Siyasi analitik Umur Tuğay Yücelə görə, Trampın təhdid və təzyiq siyasətinin mərkəzində BRICS ölkələri dayanır. Yücel bildirir ki, dollar mərkəzli sistemə alternativ yaratmaq cəhdləri Vaşinqtonu ciddi şəkildə narahat edir və bu təzyiqlər BRICS ölkələri arasında motivasiyanı və əməkdaşlığı daha da gücləndirir.
Milli Təhlükəsizlik Strategiyası Sənədində Çini rəqib kimi elan edən ABŞ Prezidenti Donald Tramp, Çinin öncüllük etdiyi BRICS ölkələrini də hədəfinə alıb. BRICS ölkələrinin tədricən formalaşdırmağa çalışdığı alternativ dünya modeli Trampın aqressiv mövqeyini daha da kəskinləşdirir.
BRICS-in SWIFT sisteminə alternativ axtaran maliyyə təşəbbüsləri və milli valyutalarla ticarət vizyonu Vaşinqtonun “dollar hegemoniyasını qoruma” refleksi ilə toqquşur.
İranın “Avrasiyanın qapısı” kimi ön cəbhədə yer aldığı bu prosesdə Hindistanda keçiriləcək yeni zirvə adi bir toplantıdan daha çox, Qərbdən kənar dünyanın qurduğu dayanıqlı bir sədd xarakteri daşıyır.
Donald Trampın radarına düşən BRICS ölkələrini Siyasi Analitik Umur Tuğay Yücel ilə müzakirə etdik.
“BRICS, ABŞ-ın dollara bağlı ödəniş sistemini sındırmağa çalışır”
Yücelə görə, Trampın təzyiq və təhdid siyasətinin mərkəzində BRICS-ə üzv olan və ya üzvlük üçün müraciət edən ölkələr var. Tramp BRICS-i dollar mərkəzli qlobal sistemə qarşı ən ciddi çağırış kimi görür. Onun fikrincə, BRICS-in milli valyutalarla kredit, investisiya və alternativ ödəniş sistemləri qurmaq cəhdi Vaşinqtonu əsasən narahat edən amildir. Yücel deyir:
“Trampın ‘məşğul olduğu’ ölkələr BRICS-ə müraciət edən və ya İran kimi yeni üzv olan ölkələrdir. Rusiya üzərindən Çinə, Hindistana, Cənubi Afrikaya və Braziliyaya tətbiq etdiyi gömrük rüsumlarını bilirik. Bu təhdidlər Türkiyəyə qədər uzanır. Tramp vəzifəyə gəldiyi gündən BRICS-ə qarşı qərəzlidir. Bu qərəzin səbəbini BRICS-in ABŞ və dollara qarşı mövqeyi ilə izah edir. BRICS-in dolları sıradan çıxarmağa çalışdığına inanır. Öz baxış bucağından bu təsvirlər kifayət qədər dəqiqdir. BRICS dollara qarşı deyil, amma ondan məsafəli mövqe tutur. BRICS ölkələri hələ də dollardan istifadə edir. Lakin BRICS inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün ‘Yeni İnkişaf Bankı’ yaradıb. Bu bankın əsas xüsusiyyəti investisiya və kreditləri milli valyutalarla verməyə çalışmasıdır. Keçən il yüzə yaxın layihənin iyirmidən çoxunda milli valyutalardan istifadə olunub. Bunlar kiçik addımlardır, bank 2015-ci ildə yaradılıb. BRICS qlobal cənubun bir masa ətrafında toplanmasını və ortaq qərarlar qəbul etməsini təmin etdi. Tramp üçün ən təhlükəli təşkilat məhz budur. Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatından belə daha təhlükəlidir, çünki BRICS maliyyə-ödəniş sistemi qurmağa çalışır. Çin, Rusiya və Hindistanın öz ödəniş sistemləri var, lakin BRICS ölkələri Qərbin SWIFT sisteminə qarşı öz aralarında bir mexanizm yaratmaq istəyirlər. ABŞ-ın təhdid və sanksiyaları qarşısında dollar asılılığına əsaslanan ödəniş formasını sındırmağa çalışırlar.”
