İsraildə demoqrafik mənzərə dəyişir
Son illərdə İsraildə demoqrafik göstəricilər ciddi struktur dəyişikliyə işarə edir. Tarixən əhali sayının artımında əsas rol oynayan təbii artım tempi kəskin şəkildə zəifləyib. Bununla paralel olaraq, ölkədə mənfi miqrasiya balansı genişlənməkdədir. Hər iki proses eyni istiqamətdə inkişaf edərək elmi və siyasi dairələrdə iqtisadi, sosial və strateji nəticələrə dair ciddi narahatlıq yaradır.
Təbii artım tarixi minimuma enib
2025-ci ildə İsraildə əhali artım tempi cəmi 0,9 faiz təşkil edib. Bu göstərici “dövlətin qurulmasından” bəri qeydə alınan ən aşağı səviyyədir. Halbuki 1950-ci ildən bəri bu rəqəm heç vaxt 1,5 faizdən aşağı düşməmişdi.
Sosial siyasətlərin araşdırılması ilə məşğul olan Taub Mərkəzinin hesabatına görə, bu geriləmənin üç əsas səbəbi var: yaşlı əhali qrupunun genişlənməsi fonunda ölüm hallarının artması, doğum səviyyəsinin davamlı azalması və ölkəni tərk edənlərlə geri qayıdanlar arasındakı fərqin böyüməsi.
Son on ildə illik doğum sayı təxminən 180 min səviyyəsində qalsa da, ətraflı təhlil bütün əhali qruplarında doğum göstəricilərinin azaldığını ortaya qoyur. Müsəlman, druz və xristian qadınlar arasında doğum səviyyəsi son on ildə təxminən 30 faiz azalıb. Eyni tendensiya yəhudi qadınları arasında, o cümlədən ənənəvi və ultraortodoks icmalarda da müşahidə olunmağa başlayıb.
Yaşlanma faktoru ön plana çıxır
Əhalinin böyük bir hissəsinin yaşlılıq dövrünə daxil olması ölüm hallarının artmasına səbəb olur. Tədqiqatçılar bildirir ki, İsraildə “təbii artımın zirvə mərhələsi artıq geridə qalıb” və yaxın illərdə bu göstəricinin daha da zəifləməsi gözlənilir.
Buna baxmayaraq, 2025-ci ilin sonunda ölkə əhalisinin ümumi sayı 10,178 milyon nəfərə çatıb. Onların 76,3 faizi yəhudilər və digər qeyri-müəyyən kateqoriyaya aid şəxslər, 21,1 faizi 1948-ci il fələstinliləri və işğal altındakı Qüds sakinləri, 2,6 faizi isə əcnəbilərdir.
Mənfi miqrasiya balansı dərinləşir
Son iyirmi il ərzində İsraildə əhali artımı əsasən təbii artım hesabına təmin edilirdi. Lakin hazırkı mərhələdə bu mexanizm zəifləyib və əhali sayının illik azı 1 faiz artması üçün müsbət miqrasiya balansı zəruri hala gəlib. Mövcud göstəricilər isə bunun əksini göstərir.
Rəqəmlər nə deyir?
Mərkəzi Statistika Bürosunun məlumatına görə, 2025-ci ildə 69 300 israilli ölkəni tərk edib və doqquz ay və ya daha uzun müddət geri qayıtmayıb. Bu göstərici 2024-cü illə müqayisədə 13 min nəfər az olsa da, cəmi 19 min nəfərin geri qayıtması nəticəsində miqrasiya balansında təxminən 50 min nəfərlik mənfi fərq yaranıb.
Eyni ildə ölkəyə köçən yeni immiqrantların sayı 24,6 min nəfər olub ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə təxminən 8 min nəfər azdır. Ailə birləşməsi yolu ilə gələnlərin sayı da azalaraq 5,5 min nəfər təşkil edib.
2023–2025-ci illər arasında İsraili tərk edənlərin sayı 183 mini keçib. Bu rəqəm geri qayıdanların sayından iki dəfədən çoxdur. Xüsusilə ölkədə doğulmuş şəxslər arasında köç edənlərin sayının artması diqqət çəkir.
Səbəblər və sosial risklər
Mütəxəssislər bu prosesi davam edən müharibələr, iqtisadi qeyri-müəyyənlik və daxili siyasi parçalanma ilə əlaqələndirir. Demoqraf və statistik Serjio Della-Pergola bildirir ki, miqrasiya qərarlarında əsas rol oynayan amil iqtisadi vəziyyətdir. Yüksək yaşayış xərcləri, bahalı mənzil bazarı və hərbi xidmətlə bağlı narazılıqlar xüsusilə dünyəvi təbəqələr arasında ölkəni tərk etmə meylini artırır.
Beyin axını təhlükəsi
Hesabatlarda ən çox narahatlıq doğuran məqamlardan biri ölkəni tərk edənlərin keyfiyyət tərkibidir. Miqrantların təxminən 60 faizi ali təhsillidir, onların əhəmiyyətli hissəsi magistr və daha yüksək elmi dərəcəyə malikdir. Təkcə bir il ərzində 875 həkim və təxminən 3 min mühəndisin ölkəni tərk etməsi ciddi “beyin axını” riski yaradır.
Eyni zamanda, miqrasiya istiqamətləri də dəyişib. ABŞ, Böyük Britaniya və Avstraliya kimi ənənəvi ölkələrin yerini Almaniya, Kipr və Tailand kimi daha ucuz ölkələr tutur. Yeni gələnlərin isə yaş ortalaması daha yüksək, peşə səviyyəsi isə nisbətən aşağıdır. Bu isə İsrail iqtisadiyyatı və əmək bazarı üçün əlavə çətinliklər yaradır.
