ABŞ-ın Ankaradakı səfiri və Suriya üzrə xüsusi nümayəndəsi Tom Barrack, Vaşinqtonun Suriyadakı siyasətində əsaslı dəyişiklikləri işarə edən diqqətəlayiq açıqlamalar verib. Barrack, terror təşkilatı YPG/PKK və onun Suriya uzantısı olan Suriya Demokratik Qüvvələri (SDQ) ilə bağlı mövcud vəziyyəti qiymətləndirərək, ABŞ-ın sahədəki strategiyasının tamamilə dəyişdiyini elan edib.
YPG və SDQ ilə Əməkdaşlıq SONLANIB
Səfir Barrack, verdiyi açıqlamada ABŞ-ın sahədəki prioritetlərinin dəyişdiyini açıq şəkildə ifadə edib. Uzun illər davam edən mübahisəli əməkdaşlığın xarakterinin dəyişdiyini bildirən Barrack, “YPG/PKK və SDQ artıq bizim birinci ortağımız deyil” deyərək Vaşinqtonun bu təşkilata baxışının dəyişdiyini rəsmi şəkildə bəyan edib.
“SDQ ŞAM YÖNETİMİNƏ ƏNTEQRƏ OLUNMALIDIR”
Açıqlamalarında Suriya gələcəyinə dair ABŞ-ın yeni vizyonunu paylaşan Barrack, terror təşkilatlarının Suriya ordusuna qoşulması gərəkdiyini müdafiə edib. Barrack, “YPG Şama inteqrə olunmalıdır” ifadələrini istifadə edərək, bu təşkilatın gələcəkdəki yeganə ünvanının Əsəd rejimi olduğunu göstərib.
“SDQ-NİN SAHƏDƏKİ ROLU BÜYÜK ÖLÇÜDƏ SONLANIB”
Amerikalı diplomat, SDQ-nin varlıq səbəbi olaraq göstərilən DEAŞ-la mübarizə missiyasının da böyük ölçüdə tamamlandığını bildirib. Barrack, sahədəki tarazlığın dəyişdiyini vurğulayaraq, “SDQ-nin sahədəki DEAŞ əleyhinə güc olma rolu böyük ölçüdə sona çatıb” dedi.
Şam hökumətinin bölgədəki nəzarəti təmin etməyə hazır olduğunu bildirən səfir, “Şam artıq təhlükəsizlik məsuliyyətlərini götürməyə həm istekli, həm də hazırdır” sözlərini qeyd edib.
Bu açıqlamalar, ABŞ-ın bölgədəki təhlükəsizlik məsuliyyətini Şam hökumətinə verməyə hazır olduğunu və sahədəki varlığını yenidən təşkil edəcəyini göstərir.
Tom Barrack-ın Tarixi Açıqlamaları
Hazırda Suriyadakı Kürtlər üçün ən böyük fürsət, Prezident Əhməd Şara rəhbərliyindəki yeni hökumət tərəfindən aparılacaq Əsəd sonrası keçid prosesindədir. Bu an, vətəndaşlıq hüquqları, mədəniyyətin qorunması və siyasi iştirakla birləşdirilmiş bir Suriya dövlətinə tam inteqrasiya üçün bir yol təqdim edir. Bu hüquqlar, bir çox Kürdün vətənçilik, dil məhdudiyyətləri və sistematik ayrı-seçkiliklərə məruz qaldığı Beşar Əsəd rejimi altında uzun müddət rədd edilmişdir.
Tarixən, ABŞ-ın şimal-şərqi Suriyadakı hərbi mövcudluğu, əsasən DEAŞ-a qarşı bir əməkdaşlıq olaraq əsaslandırılmışdır. Kürdlərin rəhbərlik etdiyi Suriya Demokratik Qüvvələri (SDQ), 2019-cu ilə qədər DEAŞ-ın torpaq halifəliyini məğlub etməkdə ən təsirli yerli tərəfdaş olduğunu sübut etmiş və minlərlə DEAŞ üzvünü və ailə üzvlərini al-Hol və al-Shaddadi kimi həbsxanalar və düşərgələrdə həbs etmişdir. O dövrdə, əməkdaşlıq edə biləcək funksional bir mərkəzi Suriya dövləti yox idi. Əsəd rejimi zəifləyib, müqavimətlə üzləşmiş və İran və Rusiya ilə ittifaqları səbəbindən DEAŞ-a qarşı etibarlı tərəfdaş ola bilməzdi.
