Tədiyə balansında kəsir azalıb
Azərbaycan Mərkəzi Bankının məlumatına əsasən, 2026-cı ilin birinci rübündə ölkənin tədiyə balansının kəsiri 323 milyon ABŞ dolları təşkil edib. Bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 21,8 faiz azalıb.
- Tədiyə balansında kəsir azalıb
- Neft-qaz sektoru əsas gəlir mənbəyi olaraq qalır
- Qeyri-neft sektoru hələ də kəsirlə işləyir
- Xarici ticarətdə də oxşar mənzərə müşahidə olunur
- Qeyri-neft ixracı artsa da, idxal üstünlük təşkil edir
- Logistika sektoru diqqət çəkir
- Nəqliyyat xidmətlərində profisit artıb
- Xarici investisiyalarda enerji sektorunun üstünlüyü qalır
- İnvestisiyaların 77 faizi enerji sektoruna yönəlib
- Kapital bazarlarında dərinlik problemi qalır
- Nəticə: Sabitlik var, lakin struktur problemlər qalır
Qlobal enerji bazarlarında neft və qaz qiymətlərinin yüksəlməsi cari əməliyyatlar balansında 1,7 milyard dollarlıq profisitin formalaşmasına səbəb olub. Hesabat dövründə xam neftin orta qiyməti bir barel üçün 79,5 dollar təşkil edib ki, bu da dövlət büdcəsində nəzərdə tutulan baza qiymətindən 14,5 dollar yüksəkdir.
Neft-qaz sektoru əsas gəlir mənbəyi olaraq qalır
Qeyri-neft sektoru hələ də kəsirlə işləyir
Maliyyə məsələləri üzrə hüquqşünas Pərviz Məmmədov bildirib ki, Azərbaycanın makroiqtisadi göstəriciləri xarici investorlar üçün müsbət siqnallar yaratsa da, iqtisadiyyatın əsas dayaq nöqtəsi hələ də enerji sektorudur.
Onun sözlərinə görə, 2026-cı ilin ilk rübündə neft-qaz sektoru üzrə cari hesab profisiti 4,1 milyard dollar olub. Buna qarşılıq qeyri-neft-qaz sektorunda 2,47 milyard dollarlıq kəsir qeydə alınıb.
Ekspert vurğulayıb ki, ölkə valyuta gəlirlərinin əsas hissəsini enerji ixracı hesabına əldə edir və qeyri-neft sektoru hələlik valyuta qazandıran deyil, daha çox valyuta istehlak edən sahə olaraq qalır.
Xarici ticarətdə də oxşar mənzərə müşahidə olunur
Ümumi xarici ticarət balansında 2 milyard dollardan çox profisit formalaşsa da, qeyri-neft sektoru üzrə 2,69 milyard dollarlıq mənfi saldo qeydə alınıb.
Qeyri-neft ixracı artsa da, idxal üstünlük təşkil edir
Qeyri-neft ixracı 9,5 faiz artaraq 812,7 milyon dollara yüksəlib. Lakin eyni dövrdə qeyri-neft idxalı da 7,7 faiz artaraq 3,5 milyard dolları ötüb.
Bu göstəricilər qeyri-neft iqtisadiyyatının hələ də xarici məhsul və xidmətlərdən asılı olduğunu göstərir.
Logistika sektoru diqqət çəkir
Pərviz Məmmədovun fikrincə, qeyri-neft sektorunda ən ümidverici istiqamətlərdən biri nəqliyyat və logistika sahəsidir.
Nəqliyyat xidmətlərində profisit artıb
Xidmətlər balansı ümumilikdə mənfi qalsa da, nəqliyyat xidmətləri üzrə profisit 54,4 faiz artaraq 500 milyon dollara çatıb.
Ekspert hesab edir ki, Azərbaycan istehsal mərkəzindən daha çox regional logistika, tranzit və təchizat zənciri platforması kimi investorlar üçün daha cəlbedici görünə bilər.
Xarici investisiyalarda enerji sektorunun üstünlüyü qalır
2026-cı ilin ilk rübündə ölkəyə cəlb edilən birbaşa xarici investisiyaların ümumi həcmi 1,7 milyard dollar təşkil edib.
İnvestisiyaların 77 faizi enerji sektoruna yönəlib
Bu vəsaitin 77 faizi neft-qaz sektoruna yatırılıb. Qeyri-neft-qaz sektoruna yönələn investisiyalar isə təxminən 400 milyon dollar olub və ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 1,5 faiz azalıb.
Ekspert qeyd edir ki, bu vəziyyət xarici kapitalın hələ də əsasən ənənəvi enerji modelinə bağlı olduğunu göstərir.
Kapital bazarlarında dərinlik problemi qalır
Məmmədov bildirib ki, portfel investisiyaları üzrə xalis xarici maliyyə öhdəliklərinin 2 milyard dollardan çox azalması Azərbaycanın kapital bazarlarının hələ kifayət qədər dərin və likvid olmadığını göstərir.
Bununla yanaşı, xarici investorların mənfəət və kapitallarını ölkədən sərbəst çıxara bilməsi investisiya mühitinin mühüm üstünlüklərindən biri kimi qiymətləndirilir.
Nəticə: Sabitlik var, lakin struktur problemlər qalır
Ekspertin qənaətinə görə, Azərbaycan xarici investorlar üçün makroiqtisadi baxımdan sabit ölkə təsiri bağışlayır. Güclü valyuta ehtiyatları, profisitli cari hesab və aşağı xarici ödəniş riski mühüm üstünlüklərdir.
Lakin qeyri-neft sektorunda davamlı və genişmiqyaslı xarici investisiya axınının formalaşmaması ölkənin qarşısında duran əsas çağırışlardan biri olaraq qalır.
