Qərb sahilində qüvvələr nisbəti dəyişir
Yəməndə hərbi qarşıdurma yenidən regional gündəmin əsas mövzularından birinə çevrilib. Son günlər Səna qüvvələri ilə Səudiyyə Ərəbistanının dəstəklədiyi qüvvələr arasında döyüşlərin miqyası genişlənib və əsas ağırlıq ölkənin Qırmızı dənizə çıxan qərb sahilinə keçib.
- Qərb sahilində qüvvələr nisbəti dəyişir
- Bab əl-Məndəb yeni güc mərkəzinə çevrilir
- Səudiyyənin dəstəklədiyi qüvvələr niyə geri çəkildi?
- Hörmüz və Bab əl-Məndəb eyni vaxtda təzyiq altında
- Vaşinqton və Ər-Riyad üçün yeni strateji problem
- Qarşıdurma Səudiyyənin daxilinə keçə bilər
- ABŞ birbaşa müharibəyə qoşulacaqmı?
- Müharibə bundan sonra hansı istiqamətə gedə bilər?
Səna qüvvələrinin Əl-Muxa istiqamətində əldə etdiyi irəliləyiş xüsusilə diqqət çəkir. Şəhərin Bab əl-Məndəb boğazından təxminən 80 kilometr məsafədə yerləşməsi ona mühüm hərbi və strateji əhəmiyyət verir.
Məlumatlara görə, irəliləyiş Əl-Muxa ilə məhdudlaşmayıb. Yəmən qüvvələri Zubab istiqamətində hərəkəti davam etdirərək Həniş adaları, Zuqar və boğazın mərkəzində yerləşən strateji Meyyun adasına qədər mövqelərini genişləndiriblər.
Bab əl-Məndəb yeni güc mərkəzinə çevrilir
Bab əl-Məndəb Qırmızı dənizi Ədən körfəzi və Hind okeanı ilə birləşdirən dünyanın ən mühüm dəniz keçidlərindən biridir. Asiya ilə Avropa arasındakı ticarətin və enerji daşımalarının mühüm hissəsinin bu istiqamətdən keçməsi boğaz ətrafındakı hərbi dəyişikliklərin beynəlxalq əhəmiyyətini artırır.
Səna isə beynəlxalq ticarət gəmilərinin ümumi hərəkətini hədəfə almadığını, məhdudiyyətlərin konkret tərəflərə aid gəmilərə yönəldiyini bildirir.
Qərb sahilində baş verənlər göstərir ki, qarşıdurma artıq ayrı-ayrı mövqelər uğrunda lokal döyüşlər çərçivəsindən çıxaraq strateji sahil xəttinə nəzarət mübarizəsinə çevrilir.
Səudiyyənin dəstəklədiyi qüvvələr niyə geri çəkildi?
Səudiyyə Ərəbistanının dəstəklədiyi qüvvələr əvvəlcə Əl-Muxanın cənubuna doğru hərəkəti mövqelərin taktiki dəyişdirilməsi kimi təqdim ediblər. Lakin sonrakı hadisələr bir sıra sahil məntəqələri və adalar üzərində nəzarətin itirilməsi ilə nəticələnib.
Hərbi ekspertlərin qiymətləndirməsinə görə, Səna qüvvələrinin sürətli irəliləyişində kəşfiyyat imkanları, qarşı tərəfin müdafiə xətlərindəki zəif nöqtələrin müəyyənləşdirilməsi və əməliyyatların koordinasiyası mühüm rol oynayıb.
Hörmüz və Bab əl-Məndəb eyni vaxtda təzyiq altında
Hadisələrin əhəmiyyətini artıran əsas amillərdən biri Hörmüz boğazında davam edən gərginlikdir. Hörmüzdə gəmiçiliyin pozulması fonunda Bab əl-Məndəbin əhəmiyyəti daha da yüksəlir.
Hər iki strateji keçiddə eyni vaxtda yaranan təhlükəsizlik böhranı dünya enerji bazarına ciddi təsir göstərə bilər. Neft daşımalarının ləngiməsi və alternativ marşrutların məhdudlaşması qiymətlərin yüksəlməsi, yükdaşımaların bahalaşması və tədarük zəncirlərinin pozulması riskini artırır.
