İran İslamabad memorandumunun qüvvədən düşdüyünü açıqlayıb
İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi “İran” qəzetinə müsahibəsində İslamabad anlaşma memorandumunun artıq danışıqlar masasında olmadığını və heç bir icra qüvvəsi daşımadığını bildirib.
- İran İslamabad memorandumunun qüvvədən düşdüyünü açıqlayıb
- Hörmüz boğazının açılması üçün yeddi şərt
- Tehran iki günlük razılaşma planından imtina etməyib
- İran planı ABŞ-yə seçkilərdən əvvəl təqdim edib
- İki günlük plan nələri nəzərdə tutur?
- Hörmüz boğazı ikinci gün açılmalıdır
- Yeddi günlük planın şərtləri açıqlanıb
- İran ABŞ-dən etimad yaradan addımlar gözləyir
- Vasitəçilərlə danışıqlar davam edir
- İran nüvə materiallarının ölkədən çıxarılmasına qarşıdır
- Tehran iki əsas şərt irəli sürür
- Nüvə razılaşması digər məsələlərdən ayrı müzakirə edilməyəcək
- Qərarlar Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasında təsdiqlənir
- Əraqçi: Ya müharibə, ya da sülh olmalıdır
Nazirin sözlərinə görə, sənədin qüvvədən düşməsinə baxmayaraq, ABŞ-nin həmin memorandum çərçivəsində qəbul etdiyi öhdəliklər və onların yerinə yetirilməsinin yekun razılaşmaya yol aça biləcəyi prinsipi hər iki tərəf üçün məqbul olaraq qalır.
Əraqçi aradan keçən müddətdə yeni məsələlərin meydana çıxdığını, bunların arasında ABŞ-nin tətbiq etdiyi əlavə sanksiyaların da olduğunu qeyd edib.
O bildirib ki, həmin sanksiyaların ləğvi İranın yeddi günlük planında irəli sürülən tələblər sırasındadır.
Hörmüz boğazının açılması üçün yeddi şərt
İranın xarici işlər naziri Hörmüz boğazının yenidən açılması üçün irəli sürülmüş və yeddi şərt kimi tanınan planın əslində yeddidən bir qədər çox müddəanı əhatə etdiyini açıqlayıb.
Əraqçinin sözlərinə görə, Tehran bu şərtlərin həyata keçirilməsini boğazın ticarət gəmilərinin hərəkəti üçün açılmasının əsas tələbi hesab edir.
Tehran iki günlük razılaşma planından imtina etməyib
Abbas Əraqçi İranın iki günlük planının hələ də qüvvədə olduğunu bildirib.
Onun sözlərinə görə, ABŞ razılaşma əldə etməkdə ciddi niyyət nümayiş etdirərsə, Tehran həmin təklif əsasında danışıqları davam etdirməyə hazırdır.
Nazir son dövrdə müəyyən dəyişikliklərin baş verdiyini, o cümlədən ABŞ Prezidenti Donald Trampın razılaşma əldə etmək istəmədiyini açıqladığını xatırladıb.
Əraqçi bu məsələlərə aydınlıq gətirilməsinin vacibliyini vurğulayıb.
İran planı ABŞ-yə seçkilərdən əvvəl təqdim edib
Xarici işlər naziri bildirib ki, Tehran qarşılıqlı tələbləri nəzərə alan və danışıqların başlanmasına imkan yaradan əməli plan hazırlamışdı.
Onun sözlərinə görə, sənəd ABŞ-də keçirilən seçkilərdən təxminən on gün əvvəl Vaşinqtona təqdim edilib.
Lakin Amerika tərəfi həmin təklifə müsbət cavab verməyib.
Əraqçi iki günlük müddətin dəyişdirilməsinin İran üçün prinsipial məsələ olmadığını da qeyd edib.
“Əgər onlar iki günlük müddəti bir günə, hətta iki saata endirmək istəyirlərsə, bunun heç bir problemi yoxdur. Əsas məsələ tələblərimizin yerinə yetirilməsidir”, – deyə nazir bildirib.