Bu gün isə vəziyyət əsaslı şəkildə dəyişib. Suriya artıq, DEAŞ-ı məğlub etmək üçün Qlobal Koalisiyaya qoşulmuş (2025-ci ilin sonuna qədər 90-cı üzv olaraq) tanınmış bir mərkəzi hökumətə sahibdir və bu, qərbə yönəlmək və terrorizmə qarşı mübarizədə ABŞ ilə əməkdaşlıq etmə siqnalı verir. Bu vəziyyət, ABŞ-SDQ əməkdaşlığının əsaslandırılmasını dəyişdirmişdir: Şam artıq DEAŞ-ın həbsxanaları və düşərgələrinin nəzarətini də daxil olmaqla təhlükəsizlik məsuliyyətlərini götürməyə hazır və istekli olduğu üçün, SDQ-nin sahədəki əsas DEAŞ əleyhinə güc olaraq ilkin məqsədi böyük ölçüdə sona çatıb.
Son inkişaflar, ABŞ-ın ayrı bir SDQ rolunu uzatmaq yerinə bu keçidi fəal şəkildə asanlaşdırdığını göstərir:
-
18 yanvarda imzalanan bir inteqrasiya razılaşmasını təmin etmək və vaxtında və sülh yolu ilə tətbiq olunması üçün aydın bir yol xəritəsi müəyyən etmək məqsədilə Suriya Hökuməti və SDQ rəhbərliyi ilə geniş müzakirələr aparılıb.
-
Razılaşma, SDQ döyüşçülərini milli orduya inteqrasiya edir (birey olaraq, bu hələ də ən mübahisəli məsələlərdən biridir), mühüm infrastrukturları (neft yataqları, bəndlər, sərhəd keçidləri) təhvil verir və DEAŞ həbsxanaları və düşərgələrinin nəzarətini Şama təhvil verir.
-
ABŞ-ın uzunmüddətli hərbi varlıqda heç bir marağı yoxdur; DEAŞ qalıqlarını məğlub etməyi, uzlaşmanı dəstəkləməyi və ayrılma və ya federalizmi təsdiqləmədən milli birliyi irəlilətməyi prioritetləşdirir.
Bu, Kürdlər üçün bənzərsiz bir fürsət yaradır: Yeni Suriya dövlətinə inteqrasiya, tam vətəndaşlıq hüquqları (əvvəlcə vətənsiz olanlar daxil olmaqla), Suriya’nın ayrılmaz bir hissəsi olaraq tanınma, Kürd dili və mədəniyyətinin konstitusiya ilə qorunması (məsələn, Kürdcə təhsil, Nevruzun milli bayram olaraq qeyd edilməsi) və idarəetməyə qatılma kimi, SDQ-nin vətəndaş müharibəsi kaosu şəraitində sahib olduğu yarı müstəqilliyin çox irəlisində hüquqlar təqdim edir.
Risklər davam etməkdə olsa da (məsələn, qırılgan atəşkəs, bəzən baş verən münaqişələr, sərtliyə meylli qruplara dair narahatlıqlar və ya bəzi aktorların keçmiş şikayətləri yenidən gündəmə gətirmək istəyi), ABŞ Kürdlərin hüquqlarının qorunması və DEAŞ-a qarşı əməkdaşlıq üçün təzyiq edir. Alternativ olan uzunmüddətli ayrılma, qeyri-sabitlik və ya DEAŞ-ın yenidən dirilməsi ilə nəticələnə bilər. ABŞ diplomatiyasının dəstəklədiyi bu inteqrasiya, Kürdlərin tanınmış bir Suriya millət dövlətində qalıcı hüquqlar və təhlükəsizlik əldə etmələri üçün indi qədərki ən güclü fürsəti təmsil edir.
Suriya’da ABŞ bu məsələlərə fokuslanır:
-
Hazırda SDQ tərəfindən qorunan DEAŞ məhbuslarının yerləşdiyi həbsxana obyektlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək və
-
SDQ ilə Suriya hökuməti arasında görüşmələri asanlaşdıraraq SDQ-nin sülh yolu ilə inteqrasiyasını və Suriya’nın Kürd əhalısının tarixi tam Suriya vətəndaşlığına siyasi cəhətdən daxil edilməsini təmin etmək.