Bu vəziyyət xüsusilə Səudiyyə Ərəbistanı üçün həssasdır. Hörmüzdəki gərginlik səbəbindən Qırmızı dəniz istiqaməti Ər-Riyadın enerji ixracı üçün mühüm alternativ marşrutlardan biri hesab olunur.
Vaşinqton və Ər-Riyad üçün yeni strateji problem
Qərb və İsrail mediasında Yəmənin qərb sahilində baş verən dəyişikliklərin ABŞ, Səudiyyə Ərəbistanı və İsrail üçün ciddi strateji nəticələr doğura biləcəyi bildirilir.
Əl-Muxa və Bab əl-Məndəb ətrafında nəzarətin dəyişməsi Qırmızı dənizdə qüvvələr nisbətinə birbaşa təsir edir. Xüsusilə İsrailin Eylat limanına aparan dəniz yolunun təhlükəsizliyi yenidən gündəmə gəlir.
Səudiyyə Ərəbistanı üçün isə təhlükə yalnız dəniz marşrutları ilə məhdudlaşmır.
Qarşıdurma Səudiyyənin daxilinə keçə bilər
Sənadan verilən açıqlamalarda döyüşlərin uzanacağı halda Səudiyyə Ərəbistanının daxili bölgələrini əhatə edə biləcək müxtəlif hərbi ssenarilərin hazırlandığı bildirilir.
Belə ssenari qarşıdurmanın Yəmən ərazisindən çıxaraq Səudiyyə Ərəbistanının strateji obyektlərinə qədər genişlənməsi riskini yaradır.
Yəmən qüvvələrinin uzaqmənzilli raket və pilotsuz uçuş aparatlarından istifadə təcrübəsi nəzərə alındıqda, mümkün genişmiqyaslı eskalasiya zamanı neft obyektləri, limanlar və digər mühüm infrastrukturun təhlükə altında qala biləcəyi ehtimal olunur.
ABŞ birbaşa müharibəyə qoşulacaqmı?
Məlumatlara görə, Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhdi Məhəmməd bin Salman ABŞ Prezidenti Donald Trampdan hərbi yardım istəyib. Vaşinqtonun isə hazırkı mərhələdə birbaşa hərbi müdaxilədən çəkinərək kəşfiyyat dəstəyi ilə kifayətlənmək niyyətində olduğu bildirilir.
ABŞ-ın İranla qarşıdurmaya böyük hərbi resurs ayırması Yəməndə yeni cəbhənin açılmasını Vaşinqton üçün daha riskli edir.
Müharibə bundan sonra hansı istiqamətə gedə bilər?
Hazırkı vəziyyətdə üç əsas ssenari ön plana çıxır. Səudiyyənin dəstəklədiyi qüvvələr Əl-Muxa və Bab əl-Məndəb ətrafındakı mövqeləri geri almaq üçün əks-hücuma keçə bilər. Digər ehtimal Səna qüvvələrinin əldə etdiyi mövqeləri möhkəmləndirərək boğaz və adaları siyasi-hərbi təzyiq vasitəsinə çevirməsidir.
Ən təhlükəli ssenari isə qarşıdurmanın Səudiyyə Ərəbistanının daxilinə yayılması və bunun Hörmüz boğazındakı gərginliklə eyni vaxta düşməsidir.
Səna qüvvələri Əl-Muxa, Zubab, Meyyun, Həniş və Zuqardakı mövqelərini qoruya bilsə, Qırmızı dənizdəki qüvvələr nisbəti ciddi şəkildə dəyişə bilər. Bu halda Bab əl-Məndəb yalnız Yəmən müharibəsinin deyil, daha geniş regional qarşıdurmanın əsas strateji nöqtələrindən birinə çevriləcək.
Beləliklə, qərb sahilində gedən döyüşlər artıq sadəcə ərazi uğrunda mübarizə deyil. Bab əl-Məndəb üzərində yaranan yeni vəziyyət enerji təhlükəsizliyindən beynəlxalq gəmiçiliyə, Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizliyindən ABŞ-ın regional strategiyasına qədər geniş sahəyə təsir göstərə biləcək geosiyasi qarşıdurmaya çevrilir.