İki günlük plan nələri nəzərdə tutur?
İranın təklif etdiyi iki günlük plana əsasən, razılaşmanın birinci günündə ABŞ bütün öhdəliklərini tam və əməli şəkildə yerinə yetirməlidir.
Bu öhdəliklərə müxtəlif cəbhələrdə müharibələrin dayandırılması, neft sektoruna tətbiq edilən sanksiyaların ləğvi, İranın dondurulmuş maliyyə aktivlərinin azad edilməsi və İran limanlarına qarşı dəniz blokadasının aradan qaldırılması daxildir.
Hörmüz boğazı ikinci gün açılmalıdır
Plana görə, ABŞ birinci gün nəzərdə tutulan addımları tam yerinə yetirdikdən sonra İran ikinci gün Hörmüz boğazını ticarət gəmiçiliyi üçün yenidən açmalıdır.
Bundan sonra yekun razılaşmanın əldə edilməsi məqsədilə danışıqlar başlanmalıdır.
Həmin danışıqların mövzuları arasında İranın nüvə proqramı da yer alır.
Əraqçi bildirib ki, Tehran üçün əsas məsələ razılaşmanın müddəti deyil, qarşı tərəfin üzərinə götürdüyü öhdəliklərin faktiki icrasıdır.
Yeddi günlük planın şərtləri açıqlanıb
İranın yeddi günlük planı da müharibənin dayandırılması və Hörmüz boğazının yenidən açılması məqsədi daşıyır.
Təklifə əsasən, ABŞ İran limanlarına tətbiq edilən dəniz blokadasını aradan qaldırmalı, sanksiyaları ləğv etməli, dondurulmuş İran aktivlərini azad etməli və müxtəlif cəbhələrdə hərbi əməliyyatların dayandırılmasını təmin etməlidir.
Bu plana görə, Hörmüz boğazı altıncı gün açılmalı, yeddinci gün isə razılaşdırılmış məsələlər üzrə danışıqlar başlanmalıdır.
Tehran planın yeddidən çox müddəanı əhatə etdiyini və yeni ABŞ sanksiyalarının da müzakirə olunmalı məsələlər sırasına əlavə edildiyini bildirir.
İran ABŞ-dən etimad yaradan addımlar gözləyir
Əraqçi Donald Trampın mövqeyini dəyişməsinin Tehran üçün təəccüblü olmadığını bildirib.
Lakin o vurğulayıb ki, İranın ilk tələbi ABŞ Prezidentinin razılaşma əldə etmək istədiyini açıq şəkildə bəyan etməsidir.
Nazirin sözlərinə görə, əvvəlki təcrübələrdən fərqli şəraitin yarandığına əmin olmaq üçün etimadı möhkəmləndirən tədbirlərə ehtiyac var.
Vasitəçilərlə danışıqlar davam edir
Əraqçi İranın vasitəçilərlə bu tədbirlərin mahiyyəti və həyata keçirilməsi yolları barədə müzakirələr apardığını bildirib.
Onun sözlərinə görə, vasitəçilər Tehranla Vaşinqton arasında mesajlar ötürür, müxtəlif fikir və təkliflər irəli sürürlər.
Nazir ABŞ tərəfinin İranın şərtlərinin icrası ilə bağlı təklifləri olacağı təqdirdə Tehranın onları müzakirə etməyə hazır olduğunu vurğulayıb.
Əraqçi bildirib ki, şərtlərin sənəddə necə əks etdirilməsi, hüquqi baxımdan necə ifadə olunması və hər iki tərəfi qane edən razılaşmanın hazırlanması danışıqlar mövzusu ola bilər.
O, Qətərdən və ya başqa ölkələrdən İrana gələn hər təyyarənin mütləq vasitəçi və ya danışıqlar nümayəndəsi daşıdığı barədə fikirləri də doğru hesab etməyib.
