Danışıqların məkanı ilə bağlı son dəqiqə qərarı
Qlobal nüvə təhlükəsizliyi arxitekturasına birbaşa təsir göstərəcək ABŞ–İran danışıqları ilə bağlı mühüm dəyişiklik baş verib. Əvvəlcədən Türkiyənin ev sahibliyi ilə İstanbulda keçirilməsi elan olunan görüş İran tərəfinin tələbi və ABŞ administrasiyasının razılığı ilə Oman Sultanlığına köçürülüb. Qərar ABŞ Prezidenti Donald Trump tərəfindən Ağ Evdə təşkil olunan imza mərasimindən sonra verilən açıqlamalarla rəsmiləşib.
Məsələ ilə bağlı ilkin məlumatlar ABŞ mətbuatında yer alsa da, görüşün formatı və keçirilmə yeri üzərində aparılan diplomatik məsləhətləşmələr prosesin gedişatını dəyişib. Nəticədə tərəflər Yaxın Şərqdə ənənəvi vasitəçi kimi tanınan Oman üzərində razılığa gəliblər.
İstanbul planı niyə dəyişdirildi?
Amerika mediasında yayılan ilk xəbərlərə əsasən, Ağ Evin xüsusi nümayəndəsi Steve Witkoff ilə İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi İstanbulda bir araya gəlməli idilər. Lakin İran tərəfi danışıqların formatı və məkanı ilə bağlı dəyişiklik təklifi irəli sürüb.
Diplomatik mənbələrin məlumatına görə, Tehran görüşün neytral və regionda daha əvvəl də uğurlu vasitəçilik missiyaları ilə seçilən bir ölkədə keçirilməsini daha məqsədəuyğun hesab edib. Bu baxımdan Oman tərəflər üçün etibarlı platforma kimi ön plana çıxıb. Vaşinqton isə bu təklifi qəbul edərək dialoq kanalının açıq saxlanılmasına üstünlük verib.
Omanın vasitəçilik rolu
Oman Sultanlığı uzun illərdir regionda sakit diplomatiya xətti ilə tanınır və ABŞ–İran münasibətlərində arxa kanalların qurulmasında mühüm rol oynayıb. Daha əvvəl də tərəflər arasında məxfi və yarı-rəsmi təmaslar məhz Omanın vasitəçiliyi ilə həyata keçirilib.
Analitiklərin fikrincə, danışıqların Omanda keçirilməsi tərəflərə siyasi təzyiqlərdən nisbətən uzaq, daha rahat müzakirə mühiti yarada bilər. Bu isə xüsusilə nüvə proqramı, sanksiyalar və regional təhlükəsizlik kimi həssas mövzularda qarşılıqlı mövqelərin yaxınlaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Vaşinqtonun mövqeyi və gözləntilər
ABŞ administrasiyası görüş yerinin dəyişdirilməsini qəbul etməklə Tehranla dialoqu davam etdirmək niyyətini açıq şəkildə ortaya qoyub. Bununla belə, Ağ Ev rəsmiləri danışıqların gündəliyi və konkret mövzuları barədə ətraflı məlumat verməkdən çəkinirlər.
Siyasi müşahidəçilər hesab edirlər ki, bu mərhələdə əsas məqsəd tərəflər arasında etimad mühitinin qorunması və mümkün razılaşmalar üçün zəminin saxlanılmasıdır. Görüşün nəticələrinin təkcə ABŞ–İran münasibətlərinə deyil, bütövlükdə regional və qlobal təhlükəsizlik balansına təsir göstərəcəyi istisna edilmir.
Prosesin regional əhəmiyyəti
Danışıqların İstanbuldan Omana köçürülməsi diplomatik detallardan biri kimi görünsə də, əslində prosesin həssaslığını və tərəflərin hər addımı diqqətlə hesabladığını göstərir. Nəticə etibarilə, qarşıdakı görüşlərin gedişi Yaxın Şərqdə sabitlik, nüvə təhlükəsizliyi və beynəlxalq münasibətlər baxımından mühüm siqnallar verə bilər.
