“Declassified”: Britaniyanın gizli rolu ifşa olunur
“Declassified” nəşrinin yaydığı materiallara əsasən, Britaniya Venesuelada sabitliyin pozulması və hökumət dəyişikliyinin təşviqi istiqamətində ABŞ ilə sıx koordinasiyalı, lakin əsasən açıqlanmayan rol oynayıb. Bu fəaliyyətlər ABŞ prezidenti Donald Trump administrasiyasının Venesuelaya qarşı yürütdüyü siyasətlə üst-üstə düşüb.
Araşdırmada qeyd olunur ki, Böyük Britaniyanın baş naziri Keir Starmer ABŞ-ın son hərbi əməliyyatı ilə bağlı ölkəsinin birbaşa iştirakını inkar etsə də, faktlar Londonun prosesdən kənarda qalmadığını göstərir. Sözügedən əməliyyat Venesuela prezidenti Nikolas Maduronun oğurlanması ilə nəticələnib.
Londonun ikili mövqeyi və beynəlxalq hüquq
Britaniya hökuməti ABŞ-ın Venesuelaya qarşı hücumunu açıq şəkildə pisləməyib. Starmer yalnız “bütün faktların toplanmasını gözlədiyini” bildirib və eyni zamanda Maduronu “qanunsuz prezident” adlandıraraq onun hakimiyyətinin sona çatmasına təəssüf etmədiyini deyib. Bu mövqe Starmerin Ukrayna ilə bağlı Rusiyanın addımlarını 24 saatdan az müddətdə “aqressiv müharibə” kimi qınaması ilə kəskin ziddiyyət təşkil edib.
Keçmiş britaniyalı diplomatlar bu yanaşmanı beynəlxalq hüquq prinsiplərinə selektiv münasibət kimi qiymətləndiriblər.
Hərbi və kəşfiyyat aspektləri
Məlumatlara görə, son həftələrdə Britaniya Kral Donanmasının bəzi üzvləri Venesuela ətrafında yerləşən ABŞ donanması ilə birgə fəaliyyət göstərib. Britaniya Müdafiə Nazirliyi isə hücum zamanı britaniyalı hərbçilərin orada olub-olmaması barədə açıqlama verməkdən imtina edib.
Araşdırma göstərir ki, hüquqi məsuliyyətdən yayınmaq üçün Britaniya qüvvələrinin hücumlarda iştirakına qadağa qoyulub, Karib hövzəsində isə ABŞ-la kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi müvəqqəti dondurulub.
Qızılın dondurulması və Quaidoya dəstək
Materiallarda vurğulanır ki, Londonun rolu yalnız hərbi sahə ilə məhdudlaşmayıb. 2019-cu ildən etibarən Britaniya İngiltərə Bankında saxlanılan, dəyəri 2 milyard dollardan çox olan Venesuelaya məxsus qızıl ehtiyatlarını dondurub.
Həmin il Britaniya ABŞ-ın təzyiqi ilə Xuan Quaidonu Venesuelanın “müvəqqəti prezidenti” kimi tanıyıb. Keçmiş dövlət naziri Alan Duncanun xatirələrinə görə, bu addım Vaşinqtonla münasibətləri möhkəmləndirmək məqsədi daşıyıb.
Enerji maraqları və gizli planlar
Sənədlər Britaniyanın enerji maraqlarının da bu siyasətdə mühüm rol oynadığını göstərir. “Shell” və “BP” kimi şirkətlərin Venesuela enerji sektoruna marağı xüsusi qeyd olunur. Bundan əlavə, Venesuela ilə Qayana arasında Essequibo bölgəsi üzrə neftlə zəngin sərhəd mübahisəsi də Londonun diqqət mərkəzində olub.
2019-cu ilin payızında Britaniya Xarici İşlər Nazirliyi Maduradan sonrakı dövr üçün planlama aparan gizli “Venesuelanın Yenidənqurulması Bölməsi” yaradıb. Rəsmi olaraq “humanitar fəaliyyət” adı altında təqdim edilən bu strukturun əslində Quaido komandası və enerji sektoru ilə əlaqələr saxladığı bildirilir.
Nəticə
Araşdırmanın yekununda qeyd olunur ki, Britaniyanın Venesueladakı rolu təsadüfi və ya neytral olmayıb. Əksinə, bu rol ABŞ administrasiyasının Venesuelada hökuməti zəiflətmək və rejim dəyişikliyi yaratmaq strategiyasının siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik ölçülərini tamamlayan sistemli xəttin tərkib hissəsi olub.
