Əvvəlki yazılarımızda Farsların (Parslar), İranın, Əcəmin kim olduqlarını izah etmişdik. Faris, Nuhun oğlu Yafəsin (Japheth və bəzən Yafet yazılır) oğlu Kənanın oğullarındandır. Farisin qövmü Cənubi Ərəbistandandır (Yəmən coğrafiyası). Fars Körfəzi, Ərəb–Fars vadisi son buzlaşma dövründə hələ dəniz suyu ilə dolmamışkən, Fərat və Dəclə çaylarının bəslədiyi bərəkətli torpaqlar idi. Bugünkü Ərəbistan, İran, Pakistan, Hindistan coğrafiyası ayrışmamışdı. Quru marşrutları, Yəmən və Ommandan bu coğrafiyalara köçlər və məskunlaşmalar sıx idi. Hər iki tərəfdə yaşayan qövmlər əslində qohum icmalar idi. Ərəb dili, Süryani dili, Arami dili, Finikiya dili, Assuriya dili, İvrit dili, Akkad dili, Babil dili, Ərəb dili, Fars dili, Hind dili eyni dil bünyəsinin qolları, ləhcələridir.
ƏRƏB ƏLİFBASI
Pars–Fars və İrani imperiyaları və sonrasında qurulan bütün sülalələr əvvəlcə Süryani–Arami, daha sonra isə eyni kökdən gələn Ərəb əlifbasından istifadə etmişlər. Çünki bu, əcdadlarının əlifbası və lüğəti idi. Fars və Sasani sülalələrinin üzvləri və aristokratiyası uşaqlarını (xüsusilə də qız uşaqlarını) xüsusi təhsil və tərbiyə almaları üçün Ommana və Yəmənə, məşhur ustadların başçılıq etdiyi mədrəsələrə göndərirdilər. Avropa sülalələri və varlı ailələr də uşaqlarını İspaniyada, Ərəb–Müsəlman Əndəlus məktəblərində Ərəb dili, dinlər tarixi, siyasi elm, dövlət idarəçiliyi, riyaziyyat, kimya, fizika, tibb, memarlıq, mühəndislik, əxlaq, hüquq, ziraət, sənət öyrənsinlər deyə vasitə edirdilər.
Səlcuqlu və Osmanlı da Ərəb əlifbasından istifadə edirdi. Bunun səbəbi İslamiyyət və ya Ərəb dilinin müqəddəsliyi deyildi. Öz əlifbaları yox idi. Çünki əlifba bütün dünya dillərində əlifbadır. “Əlifba” kimi yazılır, “əlifba” kimi tələffüz edilir. Bizə anlatıldığı kimi Yunan mənşəli də deyildi. 5 iyun 2024-cü ildə yayımladığımız “Mədəni İnsanın Sehrli Əlifbası” yazımızda bunu ətraflı izah etdik. “Toyuqmu yumurtadan, yumurtamı toyuqdan” məsəlində olduğu kimi, əlifba olmadan mədəniyyət, mədəniyyət olmadan da əlifba olmazdı.
AQİBƏT HAMI ÜÇÜN DƏHŞƏTLİ OLDU
İndi isə gələk günümüzün can alıcı mövzusuna; ABŞ İrana hücum edəcəkmi? Hücum edərsə, İran nə edəcək? Rusiya və Çin İrana köməyə gələcəkmi? Türkiyə İranın yanında olacaqmı? Ərəblər əmiuşaqları olan Farisi və İranlıların yanında duracaqlarmı, yoxsa “mənə toxunmayan ilanla əməkdaşlıq edərəm” nöqtəsindəmi olacaqlar?
Moğol ordularının başındakı Hülaku Bağdadı yandırarkən Hələb, Mardin, Şam, Beyrut, Antakya, Qahirə, Kayseri, Kapadokiya, Bizans seyr edirdi. Hülaku ilə razılaşma, uzlaşma və təslim olmağı seçdilər. Aqibət hamı üçün dəhşətli oldu. Nəhayət, ağıl başa gəldi və Zahir Baybarsın liderliyində bir araya gələn müqavimət (dirəniş) cəbhəsi Moğol ordusunu Fələstində Əyn Cəllud döyüşündə darmadağın etdi. Lakin bu qələbəyə baxmayaraq, bütün bölgə üçün nəticə yenə də fəlakət oldu. Moğollar, Bizans və Qərbdən gələn Xaçlılar Anadoluya, Suriyaya, Livana, Fələstinə, Kiprə, Antakyaya, İraqa və Misirə onlarla, hətta yüzlərlə il bəla oldular.
