Dərs vəsaitində dini həssaslığı pozan məqam
Orta məktəblərin 9-10-cu siniflərində ingilis dilinin tədrisi üçün nəzərdə tutulduğu bildirilən dərs vəsaitində İslam dini baxımından son dərəcə həssas hesab edilən məqam aşkarlanıb.
Yayılan görüntülərə əsasən, kitabın 506-cı səhifəsində yerləşdirilmiş 4-cü çalışmada “Hüseyn” adlı 42 yaşlı ovçudan və onun “Mehdi” adlı itindən bəhs olunur.
İslam dünyasında, xüsusilə şiə müsəlmanları arasında İmam Mehdi (ə.f) müqəddəs dini şəxsiyyət kimi qəbul edilir. Belə bir adın orta məktəb şagirdləri üçün nəzərdə tutulan tədris materialında itə verilməsi dini dəyərlərə qarşı açıq hörmətsizlik kimi qiymətləndirilir.
Çalışmada nə yazılıb?
Çalışmanın Azərbaycan dilində təqdim olunan məzmununda Hüseyn adlı şəxsin fermada yaşayan 42 yaşlı ovçu olduğu bildirilir.
Mətnə görə, o, səhər tezdən “Mehdi” adlı iti ilə yaxınlıqdakı tarlalara ova çıxır. Onlar ov axtararkən Hüseyn bir dovşan görür və onu vurur.
Bundan sonra “Mehdi” adlandırılan it kollara qaçır, vurulan dovşanı taparaq sahibinin yanına gətirir. Mətn Hüseynin itə qürurla baxması və onun başını sığallaması ilə yekunlaşır.
“Mehdi” adının itə verilməsi müsəlmanlara qarşı hörmətsizlikdir
Məsələnin diqqətçəkən tərəfi yalnız adi bir ad seçimindən ibarət deyil. “Mehdi” sözü Azərbaycan cəmiyyətində geniş yayılmış ad olmaqla yanaşı, İslam dini və xüsusilə şiə etiqadında İmam Mehdi (ə.f) ilə birbaşa bağlı son dərəcə həssas dini məna daşıyır.
Azərbaycan cəmiyyətində İslam müqəddəslərinin adlarına xüsusi ehtiram mövcuddur. Məhz buna görə məktəblilər üçün hazırlanan vəsaitdə belə bir adın heyvana verilməsi sadə redaktə diqqətsizliyi kimi qəbul edilmir və müsəlmanların dini hisslərinə qarşı hörmətsizlikdir.
Tədris materialında belə seçim necə edilib?
Burada əsas suallardan biri bu mətnin hazırlanması və redaktəsi zamanı dini-mədəni həssaslıqların niyə nəzərə alınmamasıdır.
Tədris vəsaitləri yalnız şagirdlərə xarici dil, qrammatika və söz ehtiyatı öyrətmək vasitəsi deyil. Məktəb yaşındakı uşaqlar üçün hazırlanan materialların məzmunu cəmiyyətin milli, mənəvi və dini dəyərlərinə münasibətdə də məsuliyyətli şəkildə hazırlanmalıdır.
Bu baxımdan “Mehdi” kimi dini baxımdan xüsusi məna daşıyan adın məhz it üçün seçilməsi ciddi suallar yaradır.
Müəllif və redaktorların məsuliyyəti gündəmdədir
Təqdim edilən məlumata görə, sözügedən tədris vəsaitinin müəllifləri Nigar Abbasova və Dünya Hüseynovadır.
Kitabın 2025-ci ildə “Azəri” nəşriyyatında çapdan çıxdığı və hazırda kitab mağazalarında satışda olduğu bildirilir.
Bu isə başqa bir mühüm məsələni gündəmə gətirir: belə bir mətn müəlliflərdən sonra hansı redaktə və nəzarət mərhələlərindən keçib?
Səhifə çapdan əvvəl yoxlanılmayıbmı?
Bir tədris vəsaitinin hazırlanması zamanı mətnlərin dil, məzmun və metodiki baxımdan yoxlanılması gözlənilir. Buna görə də sözügedən çalışmanın kitabın 506-cı səhifəsinə qədər gəlib çıxması redaktə prosesinin keyfiyyəti ilə bağlı suallar doğurur.
Əgər adın seçilməsi diqqətsizlik nəticəsində baş veribsə, bu, dini və mədəni həssaslıqların nəzərə alınmaması problemini ortaya çıxarır.
Əgər seçim şüurlu şəkildə edilibsə, bu halda belə bir yanaşmanın səbəbi barədə müəllif və nəşriyyatın ictimaiyyətə izahat verməsi gözlənilir.
Təqdim edilən məlumatda isə müəlliflərin və nəşriyyatın məsələ ilə bağlı mövqeyi göstərilmir.
Emin Əmrullayevin “dəyərlər” açıqlaması xatırladılıb
Məsələni ictimailəşdirən paylaşımda elm və təhsil naziri Emin Əmrullayevin təhsildə dəyərlər və bacarıqların biliklərlə eyni vəhdətdə olması barədə fikirləri də xatırladılıb.
Bu kontekstdə məktəblilər üçün hazırlanan tədris materiallarında Azərbaycan cəmiyyətinin mənəvi və dini dəyərlərinin hansı səviyyədə nəzərə alındığı sualı ortaya çıxır.
Təhsil qurumlarından açıqlama gözlənilir
Hadisənin tam aydınlaşdırılması üçün sözügedən vəsaitin rəsmi dərslik, yoxsa əlavə tədris materialı olması da dəqiqləşdirilməlidir.
Eyni zamanda, vəsaitin hər hansı dövlət qurumunun təsdiqindən keçib-keçmədiyi, məktəblərdə rəsmi şəkildə istifadə olunub-olunmadığı və mətnin hansı mərhələdə kitaba daxil edildiyi barədə təqdim edilən məlumatda açıqlama yoxdur.
Müəlliflərin, nəşriyyatın və aidiyyəti təhsil qurumlarının bu suallara cavab verməsi məsələnin bütün tərəflərinin aydınlaşdırılması baxımından vacibdir.
Dini dəyərlərə münasibətdə məsuliyyət tələb olunur
Məktəb üçün nəzərdə tutulan tədris materialında İslam dünyasında müqəddəs məna daşıyan “Mehdi” adının it üçün istifadə olunması sadəcə uğursuz söz və ya ad seçimi kimi təqdim edilə bilməz.
Belə materialların hazırlanmasında şagirdlərin yaş xüsusiyyətləri ilə yanaşı, cəmiyyətin dini, milli və mənəvi həssaslıqlarının da nəzərə alınması vacibdir.
