək vəzifəsini sonlandırmaq məcburiyyətində qaldı.
MESAJ TƏKCƏ İSRAİLƏ DEYİL
İran da bu hadisələrə qarşı laqeyd qalmadı; İsraili Livanda cilovlamaq və Hizbullahın yanında güclü dayandığını bəyan etmək üçün ABŞ ilə davam edən “atəşkəs və sülhün təmin edilməsi” danışıqları zamanı İsraili 10 raketlə vurdu. Livana hücumlar dayanmasa, İsraili vurmağa davam edəcəyini bəyan etdi. Bundan əlavə, Livan mənbələri bildirirlər ki, blokada və embarqolara baxmayaraq, İran Hizbullaha silah göndərməyə və xüsusilə quru döyüşlərində İsrail Ordusuna və hərbi texnikasına ciddi itkilər verdirən PUA texnologiyalarını ötürməyə davam edir. Həmçinin İranın Livan həssaslığı və hərbi seçimlərdən qeyd-şərtsiz istifadə etməsi təkcə İsrailə deyil, həm də Dəməşqdə yeni rejimin başçısı Əhməd Şaraya mesaj kimi oxuna bilər.
DÖZÜMLÜ PUA-LAR
Netanyahu Livanda quru əməliyyatları ilə arzuladığı hədəflərdən hələ də çox uzaqdadır. Asimmetrik müharibə təcrübəsi çox yüksək olan Hizbullah 2006-cı ildən bəri İsrailə qarşı, həmçinin Suriya vətəndaş müharibəsində də uzunmüddətli döyüş təcrübəsi qazanıb. Kiçik birliklər, gizli mövqelər, tunellər və dağlıq ərazidən səmərəli istifadə edir. Güclü raket və mərmi arsenalı minlərlə qısa və orta mənzilli raket hücumları ilə İsrailin hava müdafiəsini daim məşğul saxlaya bilir. PUA texnologiyasına sürətli uyğunlaşma son dövrdə ən diqqətçəkən inkişaf olub. FPV (First Person View) hücum dronları bunların başında gəlir. Bunların bir hissəsi radio əvəzinə fiber-optik kabel vasitəsilə idarə olunduğundan elektron maneələrə qarşı davamlıdır. Tanklara, mövqelərə və nəqliyyat vasitələrinə qarşı çox təsirlidirlər. Elektron maneələrə qarşı davamlıdırlar.
NETANYAHU-TRAMP FİKİR AYRILIĞI
Netanyahunun istifadə etmək istədiyi son koz Əhməd Şara rejiminin əsgərlərini Livanda Hizbullaha qarşı cəbhəyə sürməkdir. Xüsusilə Suriya-Livan sərhədinin sıfır nöqtəsində yerləşən və Hizbullahın güclü ictimai, iqtisadi və hərbi qaynaqlarına ev sahibliyi edən Bəkaa Bölgəsində (Əl-Buka məntəqəsində) hərbi əməliyyatlara qatılmasını təmin etmək niyyətindədir. Bu niyyətinin ABŞ-Tramp vasitəsilə gerçəkləşməsini istəyir. İranın İsrailə hücumlarından sonra Tehran və Təl-Əvivə “təkinli davranmaq” çağırışları edən, Netanyahunun İrana hücum etməməsini, yarasına duz basmamasını istəyən Tramp, Livan məsələsində son dövrlərdə yaşanan hadisələr səbəbilə Netanyahu ilə fikir ayrılıqları yaşayır. Bir çox yerdə Netanyahunun Livanla “davamlı müharibə” yanaşmasından “narahat olduğunu” ifadə etmişdi.
Ancaq Netanyahu və ABŞ-dakı tərəfdarları Livan məsələsində Trampa ciddi təzyiqlər göstərirlər. Buna baxmayaraq, Tramp Əhməd Şaranı Hizbullaha qarşı müharibəyə sala bilərmi?
Tramp, Suriya rəhbərliyinin sabitliyi yenidən təmin etmək səylərini tərifləyib və Əhməd Şaranın qısa müddətdə “yaxşı iş gördüyünü” deyib. Tramp ötən bazar günü yayımlanan NBC News müsahibəsində, “Suriya vəziyyətini yaxşılaşdırmaq istiqamətində olduqca yaxşı işlər görür. Çox yaxşı liderdir. Regional təhlükəsizlik səylərində kömək etməyə hazır olacaq” ifadələrini işlədib. Suriyanın gələcəkdə Hizbullaha qarşı daha “dəqiq hədəfli” hücumların asanlaşdırılmasına töhfə verə biləcəyini eyhamla bildirib və Livan xalqı üçün “daha yaxşı həyat” istədiyini söyləyib. Suriya tərəfi isə Trampın bu təklifinə dərhal münasibət bildirməyib.
ÜSYAN RİSKİ
Əhməd Şara rejiminin ideoloji baxımdan Hizbullaha yaxın olmadığı doğrudur. Hətta keçmişdə Suriya vətəndaş müharibəsində Hizbullah və İranın dəstəklədiyi silahlı qruplarla döyüşmüş kadrlardan gələn şəxslər var.
Bu səbəbdən İranın Suriya daxilindəki logistika xətlərini kəsmək, ABŞ ilə kəşfiyyat məlumatlarını paylaşmaq, Hizbullahın təchizat yollarını bağlamaq, silah transferini çətinləşdirmək, sərhəd nəzarətini artırmaq kimi addımlar mümkündür. Amma bu başqa şeydir; “İsrail adına Hizbullaha qarşı açıq müharibəyə girmək” başqa şeydir. “İsrail adına döyüşən hakimiyyət” ittihamı, daxili üsyan riski, Suriyada məzhəb gərginliyinin yenidən artması və zorakılığa çevrilməsi, orduda parçalanma ehtimalı…
Bu səbəbdən Dəməşq böyük ehtimalla birbaşa deyil, dolayı üsullara üstünlük verəcək.
ƏRDOĞAN İSTİ BAXMAZ
Şara rejimi üzərində çox təsirli olan Ərdoğan Hökuməti, Dəməşqin Livanda hərbi vəzifələr üzərinə götürməsinə isti baxmaz. İsraillə eyni cəbhədə görünmək istəməz. İran təsirinin azalmasını səssizcə faydalı görə bilər. Dəməşqin İsrail oxuna sürüşməsini istəməz. Ancaq bunlardan daha vacib başqa bir ehtimal da var. Belə bir təşəbbüs zamanı İranın səsdən sürətli raketləri rejimə çox ciddi zərbələr vurar və bunun nəticəsində hələ iqtisadi problemlərlə mübarizə aparan, ictimai dəstəyi təmin edə bilməmiş, ölkənin bütövlüyünü qoruya bilməmiş Şara rejimini rəfdən endirə bilər.