İRANIN QARŞISINDAKI ALTERNATİVLƏR
Trampın hansı hədəflərin arxasınca getdiyini kar sultanlar da eşitdi; özü və şərikləri var-dövlətinə var-dövlət qatacaq; ciddi rəqib olan Çinin enerji, ticarət və iqtisadi damarları kəsiləcək, amma öldürülməyəcək. Çünki Çin onlar üçün hələ də münasib və ucuz meta istehsalı, ciddi enerji təchizatçısıdır və əlində trilyon dollardan çox ABŞ dövlət istiqrazları olan bir ölkədir. Venesuelada olduğu kimi, Tramp İranın neft və petrokimya sənayesində iştirak etmək istəyir. Neft və təbii qazın, petrokimya məhsullarının daşınmasına tamah edir. Tramp, İsrail və ABŞ-ı təhdid edəcək uzunmənzilli raket istehsalını, kosmik işləri və nüvə proqramını məhdudlaşdırarsa, Çinlə strateji tərəfdaşlıqdan imtina edərsə, İranın Omman bankalarında və xüsusi anbarlarında sahib olduğu neftdən əldə edilən milyardlarla dollar paletlərdən pay ala bilirsə, İranı rahat buraxar.
İranın qarşısında cəmi iki alternativ var; dövrümüzün Hülaküsu Trampın arzularına icabət etmək və ya müharibə etmək. İcabət edərsə, Tehranda ikinci Venesuela faciəsinə şahid olacağıq. Müharibəni seçərsə də, İran bu müharibədə tək qalacağını bilir. Allah bilir, bir ehtimal olaraq Rusiya və Çin İranı yeni nəsil hava hücumundan müdafiə silahları və hücum raketləri ilə möhkəmləndirmiş ola bilər. Tehranı itirməmək naminə toqquşmaya dolayısı ilə qoşula bilərlər. Ərdoğan hökuməti, Səudiyyə Krallığı, Umman, Qətər və İraq Trampın müharibə əvəzinə diplomatiyanı seçməsi və rüşvətlə cilovlanması üçün çalışırlar.
QURBAN EDİLƏNLƏR
Amma və lakin silah patladıqda bu cəbhə İranın yanında yer almayacaq. Tarixdə bölgəmiz daxili rəqabət, toqquşmalar, müharibələr, xəyanətlər səbəbilə uzaq diyarlardan gələn barbarların istilası və hökmranlığına məruz qaldı. XXI əsrdə oxşar bir ssenarini yaşadıq. İraq, Liviya, Suriya, Fələstin, Livan, Yəmən qurban edildi. Türkiyə, ərəb ölkələri, kürdlər, farislər olaraq bu ölkələrin İsrail, ABŞ, İngiltərə, Fransa, Almaniya qısqacında və altında olmasından məsul deyilikmi? Şübhəsiz ki, ev sahiblərinin günahı da, suçu da çox böyükdür. Ancaq oğruya, işğalçıya kömək etmədilərmi, yataklıq və əməkdaşlıq etmədilərmi? Onlarla bölgə ölkəsinin terror, müharibə, köç, dağıntı, yoxsulluq, işğal, talan mənzərəsinə töhfələri sayəsində bu günə gəlmədikmi?
TRAMP ƏSLA HƏDDİNİ BİLMƏZ
Şübhəsiz ki, çağımızın Hülaküsu Trampa bütün Amerika qitəsini, Şimal və Cənub qütblərini, Aralıq dənizini və bütün Asiyanı versəniz, Afrikanı da desert olaraq təqdim etsəniz belə, yenə də həddini bilməyəcəkdir. Hülakünu dayandıran Zahir Baybars və qəhrəmanlarımız, Çanaqqalada hücum edənləri dayandıran Mustafa Kamal və qəhrəmanlarımız kimi, Tramp və şürekəsinə həddini bildirən olacaqmı? Dövlətlər güclərini birləşdirib dirənmək əvəzinə “yaşaya və ayaqda qala bilmək üçün” uzlaşmanı, təslim olmağı və əməkdaşlığı seçərsə, Ələvilərin, Dürzilərin, Kürdlərin, Yezidilərin, Süryanilərin “yaşaya və ayaqda qala bilmələri üçün”, coğrafiyamızın ən kalabalıq milləti olan səfillərin “iş, aş və yaşaya bilmə” imkanı təqdim edənə sığınmaları anormaldırmı? Məhz bu dəhşətli şəraitdə Türkiyə, Rusiya, Çin və İran həyati bir imtahan verəcəkdir.