“Trampın mövqeyi BRICS-in motivasiyasını artırır”
Yücel bildirir ki, Trampın BRICS-ə yönəlik təhdid və ittihamları əks təsir yaradır. ABŞ-ın sanksiya və təzyiq siyasəti BRICS ölkələrinə motivasiya verir və xüsusilə maliyyə əməkdaşlığı sahəsində sürətlənməyə səbəb olur:
“Bu il zirvə Hindistanda keçiriləcək. Hindistanda mühüm inkişafların olacağını deyə bilərik. Tramp BRICS-i dollara qarşı məsafəli mövqeyinə görə ittiham edir. Halbuki bu, ABŞ siyasətinin nəticəsidir. İllərlə Rusiyanı ‘enerjidən silah kimi istifadə edir’ deyə tənqid edirdilər. İndi isə özləri hər şeyi silaha çeviriblər. Bir baxımdan Trampın mövcudluğu müəyyən mənada faydalıdır. BRICS-in sürətlənməsi üçün mənəvi stimul yaradır. Trampın addımlarının davam edəcəyini düşünürəm. O, BRICS ölkələrini Qərb yarımkürəsindən sıxışdırıb çıxarmağa çalışır. Rusiya, Çin və Braziliyanın təsirini azaltmaq istəyir. Milli Təhlükəsizlik Strategiyası Sənədində də dediyi kimi, Qərb yarımkürəsində yenidən mütləq üstünlük qurmaq istəyən bir Tramp var. Qlobal gücü daralan, açıq gücə və təhdidlərə söykənən bir ABŞ mənzərəsi görürük.”
“BRICS-in mühüm faktoru olan İran Avrasiyanın ‘qapısı’dır”
Yücelə görə, İranın enerji resursları, Rusiya və Çinlə qurduğu dərin əməkdaşlıq və BRICS–ŞƏT xəttindəki mövqeyi Vaşinqton üçün strateji təhdid kimi qiymətləndirilir. ABŞ-ın İsraili çətin vəziyyətə sala biləcək güclü İranı qəbul etmədiyini vurğulayan Yücel deyir:
“İranın enerji resursları ABŞ üçün əsas prioritetlərdəndir. ABŞ və İsrailə düşmən olan bir ölkənin güclənməsi və enerji resursları ilə ABŞ-ın rəqiblərini dəstəkləməsi Vaşinqton üçün qəbuledilməzdir. Rusiya ilə imzalanmış 20 illik strateji sazişlər, İranın sahədə verdiyi dəstək onu Rusiyanın yanında fərqli müstəvilərdə önə çıxarır. Çinlə də sıx əlaqələr mövcuddur, ‘Bir Kəmər, Bir Yol’ təşəbbüsü irəliləyir. Rusiya və İran yeni nüvə elektrik stansiyası üzrə razılaşıb. Bunlar bir-biri ilə iç-içə keçmiş, dərin əlaqələri olan tərəfdaşlardır. Hər kəsin hər kəslə həm əməkdaşlıq etdiyi, həm də rəqabət apardığı bir dövrdəyik. BRICS çevik bir masa qurur. Bu, Aİ və ya G7 kimi bir ölkənin dominant olduğu struktur deyil. ABŞ-ın balanslaşdırılması üzərinə qurulmuş qlobal bir platformadır. İran burada mühüm qaladır. İranı Avrasiyanın qapısı adlandıra bilərik.”
“Hindistan Trampın radarına düşəcək”
Yücel bildirir ki, BRICS-in yeni zirvəsində Trampın təhdidləri ciddi şəkildə müzakirə ediləcək və qurumun əsas sütunlarından olan Hindistan ABŞ-ın radarına düşəcək:
“Hindistandan böyük gözləntilər var. Yeni Dehli bu zirvəni möhtəşəm bir platformaya çevirməyə çalışacaq. Dolların rolunun azaldılması, milli valyutalarla ticarət və investisiyanın artırılması əsas gündəm mövzuları olacaq. Trampın yeni təhdidləri BRICS-də müzakirə olunacaq və pislənəcək. Bu da Hindistan–ABŞ münasibətlərini gərginləşdirə bilər. BRICS bu il 20 illiyini qeyd edir. Bu, xüsusi bir mərhələdir. BRICS NATO kimi hərbi təşkilat deyil, nə hücum, nə də müdafiə paktıdır. Məqsəd Qərbdən kənar dünyanın inkişaf etmiş ölkələrinin birgə rifah və inkişaf platforması yaratmasıdır.”
Sputnik
