ABŞ son illərdə media və yumşaq güc alətlərindən istifadə edərək Qərbi Asiya regionunda ictimai rəyi hədəfləyən genişmiqyaslı bir strategiya həyata keçirir. Mütəxəssislərin fikrincə, Vaşinqton xüsusilə kommunikasiya texnologiyalarındakı inkişaflar və ictimai rəyin beynəlxalq siyasətdə artan rolu səbəbindən sərt güc əvəzinə media əsaslı üsullara üstünlük verir.
Keçmişdə dövlətlər xarici siyasət məqsədlərinə çatmaq üçün əsasən hərbi və iqtisadi gücə söykənən sərt güc elementlərindən istifadə edirdilər. Lakin kommunikasiya inqilabı, qeyri-dövlət aktorlarının güclənməsi və ictimai rəyin həlledici faktora çevrilməsi sərt gücün maliyyətini artırdı. Bu vəziyyət ölkələri daha az xərcli və daha təsirli olan yumşaq gücə yönəltdi.
ABŞ yumşaq gücün xarici siyasətdəki əhəmiyyətini dərk edən ölkələrin başında gəlir. Bu yanaşmanın əsasları 11 sentyabr 2001-ci il hücumlarından sonra qoyuldu. Daha əvvəl Qərbi Asiyadakı idarəetmələrin avtoritar xarakteri və xalqın siyasi proseslərdə məhdud rolu səbəbilə ABŞ ictimai rəyin reaksiyasına ciddi önəm vermirdi. Vaşinqton siyasətlərini əsasən regiondakı müttəfiqləri vasitəsilə yürüdürdü.
11 sentyabrdan sonra ABŞ-ın ilk reaksiyası Əfqanıstan və İraqa hərbi müdaxilələr oldu. Lakin bu strategiya gözlənilən nəticəni vermədiyi kimi, ABŞ-ın xüsusilə İslam və ərəb dünyasındakı imicinə ciddi zərər vurdu. Bunun ardınca Vaşinqton strategiya dəyişikliyinə gedərək media və yumşaq güc elementlərini xarici siyasətin mərkəzinə yerləşdirdi.
ABŞ-lı qərarvericilər ictimai rəyin dəstəyi olmadan məqsədlərinə çata bilməyəcəklərini açıq şəkildə gördülər. Nitekim İraq müharibəsi zamanı Türkiyə kimi ölkələrdən dəstək alınmamasının əsas səbəblərindən biri bu ölkələrdə ictimai rəyin ABŞ siyasətlərinə qarşı mənfi mövqeyi idi.
Bu prosesdə ABŞ “ictimai diplomatiya” fəaliyyətlərini gücləndirdi. Təhsil və mədəni mübadilə proqramları, beynəlxalq yayımçılıq və media fəaliyyətləri vasitəsilə Qərbi Asiya xalqlarının ABŞ-a dair təsəvvürlərini dəyişdirməyi hədəflədi.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, ABŞ İranla bağlı siyasətlərində də media və yumşaq gücə xüsusi önəm verir. Sosial media platformaları başda olmaqla müasir kommunikasiya vasitələri ictimai rəyi yönləndirmək və siyasi hədəfləri dəstəkləmək məqsədilə intensiv şəkildə istifadə olunur.
ABŞ-ın Facebook, X (Twitter), Instagram kimi platformalar vasitəsilə Misir və Tunisdəki proseslərə müdaxilə etdiyi, bu prosesləri öz maraqları istiqamətində yönləndirdiyi tez-tez gündəmə gətirilir. Oxşar metodların İranda da tətbiq edilmək istəndiyi, “rəngli inqilab” ssenarilərinin media üzərindən həyata keçirilməsinin hədəfləndiyi qeyd olunur.
Bu nöqtədə əsas müzakirə mövzusu sözügedən media alətlərinin məhdudiyyətsiz fəaliyyət göstərməsinə icazə verilib-verilməməsi məsələsidir. İranlı rəsmilər və bəzi mütəxəssislərin fikrincə, İslam Respublikasının dini əsasları və ABŞ ilə açıq siyasi qarşıdurma nəzərə alındıqda, bu vasitələrin sərbəst istifadəsinə icazə verilməsi ciddi risklər yaradır.
Qərb və ABŞ-ın İslam sisteminə qarşı düşmənçiliyinin tarixi olaraq “haqq ilə batil” arasındakı mübarizənin bir təzahürü olduğu müdafiə edilir. Bu baxışı səsləndirən çevrələr, keçmişdən bu günə din əleyhdarı qüvvələrin metod dəyişdirərək daha inkişaf etmiş vasitələrlə fəaliyyətlərini davam etdirdiklərini bildirirlər.
Mütəxəssislərə görə, Qərb ölkələri etnik və ictimai zəif nöqtələri diqqətlə təhlil edərək; etnik ayrılıqları qızışdırmaq, müxalif qrupları dəstəkləmək, daxili qarşıdurmaları təşviq etmək, dövlət qurumlarına sızmaq, beynəlxalq təbliğat, sanksiyalar, iqtisadi mühasirə və müharibə kimi üsullardan sistemli şəkildə istifadə edirlər.
Vurğulanır ki, bu strategiyaların hamısında medianın mərkəzi rolu var. Media uzunmüddətli mədəni proqramın əsas aləti kimi dəyərləndirilir və fərdi yaxud kütləvi kommunikasiya platformaları bu çərçivədə fəal şəkildə istifadə olunur. Bu baxışa görə, müasir media vasitələri Qərb tərəfindən yürüdülən bu strategiyanın ən təsirli elementinə çevrilmiş vəziyyətdədir.
