Uşaqların dini tərbiyəsinə yeni məhdudiyyətlər
Azərbaycanda hazırlanmış yeni “Uşaq hüquqları haqqında” qanun layihəsi uşaqların dini ayinlərdə iştiraka və dinə etiqad etməyə məcbur edilməsini qadağan etməyi nəzərdə tutur. Layihə Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsinin iclasında müzakirəyə çıxarılıb.
Rəsmi izahata görə, məqsəd uşaqların hüquqlarını qorumaqdır. Lakin sənəddəki bəzi müddəalar valideynlərin uşaqlarını öz dini dünyagörüşünə uyğun tərbiyə etmək hüququnun faktiki olaraq daraldılması kimi qiymətləndirilir.
“Məcburiyyət” anlayışı suallar doğurur
Layihədə qeyd olunur ki, valideynlər qarşılıqlı razılıq əsasında uşaqları öz dini əqidələrinə uyğun tərbiyə edə bilərlər. Bununla belə, “uşaqların dinə etiqad etməyə məcbur edilməsi qadağandır” müddəası hüquqi baxımdan kifayət qədər qeyri-müəyyən hesab olunur.
Hüquqşünasların fikrincə, “məcbur etmə” anlayışının dəqiq sərhədlərinin göstərilməməsi gələcəkdə geniş şərhə və selektiv tətbiqə yol aça bilər.
Sağlamlıq arqumenti nə qədər əsaslıdır?
Dövlət harada dayanacaq?
Qanun layihəsində dini tərbiyənin uşağın fiziki və psixi sağlamlığına mənfi təsir göstərməməli olduğu vurğulanır. Tənqidçilər bunun dövlət orqanlarına dini fəaliyyətləri subyektiv şəkildə “zərərli” elan etmək imkanı verəcəyini bildirirlər.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, psixi və mənəvi “zərər” anlayışı elmi və hüquqi baxımdan dəqiq ölçülə bilmədiyi üçün sui-istifadə riski yaradır.
Dini azadlığa məhdudiyyətlər genişlənir
Layihəyə əsasən, ictimai təhlükəsizlik, ictimai qayda, sağlamlıq, mənəviyyat və digər şəxslərin hüquqları bəhanəsi ilə uşağın dini etiqad azadlığına məhdudiyyətlər qoyula bilər. Bu siyahının geniş olması dövlətin dini sahəyə müdaxilə imkanlarını artırır.
Tənqidçilər bildirirlər ki, bu cür ümumi formulalar gələcəkdə dini icmaların və ailələrin təzyiq altında saxlanmasına zəmin yarada bilər.
Mövcud qanunla müqayisə
Hazırda qüvvədə olan qanun yalnız uşağın səhhətinə birbaşa zərər vuran dini ayinlərə cəlb edilməni qadağan edir. Yeni layihə isə bu çərçivəni xeyli genişləndirərək dini tərbiyə prosesini faktiki olaraq dövlət nəzarətinə yaxınlaşdırır.
Bu dəyişiklik cəmiyyətdə “uşaqların qorunması” adı altında ailə institutuna müdaxilənin artdığı barədə narahatlıqları gücləndirib.
Cəmiyyətdə yaranan narahatlıq
Bir sıra ictimai fəallar və dini icma nümayəndələri hesab edirlər ki, qanun layihəsi balansı uşaqların xeyrinə deyil, dövlətin xeyrinə dəyişir. Onların fikrincə, valideynlərin dini tərbiyə ilə bağlı hüquqları zəiflədilir, uşaqlar isə ideoloji boşluq riski ilə üz-üzə qala bilər.
Qanun layihəsinin bu formada qəbul ediləcəyi təqdirdə, onun tətbiqi mexanizmləri və real nəticələri cəmiyyətdə ciddi müzakirələrə səbəb olacağı gözlənilir.