“Biz diplomatiyaya üstünlük verən tərəfik və hələ də diplomatiyaya ümid bəsləyirik”, – deyə İranın xarici işlər naziri bildirib.
İran nüvə materiallarının ölkədən çıxarılmasına qarşıdır
Abbas Əraqçi İranın nüvə materialları ilə bağlı məsələnin həlli üçün razılaşma əldə edilməsini mümkün hesab etdiyini açıqlayıb.
Lakin o, Tehranın bu sahədə iki dəyişməz şərtinin olduğunu vurğulayıb.
Tehran iki əsas şərt irəli sürür
Birinci şərtə əsasən, nüvə materialları İran ərazisindən çıxarılmamalıdır.
İkinci şərt isə həmin ehtiyatların ölkənin ehtiyaclarına uyğun şəkildə istifadə edilməsidir.
Əraqçi bildirib ki, bu ehtiyacların necə müəyyənləşdirilməsindən asılı olmayaraq, İran nüvə materiallarından öz tələbatına uyğun istifadə etmək hüququnu qorumaq niyyətindədir.
Nazirin sözlərinə görə, vasitəçilər bu məsələ ilə bağlı müxtəlif təkliflər təqdim ediblər.
Bəzi təkliflər araşdırıla biləcək məqamları əhatə edir, digərlərində isə həm müsbət, həm də İran üçün qəbuledilməz hesab edilən müddəalar mövcuddur.
Əraqçi nüvə materialları məsələsində ölkənin milli maraqlarını və ehtiyaclarını nəzərə alan ədalətli həll yolunun tapılmasının mümkün olduğunu bildirib.
Nüvə razılaşması digər məsələlərdən ayrı müzakirə edilməyəcək
İranın xarici işlər naziri nüvə materialları ilə bağlı qərarların digər mübahisəli məsələlərdən təcrid olunmuş şəkildə qəbul edilə bilməyəcəyini vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, bu məsələ ümumi razılaşma çərçivəsində nəzərdən keçirilməlidir.
Qərarlar Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasında təsdiqlənir
Əraqçi bildirib ki, danışıqlarla bağlı qərarlar əvvəlcə İran Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının danışıqlar komitəsində qəbul edilir.
Daha sonra həmin qərarlar təsdiqlənmək üçün şuranın özünə təqdim olunur.
Nazir vurğulayıb ki, bütün qərarlar ölkənin milli maraqları əsasında hazırlanır və yalnız müvafiq hüquqi və inzibati mərhələlər tamamlandıqdan sonra qüvvəyə minir.
O, İranla region ölkələri arasında iqtisadi mübadilələrin də mövcud olduğunu qeyd edib.
Əraqçi: Ya müharibə, ya da sülh olmalıdır
İranın xarici işlər naziri ölkəsinin uzun müddət nə müharibə, nə də sülh vəziyyətində qala bilməyəcəyini bildirib.
“Nə müharibə, nə də sülh vəziyyətinə son qoyulmalıdır. Üçüncü seçim yoxdur: ya müharibə, ya da sülh”, – deyə Əraqçi vurğulayıb.
Nazirin fikrincə, region ölkələri müharibədən mühüm nəticələr çıxarıblar.
O hesab edir ki, bu nəticələrin ən başlıcası region dövlətlərinin öz təhlükəsizliklərini təmin etmək üçün bölgədənkənar hərbi qüvvələrə arxalana bilməyəcəklərini anlamasıdır.
Əraqçinin açıqlamaları Tehran və Vaşinqton arasında regional vasitəçiliklə danışıqların bərpasına yönəlmiş diplomatik səylərin davam etdiyi bir vaxta təsadüf edir.
ABŞ sanksiyaları, Hörmüz boğazının açılması şərtləri və İranın nüvə proqramı ilə bağlı fikir ayrılıqları qalır. Tərəflər arasında hələlik nəzərəçarpacaq irəliləyişin əldə olunmadığı bildirilir.
