Zirvəyə gedən prosesdə Avropanın aparıcı düşüncə qurumları, strategiya mərkəzləri və nəşrlərində aparılan müzakirələr göstərir ki, NATO artıq köhnə NATO deyil.

Soyuq Müharibə dövründə NATO-nun varlıq səbəbi aydın idi.

Ortaq təhdid Sovet İttifaqı idi, lider ABŞ idi və ittifaqın strateji istiqaməti ilə bağlı ciddi fikir ayrılığı yox idi.

Bugün isə vəziyyət tamamilə fərqlidir.

NATO-nun qarşılaşdığı əsas problem xarici rəqiblərdən çox, daxildəki müxtəlif gələcək təsəvvürləridir.

DÖRT FƏRQLİ NATO

Avropadakı müzakirələr göstərir ki, ən azı dörd fərqli NATO anlayışı ortaya çıxıb.

İngiltərə, Polşa və Baltik ölkələrində təsirli olan Atlantikçi dairələr NATO-nun əsas vəzifəsinin Rusiyanı caydırmaq olduğunu müdafiə edir. Onlara görə ittifaqın prioriteti Şərqi Avropa təhlükəsizliyi və ABŞ-ın Avropadakı hərbi mövcudluğunun davam etdirilməsidir.

Fransa mərkəzli dairələr isə fərqli düşünür.

Onların gündəliyində “Avropa strateji müstəqilliyi” var. NATO-nun davam etməsini istəyirlər, amma Avropanın ABŞ-a asılılığının azaldılmasını və qitənin öz hərbi qabiliyyətini gücləndirməsini müdafiə edirlər.

Almaniyada isə başqa bir yanaşma ön plana çıxır.

Berlin dairələri NATO-nun qorunmasından yana olmaqla yanaşı, ittifaq daxilində Avropa liderliyinin gücləndirilməsini və müdafiə yükünün getdikcə daha çox Avropalılar tərəfindən daşımasını istəyir.

İtaliya və İspaniya kimi Cənubi Avropa ölkələrinin isə başqa bir gündəliyi var.

Onlara görə NATO-nun bütün diqqətini Rusiyaya yönəltməsi düzgün deyil. Aralıq dənizi, Yaxın Şərq, enerji təhlükəsizliyi, miqrasiya hərəkətləri və Şimali Afrikadan qaynaqlanan sabitliksizliklər də ittifaqın prioritet mövzuları arasında olmalıdır.

Bunlara son illərdə getdikcə güclənən başqa bir tendensiya da əlavə olunur.

Xüsusilə Anglo-Amerikan strateji dairələrində NATO-nun Çini də əhatə edən qlobal təhlükəsizlik təşkilatına çevrilməsi lazım olduğu müdafiə olunur. Buna qarşılıq olaraq Fransa və bəzi Avropa ölkələri NATO-nun Hind-Sakit Okean regionuna daşınmasının ittifaqın əsas vəzifəsini qeyri-müəyyənləşdirəcəyini düşünür.

Ortaya çıxan mənzərə aydındır: hər kəs NATO-nu fərqli bir istiqamətə çəkir.

ANKARA ZİRVƏSİNDƏ ORTAQ HEDEF YOXDUR

Əslində bu vəziyyət, keçdiyimiz çoxqütblü dünyanın əsas xüsusiyyətindən qaynaqlanır. Köhnə dövrün sərt blokları çözülür.

Eyni dövlət bir sahədə rəqib ola bilər, başqa sahədə isə əməkdaşlıq edə bilər. Bir ittifaqın üzvü olan ölkələr, qarşı tərəfdəki dövlətlərlə enerji, ticarət, texnologiya və ya təhlükəsizlik sahələrində ortaq fəaliyyət göstərə bilirlər.

Müasir dünyada maraqlar əvvəlki dövrün düşərgələrinin disiplinindən üstün gəlir.

Buna görə Ankara Zirvəsindən NATO üzvləri arasında fikir ayrılıqlarını aradan qaldıracaq və ittifaqa yeni strateji istiqamət verəcək bir razılaşma çıxması mümkün deyil. Ankara’da müşahidə olunacaq, ortaq hədəflər ətrafında birləşmiş bir ittifaq deyil, fərqli mərkəzlərə doğru çəkilən, üzvləri arasında təhdid tərifləri və prioritetləri getdikcə ayrışan bir quruluşdur.

Zirvə sonunda yayımlanacaq bəyanatdan asılı olmayaraq əsas həqiqət budur.

Ankara Zirvəsi NATO-nun yenidən birləşməsinin deyil, çoxqütblü dünyanın şərtlərində köhnə bütövlüyünü qoruyamayan Atlantik sisteminin strateji çözülməsinin elan olunması anlamına gələcək.

Köhnə NATO-nun Sonu yazısı ilk önce üzerinde ortaya çıktı.