Müharibədən əvvəl və sonra: danışıqların yeni reallığı
İran və ABŞ arasında dolayı danışıqlar dünya ictimaiyyətinin diqqət mərkəzində qalmaqda davam edir. Əsas sual isə budur: müharibədən əvvəl aparılan danışıqlarla indiki proses arasında hansı fərqlər var? Son hadisələr göstərir ki, Tehranın mövqeyi əvvəlki dövrlə müqayisədə daha sərt və daha özünəinamlıdır.
ABŞ və “İsrail”in gözləntilərindən fərqli olaraq, İran danışıqlara öz şərtləri ilə daxil olub. Tehran danışıqların formatını, yerini və gündəliyini müəyyənləşdirərək legitim hüquqlarından geri çəkilməyəcəyini açıq şəkildə nümayiş etdirib. İsrail mediası da etiraf edib ki, İran müharibədən sonra da mövqeyini qoruyub saxlayıb və bu, onun regiondakı təsirini daha da gücləndirib.
Nüvə dosyesi əsas mövzu olaraq qalır
Tehran qırmızı xətləri müəyyənləşdirir
Vaşinqton İranın raket potensialı və regional müttəfiqlərinə dəstəyi danışıqlar masasına çıxarmağa çalışsa da, Tehran bu təklifləri qətiyyətlə rədd edib. İran tərəfi israr edir ki, danışıqlar yalnız nüvə proqramı ilə məhdudlaşmalıdır. Rəsmi mövqeyə görə, Qərbin əsas tələbi İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almaqdırsa, bu məsələ üzrə razılaşma qısa müddətdə mümkündür.
İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi danışıqlardan öncə verdiyi açıqlamada real və mümkün məsələlərə fokuslanmağın vacibliyini vurğulayıb və ədalətli saziş üçün fürsətin əldən verilməməsinə çağırıb.
Güc mesajı və çəkindirici siqnallar
Raket təqdimatı təsadüfi deyil
Diplomatik proseslə paralel olaraq İran hərbi mesaj da verib. Danışıqlar ərəfəsində yeni nəsil “Xürrəmşəhr-4” hipersəs ballistik raketinin təqdim olunması açıq şəkildə bildirir ki, İranın müdafiə və hücum imkanları müzakirə mövzusu deyil. Rəsmi dairələr xəbərdarlıq edirlər ki, bu sahəyə yönələn hər hansı təhdid sərt cavabla qarşılanacaq.
Bu addım Tehranın danışıqlara zəif tərəf kimi deyil, güc balansını nəzərə alan aktor kimi daxil olduğunu göstərir.
İranın mövqeyi: etimad yoxdur, amma diplomatiya var
İran danışıqlara əvvəlki kimi səbir, strateji düşüncə və aydın hədəflərlə qatılır. Lakin müharibədən sonrakı mərhələdə əsas fərq tam etimadsızlıq və güc anlayışının daha geniş çərçivədə qiymətləndirilməsidir. Tehran son illərdə üzləşdiyi daxili və xarici təzyiqlərə baxmayaraq, çəkindirmə qabiliyyətini qoruyub.
Rəsmi Tehran açıq şəkildə bəyan edir ki, hərbi təhdid olacağı təqdirdə ABŞ-ın regiondakı bazaları və işğal olunmuş ərazilər də cavab zərbələrindən kənarda qalmayacaq. Bu isə mümkün müharibənin regional miqyas alacağı anlamına gəlir.
Vaşinqtonun dilemma qarşısında qalması
ABŞ üçün İranla birbaşa müharibə riski əvvəlki dövrlə müqayisədə daha baha başa gələ bilər. ABŞ daxilindəki siyasi gərginlik, 2026-cı il Konqres seçkiləri və Avropa ilə artan fikir ayrılıqları Vaşinqtonun manevr imkanlarını məhdudlaşdırır. Bu səbəbdən danışıqlar ABŞ üçün zərurətə çevrilib.
Danışıqların taleyi qeyri-müəyyəndir
Ekspertlər hesab edirlər ki, ABŞ Prezidenti Donald Tramp üçün İranla razılaşma müharibədən daha sərfəlidir. Lakin əvvəlki təcrübələr Vaşinqtonun razılaşmalara sadiqliyi ilə bağlı ciddi şübhələr yaradır. İran isə bu dəfə istənilən razılaşmanın konkret təhlükəsizlik zəmanətləri ilə müşayiət olunmasını tələb edir.
Bütün bu amillər fonunda İran–ABŞ danışıqlarının gələcəyi açıq qalır və proses hər an fərqli istiqamət ala bilər.
