Dünən müharibə, bu gün normallaşma ritorikası
Azərbaycan ilə Ermənistan uzun illər bir-birinə açıq düşmən olan, müharibələr aparmış, minlərlə insanın həyatına son qoyan qarşıdurmanın tərəfləri olub. Xüsusilə Qarabağ münaqişəsi iki ölkə arasında yalnız siyasi deyil, həm də dərin psixoloji uçurum yaradıb. 2020-ci il müharibəsi və sonrakı proseslər Ermənistanın hərbi-siyasi məğlubiyyətini təsdiqləsə də, bu, avtomatik olaraq real barışın təmin edildiyi anlamına gəlmir.
- Dünən müharibə, bu gün normallaşma ritorikası
- Vaşinqton görüşü: sülh, yoxsa taktiki pauza?
- İqtisadi açılımlar: məcburiyyət, yoxsa qarşılıqlı fayda?
- Zəngəzur məsələsi hələ də açıq qalır
- Minsk Qrupu ləğv edildi, amma problemlər bitdimi?
- Sərhədlər kağız üzərində, reallıqda isə gərgin
- 2026: sülh ili, yoxsa yeni qeyri-müəyyənlik?
- Nəticə: barış istəyi var, amma inam zəifdir
2025-ci il ərzində tərəflər arasında intensiv diplomatik təmaslar aparılsa da, bu prosesin səmimiliyi və uzunmüddətli nəticələri ciddi suallar doğurur.
Vaşinqton görüşü: sülh, yoxsa taktiki pauza?
2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə görüşərək birgə bəyannamə imzaladılar. Xarici işlər nazirlərinin sülh sazişini paraflaması rəsmi dairələrdə “tarixi addım” kimi təqdim olundu.
Lakin tənqidçilər hesab edir ki, bu görüşlər daha çox geosiyasi təzyiqlər və regional reallıqların diktəsi ilə baş verir, tərəflər arasında isə hələ də fundamental etimad formalaşmayıb.
İqtisadi açılımlar: məcburiyyət, yoxsa qarşılıqlı fayda?
2025-ci il ərzində Azərbaycan Ermənistan istiqamətində yük daşımalarına qoyulan məhdudiyyətləri aradan qaldırdı, hətta Azərbaycan neftinin Ermənistana ixracına başlanıldı. Rəsmi açıqlamalarda bu addımlar “regional əməkdaşlıq” kimi təqdim edilsə də, reallıqda Ermənistanın iqtisadi və logistika baxımından Azərbaycandan asılılığının artdığı açıq görünür.
Zəngəzur məsələsi hələ də açıq qalır
“Zəngəzur dəhlizi” kimi tanınan və rəsmi adı Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Marşrutu (TRIPP) olan layihə normallaşmanın əsas sütunlarından biri kimi göstərilir. Layihənin 2026-cı ildə Ermənistan ərazisində tikinti mərhələsinə keçməsi planlaşdırılır. Lakin Ermənistan cəmiyyətində bu layihə hələ də “suverenliyə təhdid” kimi qəbul edilir və daxili siyasi gərginlik yaradır.
Minsk Qrupu ləğv edildi, amma problemlər bitdimi?
ATƏT-in Minsk Qrupunun faktiki olaraq ləğv edilməsi Qarabağ məsələsinin beynəlxalq gündəmdən çıxarıldığını göstərir. Bu addım Bakının mövqeyini gücləndirsə də, Ermənistan daxilində revanşist qüvvələrin mövcudluğu normallaşma prosesini daim risk altında saxlayır.
Sərhədlər kağız üzərində, reallıqda isə gərgin
Sərhədlərin delimitasiyası və nəqliyyat xətlərinin açılması ilə bağlı danışıqlar davam etsə də, yerli səviyyədə insidentlər və qarşılıqlı ittihamlar hələ də baş verir. Vətəndaş cəmiyyəti səviyyəsində aparılan görüşlər isə dərin düşmənçiliyi aradan qaldırmaq üçün yetərli görünmür.
2026: sülh ili, yoxsa yeni qeyri-müəyyənlik?
2026-cı ildə Ermənistanda keçiriləcək ümumi seçkilər prosesin taleyini müəyyən edə bilər. Paşinyanın yenidən hakimiyyətə gələcəyi halda Ermənistan Konstitusiyasında Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının çıxarılması üçün referendum gündəmə gələ bilər. Bu baş vermədiyi təqdirdə isə sülh sazişi kağız üzərində qalmaq riski daşıyır.
Nəticə: barış istəyi var, amma inam zəifdir
2026-cı ildə normallaşmanın davam etdirilməsi planlaşdırılsa da, Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin həqiqətən daimi sülh mərhələsinə keçib-keçməyəcəyi hələ də açıq sualdır. Uzun illər düşmən olmuş iki ölkə arasında imzalar və layihələr kifayət etmir — real barış üçün siyasi iradə ilə yanaşı, cəmiyyətlərin də bu prosesə hazır olması vacibdir.
